ThrillersRob van Scheers

Noir is nog springlevend, kijk maar naar het nieuwe boek van James Ellroy

null Beeld x
Beeld x

Het nieuwe boek van James Ellroy sluit moeiteloos aan bij het retrospectief rond de film noir in het Amsterdamse filmmuseum Eye.

Goed nieuws voor thuisblijvers: deze zomer vertoont filmmuseum Eye het programma Film Noir – The Dark Side of Hollywood. Talloze misdaadklassiekers, zo kom je de vakantie wel door. Film noir, dat zijn privédetectives met gleufhoeden, fatale vrouwen, hardgekookte dialogen en ingewikkelde plots die niet zelden iets met een levensverzekering te maken hebben. Gefilmd in zwart-wit met dat intrigerende clair-obscur: licht dat door de luxaflex valt, lange schaduwen op de muur, allemaal geleend van het Duitse expressionisme. Nu op groot doek te zien bovendien, daar krijg je maar zelden de kans toe.

Wij weten dat achter deze verzamelde noir meestal een gelijknamige misdaadroman uit de jaren dertig, veertig, vijftig schuilgaat. Pockets met getekende covers, destijds aangeduid als pulp fiction. Kies je zo’n Eye-titel, dan kun je er eenvoudig een schrijver bij vinden:

- Double Indemnity (1944) van Billy Wilder, naar James M. Cain (1943)

- The Big Sleep (1946) van Howard Hawks, gebaseerd op Raymond Chandler (1939)

- In a Lonely Place (1950) van Nicholas Ray, naar Dorothy B. Hughes (1947)

In Hollywood bleven die schrijvers op de achtergrond, de filmmakers keken nogal op hen neer. ‘Geef mij het slechtste script dat je hebt liggen’, sprak Orson Welles met zijn gebruikelijke bravoure tegen de studiobaas van Universal, ‘en ik maak er een meesterwerk van.’ Nog waar ook. Dat werd Touch of Evil (1958, ook in Eye), naar de pulproman Badge of Evil (1956) van de allang vergeten auteur Whit Masterson, pseudoniem van het thrillerduo Bob Wade en Bill Miller.

null Beeld Knopf
Beeld Knopf

Je zou denken dat film noir inmiddels een verloren kunstvorm is, verbonden met de crisis van de jaren dertig en de uitlopers van de Tweede Wereldoorlog. Dat valt mee, ook de huidige generatie filmmakers (denk aan Basic Instinct, of aan het halve oeuvre van de broertjes Coen) mag er graag aan refereren. En ja: ook op papier bestaan nog ‘pulpschrijvers’. De auteur die er met kop en schouders bovenuit steekt, moet wel James Ellroy (1948) zijn. Heeft net weer een nieuw boek uit, Widespread Panic (Knopf; € 25,99). Uiteraard speelt het verhaal in het Los Angeles van zijn jeugd, de jaren vijftig, een tijdvak waardoor hij geobsedeerd lijkt. Het heeft er alles mee te maken dat zijn moeder Geneva in 1958 werd verkracht en verwurgd, een zaak die het Los Angeles Police Department (LAPD) nimmer wist op te lossen. Voor zijn schrijnende memoir My Dark Places (1996) ging Ellroy zelf op pad met een rechercheur moordzaken. Ze haalden veel boven, maar niet de dader.

In Widespread Panic is Freddy Otash (1922-1992) de hoofdpersoon – de man die ook in werkelijkheid ranzigheid een slechte naam gaf. Zijn motto: ‘Ik doe alles, moord uitgezonderd, ik werk voor iedereen behalve voor de commies.’ Freddy dook al eerder op als bijfiguur in Ellroys boeken, maar nu heeft de gevallen LAPD-agent die privédetective werd en zich vervolgens met al zijn duistere contacten ontpopte tot de belangrijkste informant voor het schandaalblad Confidential, zijn eigen deeltje gekregen. Zelden een zo doortrapt sujet ontmoet als deze zelfverklaarde Mister Fix It: afluisterpraktijken, intimidatie, afpersing, alles voor glibberige kopij over de ‘verdorven’ Hollywood-elite – wel leest zijn vuilbekkerij als een trein.

null Beeld Abrams
Beeld Abrams

Gek eigenlijk, dat Ellroy niet is gecast voor Eye. Genoeg van zijn noirboeken zijn verfilmd, met als hoogtepunt L.A. Confidential (1997; Curtis Hanson). Als het om beeld gaat, pak dan zijn fotoboek LAPD ’53 erbij (2015; Abrams; € 21, nog steeds leverbaar) erbij. Ellroy werd gevraagd door de politiearchieven te gaan, selecteerde de opzienbarendste foto’s (Freddy O. staat er ook in) en voorzag die van persoonlijke teksten. Meer noir zul je het niet snel vinden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden