analyse

Nog even over die wandeling van Macron

Daar liep een man die had gewonnen, zonder triomfantelijke blik en met een kruis op zijn schouders

Nog even over die wandeling van Emmanuel Macron naar zijn speech: die duurde dus maar liefst 3,5 minuten. En dan kiezen voor Ode an die Freude als Soundtrack - analyse van een briljante performance.

Emmanuel Macron begon zijn presidentschap zondagavond met een performance van bijna 4 minuten, zonder een woord te zeggen. De ingrediënten: een paleiselijk decor van het Louvre, de glazen piramiden van Mitterrand, de klanken van het Europese volkslied, een spotlicht en Macron zelf, zonder enige entourage. Ruim 3,5 minuut duurde de wandeling naar het podium waar de nieuwe president van Frankrijk en leider van de net bestaande partij En Marche! (letterlijk: 'wandelend') zijn overwinningstoespraak zou houden. Zonder één woord werd in die minuten alles over zijn ambities al gezegd.

De wandeling kreeg per stap meer gewicht en kan als één grote visuele bekrachtiging gezien worden van zijn opdracht: het loodzware, eenzame en met grandeur beladen leiderschap van Frankrijk. Correctie, niet van Frankrijk: van Europa. Want Macron koos niet voor de Marseillaise of een Jacques Brel-achtig winnaarslied als opening, maar het in de politiek nauwelijks gebruikte Ode an die Freude uit de 9de Symfonie van Beethoven. Een briljante performance met niet te onderschatten symbolische kracht voltrok zich. Politiek campagnestrategen zagen een nieuwe standaard van lanceren.

Na 21 seconden...

Ter vergelijking: Hollande betrad toen hij verkozen werd in 2012 een knullig podium in de kleine stad Tulle, alsof hij er nog steeds burgemeester was. Obama kwam voor zijn victory speech uit de coulissen met zijn dochter Sasha aan de hand en vrouw en andere dochter naast zich, in 2008 en 2012. Donald Trump betrad het podium in New York met vrouw en zoon, al klappend voor zichzelf. Zondagavond werd duidelijk dat de nieuwe president van Frankrijk alles anders doet - al had hij goed gekeken naar de inauguratie van Mitterrand in 1981, waar deze op de klanken van Beethoven rozen legde op de graven van staatsmannen in het Parijse Pantheon. Door zo'n aanloop te nemen (en hij was al laat) ontregelde Macron commentatoren en publiek. Het deed de spanning oplopen en was tegelijk een moment van bezinning; dit leek buiten het script te vallen. De wandeling was te ongewoon om niet juist zorgvuldig georkestreerd te zijn. Macron gaf voor- en tegenstanders een moment om door te laten dringen: dit is de man die het gaat doen.

Groots decor

Het decor was groots. Voormalig fort en keizerlijk paleis het Louvre, sinds de Verlichting het centrum van cultureel Frankrijk, en met twee glazen piramides die herinneren aan de gloriedagen van het Franse presidentschap onder Mitterrand, die de opdracht gaf tot deze bouwwerken. Macron verbond zich in die paar minuten zonder woorden aan de geschiedenissen van Frankrijk: de ridders, de koningen, de Verlichting, de grandeur van het monarchale presidentschap dat het land kent. Nog voor hij één woord had uitgesproken had de hele wereld begrepen dat zich hier de belofte van Frankrijk presenteerde. Een staaltje symboolpolitiek met een levensgroot gevaar van mislukken.

Macron nam onwaarschijnlijke risico's bij deze performance. Met het wankele mandaat dat Macron heeft - 65 procent van de stemmen, maar slechts 40 procent daarvan stemde voor Macron, de rest vooral tégen Le Pen - is het in nationaal georiënteerd Frankrijk een daad om Europa voorop te stellen, en dat doe je met dit volkslied. 'Deine Zauber binden wieder / Was die Mode streng geteilt / Alle Menschen werden Brüder; 'Uw magie brengt tezamen / wat de mores heeft verdeeld / Alle mensen worden broeders.' Een overwinningslied dat ook klonk bij de val van de Berlijnse Muur, bij de demonstranten tegen Pinochet in Chili en al sinds 1972 het Europese volkslied is. Macron eigent het zich toe en lijkt zich daarmee de rol van Frankrijk toe te eigenen in de samenbrenging van Europa - een rol die braak kwam te liggen sinds de Brexit. Het was meteen een handreiking aan Merkel.

Na 53 seconden...

Bijbelse associaties

Aan het lopen zelf was vooral de kwetsbaarheid van Macron opmerkelijk. Lang gefilmd worden terwijl je alleen loopt, kunnen alleen heel geoefende acteurs geloofwaardig doen. Macron is dat niet. Hij liep met hangende armen, zijn ogen schoten naar links, rechts en naar boven. Het immense Louvre maakte van hem een kleine prins die net is geland op aarde. Net zo alleen en zo onverwacht als hij vorig jaar opkwam.

Hier liep een man die had gewonnen, zonder triomfantelijke blik. De tocht had daarmee onmiskenbaar bijbelse associaties. Er ligt óók een kruis op zijn schouders. Hij betrad een podium, dat óók even voelde als een schavot. Binnen de context van verdeeld en bedreigd Frankrijk was dit visuele statement razend slim. Na het zien van deze 4 minuten eenzaamheid zal niemand denken dat hij zijn taak onderschat. Deze wandeling was beladen, zoals de nachtelijke wandelingen van premier Giulio Andreotti in Sorrentino's film Il Divo (2009).

In zijn boek Marcher, une philosophie (2011) schrijft de Franse filosoof Frédéric Gros: 'Er is geen weg meer terug, als men eenmaal wandelt. Dat is het: je bent vertrokken. (...) Al je eerdere verhalen, al dat vermoeiende gemor, verzinken in het tempo van je voetstappen op de weg.' Macron liet de bestaande politieke verhalen achter zich en gaf op het plein van Paleis het Louvre een nieuwe maat aan.

Na 1,17 minuten...
Na 3,42 minuten, met het Louvre in zijn rug...
Meer over