Nog even goed en even vreemd

Een les voor de vele fans van Haruki Murakami. Lees Mannen zonder vrouw alsof het je eerste Murakami is. Dan besef je opnieuw hoe fraai hij schrijft.

null Beeld Kevin Trageser/Redux/Hollandse Hoogte
Beeld Kevin Trageser/Redux/Hollandse Hoogte

Wie eenmaal in de ban is van de veelschrijver Haruki Murakami - en over de hele wereld is iedere veellezer dat minstens een paar jaar - kan door gewenning het zicht op zijn meesterschap verliezen. Dat de wereld plotseling kan veranderen en dat identiteiten nooit vaststaan, is in zijn verhalen en romans zo gebruikelijk dat je spoedig nergens meer van opkijkt, en zelfs op ontregeling gaat rekenen. Tel daarbij op een doodgemoedereerde stijl, bij de hoofdpersonen een zekere gelatenheid, en een grotere rol voor dieren dan we in proza voor volwassenen gewend zijn, en je hebt de ingrediënten die je in deze eigenaardige combinatie nooit eerder hebt gezien - behalve bij hem zélf, een paar keer al, en daardoor kan je opmerkzaamheid worden aangetast.

Priemend detail

Zien we nog wel hoe vreemd en hoe goed Murakami is? Vreemd: een introducerend zinnetje als 'Ze was dertig, of misschien iets ouder, maar daaromtrent', alsof de verteller het ook maar van horen zeggen heeft. Vreemd: twee dronkenlappen in een bar vallen een man lastig die rustig een dik boek zit te lezen. 'Geef mij dat boek eens,' zegt een van de ruzieschoppers, 'dan zal ik het voor je lezen.'

Vreemder. Een hardloopsportschoenenverkoper komt na een dienstreis thuis, en treft in de slaapkamer zijn vrouw aan, naakt en gezeten boven op zijn vriendelijkste collega. Dat is nou ook wat, hij dacht dat zijn huwelijk goed was. Even kijkt hij zijn vrouw aan en loopt met een tas vol wasgoed over zijn schouder het huis uit. Om nooit meer terug te keren. De volgende dag neemt hij ontslag.

Die tas met wasgoed, dat is dus goed. Een priemend sullig detail. Met die volle tas kwam hij zijn huis binnen als bewijs van een reisje, maar dat wordt binnen enkele seconden de tas met de eerste was die de man aanstonds in zijn piere eentje zal moeten reinigen.

Waarom gaat dit zo? Tja. Waarom is de geliefde Em dol op liftmuziek en zegt de andere geliefde Sheherazade dat ze in een vorig leven een lamprei (familie van kaakloze vissen) is geweest: 'Ik had me vastgezogen aan een rotsblok op de bodem van een meer en ik wiegde met mijn staart omhoog heen en weer in het water, net als de waterplanten om me heen'.

Lampreiengedachten

In de verhalenbundel Mannen zonder vrouw, titel die doet denken aan de versregel waarmee Gerrit Krol in 2001 een tegendraads sprookje opende ('Geen man, want geen vrouw'), houdt Murakami zware zaken licht en deinend. In zijn vertellingen vloeien realisme en mysterie of sprookje in elkaar over, vermoedelijk omdat de auteur geen scheidslijn ziet.

Neem 'Een onafhankelijk orgaan': een man heeft de cosmetisch chirurg met wie hij dikwijls squasht (in de sportschool hebben ze elkaar leren kennen) zien verpieteren nadat hij fataal verliefd werd. Als de dokter een tragische dood is gestorven, erft de vriend diens laatste, nog ongebruikte squashracket. Een mooi gebaar. Maar de vriend speelt er zelden mee, want het racket is iets te licht. 'En als ik voel hoe licht het is, zie ik onvermijdelijk zijn uitgemergelde lichaam voor me.'

Dat durft Murakami ook: langs sentimenten scheren. Veel mannen in deze verhalen zijn hulpeloze satellieten doordat hun vrouwen er vandoor gaan, er nóg een geliefde op nahouden, of onbereikbaar opgaan in lampreiengedachten of liftmuziek. Ze gaan hun eigen gang. De mannen hobbelen achter hen aan, als dat al lukt.

'Er was in deze wereld veel te veel wat hij nog moest leren', denkt de man in het kafkaëske 'Samsa verliefd'. Misschien gaat dat besef, wijs en pijnlijk, voor niemand ooit echt over.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden