Nooit eerder verschenen brieven van Wim Sonneveld

Nooit eerder gepubliceerd: de brieven die cabaretier Wim Sonneveld tussen 1948 en 1973 wisselde met Friso Wiegersma, een van zijn twee geliefden, tevens decorontwerper en begenadigd tekstschrijver.

Wim Sonneveld (links) en Friso Wiegersma op de motorkap, rechts een onbekende heer. Beeld Friso Wiegersma

Achter de schone schijn van jarenlange huwelijkstrouw kan een hoop venijn en frustratie schuilen. Dat is te merken aan de liedtekst Lieveling, waarmee Wim Sonneveld (1917-1974), een halve eeuw geleden de mooiste chansonnier onder de vaderlandse cabaretiers, grote furore maakte. Het wraakzuchtige en geestige lied speelde twee jaar geleden nog een wrange hoofdrol in het Rotterdamse gezinsdrama waarover de eerste roman van Kim van Kooten handelt, en die ze dan ook Lieveling doopte.

In het lied zingt een man zijn eega toe, onder meer over 'Spijt dat ik met jou getrouwd ben/ Dat ik dacht het zal wel lukken/ Ja, nou weet ik, je kunt beter/ De vierdaagse doen op krukken.// Spijt dat ik niet heb geluisterd/ Naar m'n broers die toen al zeien/ Man, je kunt nog beter trouwen/ Met een vrachtauto vol keien.'

Een 'moordhit' werd dit nummer, toen Sonneveld het in 1971 in zijn programma bracht - met enige vrees, want een groot deel van zijn publiek bestond uit vrouwen en echtgenotes. Maar juist de vrouwen lachen het hardst, liet hij na een try-out opgelucht weten aan tekstschrijver Hugo Verhage, dezelfde die voor hem de teksten van succesnummers Het dorp, Nikkelen Nelis, Gerrit, De zomer van 1910 en Josefien schreef. Samen met Het dorp hoort Telkens weer, dat de auteur voor Willeke Alberti maakte, tot de hoogst gewaardeerde Nederlandse luisterliedjes.

Achter het pseudoniem Hugo Verhage school Friso Wiegersma (1925-2006), behalve tekstschrijver ook decor- en kostuumontwerper, schilder en sinds 1947 een van de twee partners van Sonneveld. De cabaretier had ten tijde van de kennismaking met Wiegersma al dertien jaar een verhouding met de uitgetreden priester Hubert Janssen (1910-1984), en die bleef daarna ook doorgaan.

Niemand dan wij

Wim Sonneveld en Friso Wiegersma

Bezorgd door Frank Jochemsen.

Nijgh & Van Ditmar; 240 pagina's; euro 24,99.

Alles in het verborgene. De altijd onrustige Sonneveld was als de dood dat een onthulling over zijn privéleven het einde van zijn artiestencarrière zou inluiden. De brieven die Sonneveld en de negen jaar jongere Wiegersma elkaar tussen 1948 en 1973 schreven (en die de laatste vaak vergezeld deed gaan van een tekening waarop hij zich als de cartoonfiguur 'Friepel' afbeeldde), meestal als Sonneveld op reis was, waren dus niet voor derden bestemd. Jaren na beider dood komen nu toch uit Wiegersma's nalatenschap hun brieven tevoorschijn, met belevenissen, koosnaampjes (poepje, krekeltje, muisje, poesje), en voorzichtig geuite verlangens die Friesje en Wimpeltje elkaar schreven, met name in de tijd dat Sonneveld in Hollywood probeerde voet aan wal te krijgen als filmacteur.

Op de 100ste geboortedag van Wim Sonneveld, 28 juni, verschijnt Niemand dan wij, de volledige correspondentie, bezorgd door Frank Jochemsen. In de hier gepubliceerde keuze lezen we wat Sonneveld voorjaar 1955 beleefde in Hollywood, en hoe zijn lieveling daarop reageerde: 'Ik ben benieuwd hoe 'Kirk' je zal bevallen. 't Lijkt me zoo'n akeligerd.'


'Alles wat je uitdenken kunt is mogelijk en bestaat ook'

(Ansichtkaart uit Hollywood)
Zondag 8 mei 1955

L.F.

Ik heb maar even gewacht met schrijven tot de eerste impressies een beetje verwerkt waren. Het is allemaal reusachtig. Alles wat je uitdenken kunt is mogelijk en bestaat ook. De mensen zijn beeldschoon, alles is gemakkelijk en strontvervelend. Stel je voor op het strand waar we vandaag waren een aparte muscle-afdeling, waar alle mannen uit de bekende boekjes liggen en oefenen en demonstreren, met een aparte ingang en grote borden: welcome to musclemanbeach. Om te kotsen. Du moment dat ik aankwam werd ik door Gertz* meegesleept naar de studio's, waar in mijn aanwezigheid een boekje over mijn beroemdheid werd open gedaan, zoals: als u Holland binnen komt ziet u overal Wim Sonneveld en u denkt dat is a kind of beer, and then you realise it is an artist, and this artist is this guy, who came to Hollywood yesterday. Heel vermakelijk als je er niet van afhankelijk bent. Vanavond een dinnerparty voor mij met een tiental invité's. Ik rijd rond in een grote automatische gele Chevrolet en woon bij Dick** in De Longpré Av. no. 7515.

Enfin zolang ik dit niet aux serieux neem is het leuk, maar de meeste mensen nemen het hier wel aux serieux, vandaar de vervelende rotzooi. Wel een paradijs voor een bepaald soort 'phielen' die er nooit precies achter zullen komen wat er aan mankeert. Vanaf morgen word ik weer rondgesleept.

Ik schrijf je een dezer dagen uitvoeriger. Ik hoop spoedig terug te zijn om met je op vacantie te gaan. Het is hier zo vermoeiend. Deze stad heeft een oppervlakte van 6000 km2. Kun je je indenken dat je een uur onderweg bent in de auto naar de binnenstad. Dag L.F.

Wim

* Mitchell Gertz was de Amerikaanse agent die Wim Sonneveld naar Hollywood haalde.

** Dick Bohner was een vriend van Wim Sonneveld en Friso Wiegersma.


'De afstanden zijn hier zo groot dat je maar weinig kunt doen'

Hollywood, woensdag 11 mei 1955

Lieve Fries,

Ik hoop dat je de kleine en de grote kaart ontvangen hebt. Nu ik hier een week ben krijg ik een beetje overzicht en zijn er toch wel veel dingen die ik apprecieer, vooral in ons vak. Je hebt in de eerste plaats altijd met mensen te doen die er verstand van hebben, want voor charlatanerie is geen mogelijkheid, omdat je zo veelzijdig moet zijn en zo op de hoogte moet zijn, vooral ook technisch. Daarbij weet men hier in de filmbusiness precies wat men doet. Als er geen artistieke prestaties worden geleverd is dat omdat het andere meer geld opbrengt. Toch is er een enorme vraag naar iets beters dat voor iedereen toegankelijk is, maar dat is nu juist het moeilijke. Men kan hier nu eenmaal geen film maken voor de happy few.

Ik word elke dag aan iemand anders voorgesteld die belangrijk is, zodoende krijg ik nogal een goed inzicht. De rijkdom en de weelde die je hier vindt, vind je nergens op de hele wereld. Er staan zulke fantastische huizen, zulke fantastische winkels en er zijn mensen die zo ontzettend rijk zijn dat je niet kunt geloven dat dat nog bestaat. En gelukkig zijn daarbij heel veel mensen met smaak. Zaterdagavond waren we bij Gertz thuis die in een van de chiqueste wijken op de heuvels woont: een prachtig huis, heel goed ingericht, met een schitterend uitzicht over Los Angeles en natuurlijk een zwembad.

Er waren acteurs en actrices, allemaal mensen die ik vaak op de film gezien had, maar net niet bij naam ken. Iedereen deed iets en het was soms om je rot te lachen. Heel gezellig, en ik weet niet of dat alleen maar buitenkant is, maar heel collegiaal, heel vriendelijk en belangstellend. Tegen het einde van de avond was er een heer die liet zien hoe verschillende mensen naar het urinoir gaan.

* Ed Sullivan (1901-1974) was een Amerikaanse televisie- persoonlijkheid en entertainer.

** Louis Borel (1905-1973) was een Nederlands acteur die ook bekend werd in de Verenigde Staten en Engeland en diverse malen op West End en Broadway heeft opgetreden.

*** Jules Haywood was een Amerikaanse pianist en vriend van Wim Sonneveld.

Tegenover Gertz woont een dame die zo rijk is dat ze 30 bedienden heeft en zoals Mevr. Gertz zegt: 'She has her own orchestra to play for her at tea time'. Daar moest ik zó verschrikkelijk om lachen. De filmmaatschappijen, vooral de mgm, huizen in paleizen, echte paleizen, waarvan elke wachtkamer, elk kantoor, zo fantastisch is ingericht dat je denkt dat je droomt. Als ik hier zou blijven vond ik heel gauw werk, omdat Gertz zo'n bombarie van me maakt en vooral omdat de t.v. een reuze belangstelling heeft. Maar, om de prijzen op te drijven spelen we helemaal van 'bezet'. Ik doe in New York misschien één televisieshow, Toast of the town, een van de beroemdste met Ed Sullivan*.

De afstanden zijn hier zo groot dat je maar weinig kunt doen, de doorsnee van deze stad is bijna 80 km, dat is A'dam-Breda, dan kun je bedenken wat je afrijdt als je mensen moet gaan bezoeken. Over 14 dagen geef ik een voorstelling hier voor de Hollanders in een klein theater. Friesje, ik zal je alles wel uitvoerig vertellen als we op vacantie gaan. Morgen ga ik met Louis Borel** eten, we waren bij de ouders van Jules Haywood***, hele lieve mensen die zaterdag met ons naar San Francisco gaan (750 km!) en dat is niks hier.

Lieve Friesje ik denk heel veel aan je en jij ook een beetje aan mij? Schrijf je es? Dag menneke,

Wim


'2 of 3 juni kom ik thuis en ga dan direct met je door naar Z. Frankrijk'

Hollywood, 22 mei '55

Lieve Fries,

Zojuist je tweede brief ontvangen, je weet dus nog steeds niet of we bij elkaar passen hè? Nou dan zal ik nog maar wat wegblijven tot je daar wat zekerder van bent. Ik ben niet het zwijgzame (om over physieke kwaliteiten maar te zwijgen) type, dat jij zoals ik weet leuk vindt, maar tot nu toe gaat het toch nog wel vind ik.

Ik kom 2 of 3 juni thuis en ga dan direct (na hoogstens 1 à 2 dagen) met je door naar Z. Frankrijk.

Het gaat hier allemaal erg langzaam. Het duurt enkele dagen omdat elke casting director de film gezien heeft die ik had laten zenden (de test). Dan moeten zij nog zien of ze je plaatsen kunnen.

Man als ik hier zou blijven. (Ik kreeg al een aanbieding voor de Van Gogh film met Kirk Douglas* maar die wordt opgenomen in augustus.) Eén van de hele hoge pieten bij Columbia is erg enthousiast over mij en gaat me nu voorstellen aan een paar producers en dit is zeer belangrijk. Door Louis Borel heb ik maandag een afspraak met Henri Koster (Kosterlitz) die met mij samen in de studio's van 20th Century Fox de test wil zien.

* Kirk Douglas oftewel Issur Danielovitch Demsky (1916) is een Amerikaanse acteur, filmproducent en -regisseur, en auteur van Joodse afkomst.

**Lust for Life is een biografische novelle uit 1934 van Irving Stone, gebaseerd op het leven van schilder Vincent van Gogh.

Borel is bijzonder aardig. Hij neemt me overal mee naartoe en ik moet zeggen als je wat mensen leert kennen is het wel leuker, alhoewel ik er bij blijf dat ik hier nooit zou willen wonen. Dinsdag wordt mij bij de mgm heel officieel een lunch aangeboden waarbij waarschijnlijk (als hij tijd heeft en er toevallig is) Kirk Douglas zal zijn, dit doen ze omdat ze denken dat dit voor Holland (Van Gogh) een goeie stunt is.

Ik heb als een scheet Lust for Life** (over Van Gogh) gelezen, dan zit ik niet met m'n bek vol tanden. Volgend jaar ga ik 6 à 7 maanden hier wonen. Ik zou direct al kunnen werken, maar je moet hier alles groots doen anders bereik je niks en het zal in Holland heel verwaand klinken maar Gertz slaat alles af wat te klein is, omdat je dan nooit verder komt en omdat ik het tenslotte niet nodig heb.

Lieve Fries ik ga naar de zee met de jongens, de zon schijnt elke dag, alhoewel in mindere mate dan ik me had voorgesteld.

Dag liefje doe iedereen de hartelijke groeten,

je Wim


'Dag on-zwijgzaam (om over de physieke kwaliteiten maar te zwijgen) typetje'

Amsterdam
dinsdag (24 mei 1955)

Liefje

Zoojuist heb ik je laatste briefje gevonden. Op mijn opmerking over het bij elkaar passen en zoo, heb je precies zoo gereageerd als ik dacht dat je zóú doen, en trouwens ook zooals ik hóópte dat je zou doen. Gelukkig dan maar dat je vindt dat 'het tot nu toe nog wel gaat'. Dat vind ik ook hoor.

Stil maar!

Ik heb erg veel zin om naar Z-Frankrijk te gaan. Liefst géén ingewikkeldheden deze vacantie. Rustig en véél zitten dacht ik zoo. Of niet?

Eindelijk blijkt dan toch uit je schrijven dat het zin heeft dat je naar Hollywood bent gegaan. Dat is wel fijn vind ik, en dat Gertz het op 'duur' houdt vind ik niet meer dan heel, héél gewoon.

Waarom zóú je ánders? Ik ben benieuwd hoe 'Kirk' zal bevallen (als je hem ziet).

* De ouders van Friso Wiegersma bewoonden het huis 'De Wieger' te Deurne.

't Lijkt me zoo'n akeligerd. Wel plezierig dat Louis B zooveel voor je doet. Nu ben ik nog wel heel nieuwsgierig naar de resultaten bij Columbia en 20th Century Fox.

Mijn verblijf in Deurne* om op 't huis te passen was ellendig. Geen verwarming en erg koud regenweer, zoodat het meer een geslaagd zelfmoord-décor mocht heten dan een leuk verblijf op 't land. Vandaag was hier de eerste een beetje zonnige dag. Verder was het tot nu toe 'c'est la pluie qui tombe toute goutte à goutte' geblazen.

Lieve, als je terugkomt wil je dan wel een telegrammetje sturen of zoo, dan kunnen we je afhalen. Als het mag?

Dag on-zwijgzaam (om over de physieke kwaliteiten maar te zwijgen) typetje.

Tot gauw hoor.

En je hoeft niet langer weg te blijven tot ik zeker ben over een en ander. Ik word tóch nooit over wát dan ook zeker - over mezelf nog het minst. Wat doet het er toe.

Dag schatje.

Dag Wimpel

Dag liefs

Fries

Kusje

Groeten aan Huub - en ook aan Dick en allen die daaromtrent zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden