Nobelprijswinnares: 'Het internet verandert Iran, maar is geen wondermiddel'

Een paar jaar geleden werden sociale media nog omarmd als een soort wondermiddel waarmee dictatoren omvergeworpen konden worden. Mensen konden hun mening uiten en elkaar mobiliseren om tegen de eigen regering te demonstreren. In bijvoorbeeld Egypte leidde dat daadwerkelijk tot de val van het regime. 'Maar een wondermiddel, nee, dat blijkt Facebook natuurlijk niet te zijn', zegt Shirin Ebadi, de Iraanse advocate die in 2003 de Nobelprijs voor de Vrede heeft gewonnen. Volkskrant.nl sprak met haar.

Iraanse meisjes tijdens de protesten in 2009Beeld ANP

'Maar ook in Iran, waar de protesten met grof geweld zijn onderdrukt, is het wel een belangrijk instrument.'

In de winter van 2009 gebeurde er iets ongelofelijks in Iran. De verkiezingen werden voortijdig gestopt omdat er 'onregelmatigheden' waren geconstateerd, en via Facebook en Twitter werden duizenden mensen (in eerste instantie vooral studenten, later ook anderen) gemobiliseerd.

Groen
'Where's my vote', scandeerde de massa die gekleed ging in het groen: de kleur van de islam en de kleur de hoop. Maar het regime trad hard op, en uiteindelijk verstomden de demonstraties. Geprotesteerd wordt er nu alleen nog op Facebook of in blogs, maar niemand gaat meer de straat op om zijn leven te wagen.

Shirin Ebadi in AmsterdamBeeld Michael Schaap

'Dat wil niet zeggen dat de Groene Beweging dood is', zegt Ebadi ferm. 'Mensen willen verandering, en die wens wordt alleen maar sterker. En sociale media spelen hierin nog steeds een belangrijke rol. Mensen kunnen elkaar online ontmoeten, ideeën kunnen vorm krijgen - er wordt een bewustzijn gecreëerd dat uiteindelijk tot een omslag gaat leiden.'

Geen plan
Shirin Ebadi is in Nederland voor een debat over Online Vrijheid en Offline Democratie, dat vrijdagavond op initiatief van Radio Zamaneh wordt gehouden in de Rode Hoed in Amsterdam. Abdee Kalantari, een Iraanse blogger die in New York woont en ook voor dit debat in Nederland is, knikt als Ebadi spreekt. 'Je kunt geen verandering realiseren, zonder dat er met elkaar wordt gesproken. Mensen willen geen revolutie waarbij de dictator plotseling valt, en er geen plan klaar ligt over wat er daarna moet gebeuren.'

'De Iraanse oppositie is ernstig versplinterd', zegt Kamran Ashtary, directeur van de NGO Arseh Sevom, ook spreker bij het debat. 'Maar voor 2009 zaten al die organisaties in hun eigen kantoortje om hun eigen pamfletten te drukken, en nu komen ze online met elkaar in contact. Hierdoor zitten soms mensen bij elkaar - op bijvoorbeeld een conferentie - die vóór 2009 nooit in dezelfde ruimte hadden willen zitten.'

'Ze ontdekken op het internet dat ze dezelfde dromen hebben', vult Kalantari aan. 'Ze hebben een andere benadering, zijn links of liberaal, religieus of royalistisch, maar hebben wel hetzelfde doel.'

Ophef
Bloggen en twitteren heeft ook op een andere manier invloed: de blogger Sattar Behesti is in de gevangenis om het leven gekomen, en de ophef die dat op internet heeft veroorzaakt, heeft er toe geleid dat er een onderzoek naar zijn overlijden komt. Ashtary: 'Ik heb weinig vertrouwen in de resultaten van dat onderzoek, maar alleen al het feit dat het er is, is een overwinning.'

Abdee Kalantari in AmsterdamBeeld Michael Schaap

Natuurlijk zitten er niet alleen activisten online: ook de meeste Iraniërs gebruiken Facebook om leuke foto's van zichzelf voor hun vrienden te posten. 'Maar dat is heel belangrijk', zegt Ashtary. 'Vergelijk het met de impact van rondslingerende kranten: je bladert het door in de tram, maar komt dus wel in aanraking met de beschikbare informatie. En als de tijd komt om actie te ondernemen, zijn mensen veel meer in staat om te reageren.'

Kalantari: 'Juist de middenklasse gebruikt het internet - kinderen van winkeliers en handelaars, ook in de dorpen en de kleine steden. Ook zij gaan praten over verandering. En die verandering moet van die middenklasse komen, maar die is niet bereid om daar de hoogste prijs voor te betalen. Ze willen niet alles verliezen.'

'Maar uiteindelijk', zegt Shirin Ebadi, 'gaat die verandering komen. Ik weet niet wanneer, maar altijd, overal ter wereld, verliest een niet-democratische regering van het volk.'

Kamran Ashtary in AmsterdamBeeld Michael Schaap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden