Nobelprijs voor vrouw, Syriër of liedjeszanger?

Wordt het de Israeliër Aharon Appelfeld of Amos Oz - of wordt het juist de Syrische dichter Adonis? Mag Philip Roth zich eindelijk verheugen in de vergevingsgezindheid van het onverdraagzame Zweedse feminisme of is John Updike toch de veiligste keus?...

Of zet de Zweedse academie door en wordt er dit jaar opnieuw een vrouwbekroond, Joyce Carol Oates, bijvoorbeeld, of Cynthia Ozick? Is de Est JaanKross er inmiddels niet te oud voor en is de Turk Orhan Pamuk daarentegennog niet net wat te jong voor de royaalste onderscheiding die de literairewereld kent? Moet er, na acht bekroningen van proza-schrijvers, theaterwerkincluis, niet weer eens een dichter worden bekroond?

De bladeren vallen, ook in Stockholm, en dan kan het laten vallen vannamen van potentiële winnaars van de Nobelprijs Literatuur niet lang meerop zich laten wachten. Morgen, stipt om 13 uur, zal de woordvoerder van deZweedse Academie bekend maken wat de vergadering, na een jaar namenverzamelen en inlichtingen inwinnen, na een zomervakantie bijlezen en eenseptembermaand delibereren, besloten heeft. Tot het zover is, is het woordaan de bookmakers en de gokkers.

Adonis 'doet' 2 tegen 1, bij de gokkantoren - maar dat doet hij alenkele jaren. De redenering ligt voor de hand: de Arabische wereld heefthet zwaar, Adonis is een onomstreden groot dichter, met een sympathiekoeuvre en een nog sympathiekere toon. De ervaring leert dat de ZweedseAcademie de literatuur ziet als meer dan een verzameling behendig op rijgeplaatste woordjes of vernuftig geconstrueerde verhalen, maar dat demaatschappelijke context waarin de schrijver zich uitspreekt ook meeweegt.

Nette, ouderwetse sociaal-democraten, die Zweden, met een oog voorverheffing en een zwak voor de grote humanistische traditie van de Westerseliteratuur, ook als die door auteurs wordt beoefend die zich pas later bijdie traditie hebben kunnen voegen, zoals Naguib Mahfouz in 1988 en SalmanRushdie nu. Niks 'de literatuur is louter een wereld in woorden', maarveeleer 'de literatuur bestaat uit woorden over de wereld'. Hetproblematische echter is, dat de Academie zich nooit uitspreekt over haaralgemene beraadslagingen - en de politiek-maatschappelijke verklaring voorhaar keus derhalve ook pas achteraf gegeven kan worden.

Als er, vanwege de troebelen in Irak, een opsteker voor de Arabischewereld uit moet komen, dan is Adonis een mooie gegadigde. Bovendien, eendichter. Wyslawa Szymborska, Pools, dichteres én vrouw, was in 1996 eenhaast schokkende bekroning, Seamus Heaney, het jaar ervoor, een alomgerespecteerde, Derek Walcott, 1992, een daad van rechtvaardigheid.

Maar Israël dan, dat zich zo doortastend betoont in de Gaza-strooken doet wat 'peacenik' Amos Oz al jaren bepleit? En is het niet juist OrhanPamuk die zich in Turkije als de klassieke fatsoenlijke en geëngageerdeschrijver opstelt door te schrijven over het hoofddoekjesvraagstuk enstelling te nemen in het nationale debat over de genocide?

Verleden jaar verraste de Academie niet door een vrouw te bekronen,wel door daar de Oostenrijkse Elfriede Jelinek voor uit te kiezen. Politiekcorrect zijn ze. Dat zou ook Milan Kundera, die in zijn laatste essaybundelnog eens uit de doeken doet wat de functie van literatuur kan zijn, eenserieuze gegadigde maken - en Philip Roth weer niet: te leuk en dus telelijk over vrouwen geschreven.

In Nederland, ten slotte, zijn enkele waarnemers die van gevoelen zijndat de Amerikaanse liedjeszanger Robert Zimmermann, gewoonlijk opererendonder de artiestennaam Bob Dylan, de prijs zou moeten krijgen.

Of hun stem in Stockholm gehoord wordt staat te bezien. Dan zoubekroning van een van die drie internationaal befaamde Nederlandstaligekandidaten begrijpelijker zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.