'Nooit onderschatten wat een kind begrijpt'

Vader en dochter wonnen het Gouden Penseel met woordenloze kinderboek De Boomhut. Hij, beeldend kunstenaar, etste; zij schilderde eroverheen.Door Karolien Knols..

Dit is wat je ziet in De boomhut, een woordenloos kinderboek in dertien prenten: er komt een ijsbeer aangezwommen. De regen striemt. Er staat een boom in het water, met bovenin: een boomhut. Daar, nog een beer, een bruine, in een boot. Duizenden pelikanen. Een neushoorn. Twee wasbeertjes, drie uilen en een pauw. De boom raakt overvol. De dagen gaan voorbij, de seizoenen ook, de boom wordt allengs leger; op de laatste bladzijde zijn alleen de twee beren over, ze zitten in het donker en kijken naar de maan.

‘Elke prent is een uniek, multi-interpretabel en de verbeelding prikkelend schilderijtje op zich’, schreef de jury van de Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs, waarvoor De boomhut dit jaar was genomineerd. Ronald Tolman en Marije Tolman, instemmend: ‘Dat verwoordt precies zoals we het hadden bedoeld.’

Ronald Tolman (62) is beeldend kunstenaar, zijn dochter Marije (34) illustrator. Zijn beelden staan overal in het land – ook in de tuin van Huis ten Bosch. Haar tekeningen sieren prentenboeken voor kinderen. Voor het eerst in hun leven maakten ze samen een boek, en het viel meteen in de prijzen: in maart wonnen ze de prestigieuze Bologna Ragazzi Award – de prijs die jaarlijks wordt uitgereikt tijdens de internationale kinderboekenbeurs in Bologna – en deze maand het Gouden Penseel.

Het was Het aardse paradijs van Breughel en Rubens dat ter inspiratie diende voor De Boomhut. Marije Tolman: ‘Het hangt in Het Mauritshuis, waar ik vaak kom omdat mijn zoon van tweeënhalf zo geweldig naar dieren kan kijken op schilderijen. Vanzelf ontstond toen het idee om heel verschillende dieren naast elkaar in een wereld te plaatsen.’

Die wereld, dat was de boomhut. Ronald Tolman: ‘Een fijne, aangename plek. Thuis. De Engelsen hebben er een mooie term voor: homecoming. Die sfeer moest het boek krijgen.’

Wat ook snel duidelijk was: dat Ronald de boom met boomhut zou etsen, en dat Marije daaroverheen zou schilderen. Op elke prent staat de boom rechts, de rest van de ruimte bleef leeg. Ronald Tolman: ‘Ik heb een soort decor gemaakt waarin Marije van alles kon laten gebeuren met de dieren.’ Marije Tolman: ‘Ik had nog nooit over een ets heen geschilderd, maar het bleek dat de structuur van het papier er heel geschikt voor was. Etspapier is een soort vloeipapier, maar als het onder een etspers is geplet, ligt er een onzichtbaar olieachtig laagje overheen. Terwijl ik die dierfiguurtjes tekende, nam ik een laagje van die olie mee, en dat werkte heel schilderachtig.’

Niet een keer zaten ze naast elkaar te werken. Als Ronald Tolman op bezoek kwam bij zijn dochter, nam hij steeds een paar etsen mee. Ronald Tolman: ‘Ik had een ets afgedrukt met groen en roze, en die kwam terug met duizenden flamingo’s die over het papier vlogen. Daar werd ik als vader wel stil van. Eigenlijk hebben we elkaar zo steeds visuele cadeautjes gegeven.’

Als kind zat Marije Tolman al elke dag bij haar vader in het atelier. Na haar middelbare school – eindexamencijfer voor tekenen: een 10 – koos ze voor een veel toegepastere vorm van kunst, grafisch ontwerpen. ‘Ik heb niet de innerlijke onrust om autonoom kunstenaar te zijn zoals mijn vader, en ik vind het fijn om een kader te hebben waarbinnen ik werk.’

Toch, zegt Ronald Tolman, beweegt Marije zich in het gebied tussen kunst en illustratie, en juist dat maakt haar werk bijzonder. ‘Er zit een mate van onafheid in haar tekeningen, en dat zie je niet vaak bij kinderillustraties.’ Marije Tolman: ‘Je moet nooit onderschatten wat ze al begrijpen. Er zijn zoveel kinderen bij wie het bolletje vol zit met mooie gedachten, waarom zou je dat meteen dicht timmeren door te zeggen: hier is een beer met een rode sjaal, hij is heel gelukkig, kijk maar, hij lacht. Dat vind ik jammer.’

Zelf hield ze van de tekeningen van Peter Vos. Max en de Maximonsters van Maurice Sendak was haar lievelingsboek. Dat van haar vader: Paulus de boskabouter van Jean Dulieu.

Met de opmerking dat ze, door het ontbreken van een verhaal, met De boomhut kinderen een eerste kennismaking bieden met beeldende kunst, zijn vader en dochter het helemaal eens.

Ronald Tolman: ‘Daarom was het ook zo mooi dat de presentatie van het boek plaatsvond in De Kunsthal in Rotterdam. Later dit jaar, tijdens de Kinderboekenweek, komt een aantal prenten in het Rijksmuseum in Amsterdam te hangen. De boomhut slecht de barrière tussen de arrogante kunstwereld en de wereld van de illustratie. Iemand zei, toen we met het boek bezig waren: jullie moeten grensverleggend te werk gaan. Maar dat is helemaal niet aan de orde. Je moet grenzen vervagen, zodat je als kunstenaar heen en weer kunt bewegen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden