Film

Nomadland schetst een iets te romantisch portret van het Amerika zonder sociaal vangnet ★★★★☆

Frances McDormand is fantastisch als de aangever die door te luisteren de echte rondreizenden een stem geeft.

null Beeld

Of ze dakloos is, wil een oud-leerling van Fern weten als ze haar bij toeval tegenkomt. ‘Nee’, zegt ze stellig. ‘Huisloos. Maar dat is wat anders.’

Ferns echtgenoot is overleden, de mijn waar hij werkte is gesloten, het stadje waar ze woonde werd opgedoekt. Sindsdien woont ze in een aftands wit busje. Trots en vastberaden timmert ze eigenhandig plankjes en deurtjes om haar campertje bewoonbaar te maken. Fern is niet het type dat bij de pakken gaat neerzitten.

In Nomadland, afgelopen weekend bekroond met een Oscar voor Beste film, Beste regie en Beste vrouwelijke hoofdrol, sluit ze zich aan bij een groep rondreizende zestigers en zeventigers die bij de financiële crisis van 2008 huis en baan zijn verloren en verder moeten in het Amerika zonder sociaal vangnet. Het zijn de mensen die zijn uitgespuugd door het kapitalistische systeem en bestaan bij de gratie van seizoensarbeid: nu eens een paar weken pakketjes inpakken bij Amazon, dan weer schoonmaken op een camping. Ze vormen een onzichtbare parallelle schaduwmaatschappij die de ‘normale wereld’ faciliteert.

Docudrama Nomadland is gebaseerd op het non-fictieboek Nomadland: Surviving America in the Twenty-First Century. Een aantal ‘nomaden’ uit het boek speelt zichzelf, Fern is een bedacht personage. Vaak is haar rol die van aangever: door te luisteren naar de levensverhalen van de echte rondreizenden geeft zij hun letterlijk een stem.

Frances McDormand, aan wier uiterlijk nadrukkelijk niets is verfraaid, kan dit fantastisch. Ze speelt, en ze speelt niet – ze heeft het soort natuurlijke warmte die ze hier knap inzet om al die amateur-acteurs op hun gemak te stellen. Met een grapje hier, een uitgestoken tong daar, maar vooral door hen aandachtig en oprecht geïnteresseerd aan te horen laat zij hen schitteren als zichzelf.

Zoals McDormand in deze omgeving als een vis in het water is en een buitenstaander tegelijkertijd, zo is de Chinese regisseur Chloé Zhao dat ook. Ze schildert een oer-Amerika van binnenuit, met een blik van buitenaf. Het gaat over de tegengestelde menselijke verlangens naar beweging en wortelen, naar afhankelijkheid en onafhankelijkheid. Schitterend gefilmd tegen het decor van overweldigende, onherbergzame landschappen, met eindeloos besneeuwde vlakten, ruige bergen en een rotsachtige woestijn.

De nomaden zijn eigenlijk de pioniers van nu, merkt Ferns zus op – het is een van de momenten waarop Zhao Ferns leven in een Amerikaanse historische traditie plaatst. Een plot heeft Nomadland amper: het is vooral Ferns zoektocht naar wat het leven de moeite waard maakt, die zich afspeelt tegen een natuurlijke cyclus die samenhangt met seizoensarbeid. Eén zijn met de natuur, onderdeel uitmaken van een gemeenschap, dat is de sleutel.

Hier gaat Nomadland wel wringen. Werkelijk iedereen wil elkaar helpen. Er wordt gezongen bij een kampvuur. Mag ik jouw blikopener? Dan krijg jij mijn zelfgemaakte pannenlappen. En dat in die schitterende wereld, die voornamelijk wordt gefilmd in strijklicht, met een soundtrack van pianomuziek. Nomadland suggereert dat het wegvallen van alle bestaansmiddelen een puurder leven met zich meebrengt, dat het beste in mensen naar boven haalt. Dat voelt vals romantisch – hadden deze mensen hun leven ook zo geïdealiseerd als ze meer keuze hadden gehad?

Maar toch: Zhao gunt ze hun trots en waardigheid, zonder ze ooit als slachtoffer neer te zetten. Dat is ook precies wat Nomadland zo krachtig maakt.

Nomadland

Drama

★★★★☆

Regie Chloé Zhao

Met Frances McDormand, Linda May, Charlene Swankie, David Strathairn.

110 min., te zien via Disney+.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden