Nirvana voor goudzoekers

Kurt Cobain was een staaf dynamiet, goed voor één verpletterende explosie, zo blijkt uit de eerste verzamelbox van Nirvana-kliekjes. Wat hij in zich had, heeft hij er toch echt allemaal uit gegooid....

'Bedankt dat jullie ons vanavond het gevoel hebben gegeven dat we nog underground zijn,' zegt Kurt Cobain tegen het publiek. Hij klinkt niet eens cynisch. Het is 4 oktober 1992, Nirvana is sinds krap een jaar de belangrijkste rockband ter wereld. De fans, die pal voor Cobains neus staan in het kleine zaaltje, voelen zich uitverkoren: Nirvana is voor één keer terug in The Crocodile Café in Seattle, waar vrijwel alle grunge-bands uit de stad regelmatig speelden voor de hype losbarstte. Cobain zwijgt kort. 'Weten jullie wel hoeveel geld wij hebben?', vraagt hij dan, ditmaal wél cynisch.

De opname is terug te vinden op de vorige week verschenen compilatie With The Lights Out: een box met drie cd's en één dvd vol Nirvana-kliekjes. In totaal zijn 81 opnamen samengebracht, waarvan er 68 niet eerder verschenen: Led Zeppelin-covers uit de tijd dat de band nog Fecal Matter heette, repetities, de oudste live-shows, demo's, akoestische thuisopnamen en uit latere jaren live-opnamen, een paar b-kantjes en radiosessies.

Van artiesten als Jimi Hendrix en Jeff Buckley verschenen na hun dood meer platen dan ervoor: wéér een live-registratie, nóg een cd met radiosessies of ruwe schetsen. Nirvana bleef dergelijke kaalplukkerij wonderwel bespaard. Ex-bandleden Krist Novoselic (bas) en Dave Grohl (drums), maar ook Cobains weduwe Courtney Love voorkwamen het, al was het maar omdat ze elkáár er een paar keer over in de haren vlogen. Na Cobains zelfmoord in april 1994 verscheen aanvankelijk slechts het beroemde MTV Unplugged-optreden op cd, maar dat zou ook zijn gebeurd als Cobain nog had geleefd. Later volgden slechts twee (volslagen overbodige) compilaties: één met live-opnamen (From The Muddy Banks Of The Wishkah) en een titelloze met singles. Ze vertelden ons niets. Wat had Cobain nog op de plank liggen? Hoe werkte hij? We hebben erover kunnen lezen in een paar goede en een paar slechte biografieën. Te horen kregen we eigenlijk niets.

With The Lights Out biedt die mogelijkheid voor het eerst, en het moest ook maar voor het laatst wezen. Want hoe bijzonder het verzamelde ook is, en hoe fraai de box ook is uitgevoerd, hij bevestigt vooral het vermoeden dat Cobain geen onuitputtelijke voorraad magnifieke popmuziek mee het graf in heeft genomen. With The Lights Out bewijst dat hij een staaf dynamiet was, goed voor één verpletterende explosie. Wat hij in zich had, heeft hij eruit gegooid: een handjevol superieure liedjes verspreid over het debuut Bleach (1989) en de compilatie Incesticide (1992), één meesterwerk (Nevermind, 1991) en een mindere, maar nog altijd sterke opvolger (In Utero, 1993), die door producer Steve Albini op onvergeeflijke wijze met schuurpapier werd bewerkt.

In de vroege jaren hield Nirvana zich bezig met rommelige covers van Led Zeppelin en bluesman Leadbelly, plus stuurloze blindgangers van eigen makelij, waarvan de basisriff soms als uitgangspunt lijkt te hebben gediend voor latere songs. Dacht Cobain aan de stuwende riff van White Lace & Strange toen hij later Breed schreef? Leidde de overstuurde metalriff die van Mr. Butterworth tot die van Negative Creep? Je zou het haast zweren.

De onontdekte juweeltjes zijn op de vingers van één hand te tellen. Clean Up Before She Comes had tot iets moois kunnen leiden. En Blandest, wellicht. In slechts een enkel geval werd een kant en klaar opgenomen liedje afgedankt: Old Age haalde Nevermind niet, maar had er moeiteloos op gekund.

Zo voel je je op With The Lights Out onwillekeurig een goudzoeker, tot de enkels in de blubberige bodem van een troebel riviertje, zoekend naar ruwe klompjes goud. Veel van de opnamen zijn van zo'n erbarmelijke geluidskwaliteit dat alleen ware Nirvana-vorsers er iets mee opschieten. Je blijft al snel hangen bij de helder klinkende demoversies van nummers die je al kende . Furieuze projectielen, van een nog altijd verbijsterende intensiteit. Hoe griezelig perfect Nirvana het geweld van punk wist te combineren met mooie, onnadrukkelijke popmelodieën realiseer je je alleen in de liedjes die je al mee kon schreeuwen.

Waar With The Lights Out wél in slaagt, is het oproepen van een intieme sfeer, zoals tijdens de repetitie in het ouderlijk huis van bassist Krist Novoselic in 1987. Af en toe loopt een man door het beeld met een pijpje pils in de hand, terwijl de band gepassioneerd laat horen maar amper twee noten rechtuit te kunnen spelen. Novoselic kijkt apetrots in de camera. Zou het zijn idee zijn geweest om het thuisoptreden op video vast te leggen? Cobain lijkt er in elk geval niets van te moeten hebben: hij heeft zijn microfoon zo neergezet dat hij met zijn gezicht richting de muur kan zingen.

Het klinkt allemaal nergens naar, maar de beelden van het piepjonge rockbandje zijn behalve ontwapenend ook schrijnend. Zes jaar later kon Curbain niet meer aan camera's ontsnappen, en voelde zich juist in grote sportpaleizen, toegejuicht door tienduizend fans per avond, alsof hij tegen een muur stond te zingen. In de tussentijd had hij het leven van op zijn minst één puber voorgoed veranderd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden