'Nooit eerder filmde ik hem zó mooi'

Geen acteur werkte zo vaak samen met Quentin Tarantino als Samuel L. Jackson. Zo ook in Tarantino's nieuwste film, The Hateful Eight. De Volkskrant schoof aan bij het duo.

Quentin Tarantino (links) en Samuel L. Jackson.Beeld Getty Images

'Of er een vereiste hoeveelheid geweld voor een Tarantino-film is?', zegt Samuel L. Jackson, de intonatie een tikje honend. 'What the hell bedoel je?'

De vraag, gesteld door de Volkskrant, was serieus bedoeld: hoe bepaalt Quentin Tarantino of zijn film voldoende gewelddadig is? De 52-jarige cineast, gezeten naast de 67-jarige Jackson in een hotelkamer in Beverly Hills, schaterlacht eerst mee met zijn vaste acteur. Dan besluit hij toch serieus op de vraag in te gaan: 'Daar heb ik nog nooit bij stilgestaan. Ik zou schertsend kunnen antwoorden dat ik daarover pas ga nadenken als ik een romantische komedie zou gaan maken. Maar het geval wil dat het eerste script dat ik ooit schreef, voor True Romance, in mijn opinie een romantische komedie was, en precies even gewelddadig is als... nou, alles wat ik fucking verder ook maakte.

'Ik maakte mijn eerste film in 1992 (Reservoir Dogs, red.), de jaren tachtig lagen net achter ons, vermoedelijk de repressiefste periode in de Amerikaanse cinema sinds de jaren vijftig, waarin alles altijd moest eindigen met een happy end. In de romans die ik las, vooral die van het gewelddadige soort, kon het verhaal alle kanten op. Maar zodra de verfilming werd aangekondigd, wist je al: o, dát en dát laten ze eruit.' ('Dat gaat eruit!', echoot Jackson, met een korte hoofdknik.)

'Ze verwaterden die rotzooi. Mijn voornemen als filmmaker was om die muur neer te halen en precies dezelfde vrijheid te nemen als een romancier: te gaan waar je zelf wilt. En ik denk dat ik dat de afgelopen twintig jaar heb bereikt.'

Ensemblefilm

The Hateful Eight valt te karakteriseren als (tamelijk druk bevolkte) ensemblefilm, maar áls er een centrale rol valt aan te wijzen, dan toch die van Jackson als majoor Marquis Warren. De gewezen noordelijke legerofficier, die door het na-burgeroorlogse leven gaat als premiejager, strandt tijdens een sneeuwstorm in een afgelegen herberg. Daar verblijven types van divers pluimage: nóg een premiejager (Kurt Russell), diens aan hem vastgeketende gevangene, de te lynchen bendeleidster Daisy Domergue (Jennifer Jason Leigh), een aanstaande en volbloed racistische sheriff (Waltin Goggins), een keurige beul (Tim Roth), een gedesillusioneerde zuidelijke generaal op leeftijd (Bruce Dern) en nog wat duistere sujetten. Niet iedereen in de herberg is wie hij zegt te zijn.

'De film zit vol close-ups van deze man hier', zegt Tarantino, gebarend naar Jackson. 'Nooit eerder filmde ik hem zó mooi, ha. Mensen denken dat het grote formaat waarop ik filmde, 70 mm, vooral geschikt is voor natuur- en reisfilms, maar ik gebruik het juist vanwege de intimiteit. Ik wil dat de kijker zich ín de herberg waant, tussen de personages.'

Het is persdag te Los Angeles, voor de cast en regisseur. Eerst in de balzaal naast de hoteltuin een persconferentie, vervolgens boven in het hotel een reeks groepsinterviews. Jackson, met Hateful Eight-bandana over het kale hoofd geknoopt, wijkt de hele decembermiddag niet van Tarantino's zijde.

De conventie luidt dat acteurs zich precies aan de dialogen uit Tarantino's script houden, werpt een journalist in de zaal op, want die zijn heilig. Hoe ging dat nu? De glunderende auteur, in leren jas, wijst naar Jackson: 'Ah, maar niet heilig voor deze motherfucker!'

Artikel gaat verder onder video.

Extreem breed

The Hateful Eight werd gedraaid in 70mm (Ultra Panavision 70, om precies te zijn), een extreem breed analoog filmformaat in zeer hoge resolutie. Idealiter wordt de film ook vanaf 70mm geprojecteerd, maar dat gebeurt in de Benelux enkel in het Amsterdamse filmmuseum EYE. Om deze vertoning mogelijk te maken, moest het scherm van zaal 1 worden aangepast en werd een Ultra Panavision-lens aangeschaft. De 70mm-versie van The Hateful Eight die in EYE te zien is, duurt zo'n 20 minuten langer dan de reguliere bioscoop-editie; dat is inclusief ouverture en pauze, en een korte extra scène rond een geplukte kip.

Jackson, na een hinniklach: 'Het komt niet vaak voor, maar áls ik iets wil aanpassen, stap ik op hem af en praten we erover. Soms zegt hij ja, soms nee. We verkeren op dezelfde golflengte. De rest van al die motherfuckers moet het zeggen zoals Tarantino het schreef.'

Bij de repetitie van Pulp Fiction verscheen hij al met een script vol aantekeningen en briefjes, memoreert de acteur. 'John (Travolta) keek in mijn script: wat is dat? Ik zei: dit is wat we doen, dude. Tijd om gas te geven.'

The Hateful Eight markeert Jacksons zesde samenwerking met Tarantino. Of zevende, als het minirolletje als een over orale seks orerende gangster ('I eat the pussy, I eat the butt, I eat every motherfuckin' thang') in het door Tony Scott geregisseerde True Romance meetelt. Tarantino regisseerde Jackson tweemaal als gangster: als de Bijbelvaste Jules uit Pulp Fiction en als de alles en iedereen wantrouwende Ordell uit Jackie Brown. Ook liet hij de acteur opdraven als pianospeler op een bruiloft in Kill Bill: Vol 2, en sprak Jackson de vertelstem in voor Inglourious Basterds. De boosaardigste rol in Jacksons carrière betrof Tarantino's voorlaatste western, Django Unchained, als de huisslaaf Stephen, die collaboreert met zijn blanke eigenaar. Voor de Academy was het vermoedelijk te vuig, te grofgebekt; Jackson werd slechts eenmaal genomineerd voor een Oscar, voor Pulp Fiction, maar hij won niet.

Jackson, aan het begin van zijn carrière met name gecast als kleine crimineel, is tegenwoordig ook inzetbaar als president (Big Game), superheld (Iron Man, The Avengers) of jedi-ridder (in de vorige Star Wars-reeks). In 2011 werd hij in het Guinness Book of Records opgenomen als 's werelds lucratiefste acteur ooit. Het totaal aan recettes van de ruim honderd speelfilms waarin hij te zien is, betrof destijds al 7,4 miljard dollar.

Artikel gaat verder onder video.

Jackson bezit nóg een filmvader: de met Tarantino in onmin verkerende Spike Lee, die zich stoort aan het stereotype taalgebruik van zwarte personages in de films van zijn collega. Hun beider acteur, die onder meer een grandioze bijrol speelde als junkiezoon in Lee's Jungle Fever, koos in die kwestie publiekelijk partij voor Tarantino.

Gevraagd of Jackson zich geroepen voelt Tarantino bij te staan als die onder vuur ligt, antwoordt hij: 'Ik verdedig zijn recht om zijn waarheid te vertellen. Als acteur representeer ik zijn woorden, zijn visie. Het komt nogal eens voor dat mensen me zien als een soort zwarte zegspersoon voor Quentin en die positie neem ik graag in. Over het algemeen is mijn standpunt: als je echt zo beledigd bent, schrijf dan je eigen shit.'

Tarantino noemt The Hateful Eight zijn politiekste film tot nog toe: de western valt te beschouwen als een uiteenzetting over racisme, over hoe een zwarte man zich handhaaft in een door zijn witte medemens gedomineerde wereld. Het verhaal speelt kort na de algehele afschaffing van de slavernij. De door de zuiderlingen gehate majoor - de enige zwarte man in het herberggezelschap - draagt ter bescherming een persoonlijke brief van president Lincoln in zijn borstzak.

Jackson, eind jaren zestig zelf nauw betrokken bij de black power-beweging: 'Mijn personage, majoor Warren, zegt in de film: het enige moment waarop ik me veilig voel, is als ik jullie ontwapen. Dat speelt ook nu nog, vandaag de dag. We móéten die 'aimabele neger' zijn, opdat we veilig kunnen rondlopen. Want zou je jezelf als iets anders presenteren, dan bellen mensen direct de instanties.'

Racisme

Tarantino demonstreerde afgelopen najaar tegen racistisch politiegeweld en kreeg het aan de stok met diverse politievakbonden, maar de regisseur waakt voor al te eenduidige vergelijkingen tussen de actualiteit en zijn film. 'Het leven van een zwarte man was destijds veel minder waard dan nu.'

'Makkelijk voor jou om te zeggen', kaatst Jackson met een glimlach.

'We zijn van ver gekomen, we hebben nog een lange weg te gaan', ratelt snelprater Tarantino. 'Je kunt volgens mij wel beargumenteren dat we er de laatste jaren op achteruit zijn gegaan, met name op het gebied van geïnstitutionaliseerd racisme.'

In Tarantino's films gaat de boodschap nooit voor het verhaal, benadrukt de regisseur. Of, beter gezegd, voor zijn personages. 'Ik wil die geen lesje leren, ik oordeel ook nooit over ze tijdens het schrijven. Ook niet bij kolonel Landa (Christoph Waltz' nazi in Inglourious Basterds). Nou, de enige waarbij ik dat misschien tóch deed was Calvin Candie (de door Leonardo DiCaprio vertolkte duivelse plantagehouder in Django Unchained), maar Leo wees me op een andere zienswijze. Namelijk: kun je een Borgia kwalijk nemen dat hij een Borgia is? Ik denk overigens van wel - maar de vraag op zich is interessant. Dat gezegd hebbende: ik háát de Confederacy (het 19de eeuwse verbond van de zuidelijke staten). Voor mijn gevoel zijn dat de Amerikaanse nazi's, of de Amerikaanse Kozakken of zoiets.'

Kurt Russel (l), Jennifer Jason Leigh (m) en Bruce Dern in The Hateful Eight.Beeld The Weinstein Company

Jackson: 'We maken niet enkel een film voor fans van Quentin, maar ook voor mensen die Quentin haten - want die gaan óók naar deze film, gewoon omdat ze van shoot 'm ups houden. Die zullen misschien zeggen: shit, wat dat ene personage zegt klopt: al die niggers liegen! En anderen zullen weer zeggen: O, mijn God, ik kan me niet voorstellen dat iemand dat zo zegt! Dáárom maken we films, opdat mensen gesprekken aangaan, of om ze aan het denken te zetten. Hopelijk komt daar dan verandering uit voort.'

Westerns zeggen altijd iets over de tijd waarin ze worden gemaakt, weet Tarantino. 'Meer dan welk ander genre ook, denk ik. De jarenvijftigwesterns, dat is Eisenhower: de idee van Amerikaans exceptionalisme. De jarenzeventigwesterns waren juist zeer cynisch over Amerika. Terwijl we deze film opnamen, laaide het racismedebat op in Amerika. Een gunstig bijeffect van het lekken van mijn script (een vroege scenarioversie van The Hateful Eight werd in januari 2014 clandestien online geplaatst) is dat vaststaat dat ik dit allemaal schreef vóór die shit ineens oplaaide.'

Hij is niet per se tegen politieke correctheid, zegt hij. 'Er is niks mis mee als een samenleving sensitief is over sommige kwesties. Er bestond een tijd waarin we helemaal niet politiek correct waren - als je daar aan terugdenkt, huiveren we allemaal. Maar als schrijver of filmer denk ik daar niet over na. Ik móét critici negeren als ze het hebben over de opinies van mijn personages, of over hoe die praten.'

Ongemakkelijk

Goed mogelijk dat er straks mensen zijn die zich ongemakkelijk voelen bij het geweld jegens Jennifer Jason Leighs personage in The Hateful Eight, redeneert de regisseur. 'Met die eerste klap die ze krijgt, zend ik een schokgolf door het publiek. Ze mogen zelf denken over wat ze zien, maar ze moeten beseffen dat in mijn film alles kan, elke vorm van uitzinnig geweld. Ik hoef niet binnen de lijntjes te kleuren. Waarom zou ik dat ene personage moeten beschermen? Omdat het een vrouw is? Zo wil ik niet denken.'

Tarantino prijst Ken Russell, de in 2011 overleden Britse cineast die begin jaren zeventig in de clinch lag met de filmcensuur vanwege zijn reli-horrordrama The Devils, vol geweld en seks. Tarantino: 'Hij is één van mijn artistieke helden. Hij zei: het is mijn baan om níét aan die lui te denken. Ik doe wat ik doe. En als je het niet bevalt, ga je maar niet kijken.'

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden