recensie theater

Nineties zet met Merkel het anti-spektakel op een sokkel ★★★★☆

Theatraal saluut met slimme contrasten: de makers weten de juiste balans tussen ironie en ernst te vinden. 

Annelinde Bruijs in Merkel. Beeld Julian Maiwald

Mooi meerstemmig gezongen wordt het. Sopraan: ‘Als ik zeg: Merkel…’, Koor: ‘Wat is dan het eerste dat u denkt?’ De antwoorden variëren van ‘politieke pitbull’ tot ‘visieloze stofdoos’. Zo begint de vrolijk geëngageerde voorstelling Merkel van het jonge collectief Nineties Productions.

Angela Merkel, de vlekkeloze Duitse ‘Bundeskanzlerin’, dat is natuurlijk een heerlijk onderwerp voor een voorstelling. Maar er is ook een probleem: Merkel is zo onkreukbaar, haar politiek zo genuanceerd dat die zich niet gemakkelijk leent voor drama. Waar zit de spanning, het conflict? 

Nineties heeft dat slim opgelost door Merkels kleurloosheid en hun eigen kijk daarop tot onderwerp te maken. De vier acteurs spelen makers van de ‘elektro-opera’ Merkel. Het eerste deel van de voorstelling is een (live gefilmde) nepdocumentaire waarin zij aan het woord komen over hun fascinatie voor Merkel, hun motivatie om deel te nemen aan het project en hun persoonlijke ambities in het vak – een aanleiding voor aanstekelijke meta-theaterhumor. In de documentaire zetten de makers helder uiteen wat er op het spel staat en waarom Merkel belangrijk is: de totale erosie van Europa bijvoorbeeld. De acteurs maken zich zorgen, maar zien de teloorgang ook lijdzaam aan – activisten zijn ze niet. ‘Ik heb een held nodig of een ramp om in actie te komen’, zegt Annelinde Bruijs, die de componist èn prima donna van de opera speelt. Die held is voor haar Merkel.

Onze politieke realiteit wordt geregeerd door sensatie, stellen de makers: ‘als het niet schreeuwt resoneert het niet’. Daarom dus dit theatrale saluut aan Merkel, omdat nu eens het anti-spektakel een sokkel verdient. Net als de documentaire een beetje begint te slepen, schakelen de makers over naar de daadwerkelijke opera: een brutaal, buitenissig, exuberant theaterfeestje van weelderige kostuums en witte schmink. Yannick Noomen is een koboldachtige dirigent: met een kegelronde buik boven iele blote beentjes, Bruijs een groteske diva met een hoepelrok zo groot als een bungalowtent. 

Scène uit Merkel. Beeld Julian Maiwald

Hoogtepunt van de opera is een psychedelische koortsdroom van Merkel (Benjamin Moen) – anno 2015 geplaagd door een ongekende vluchtelingeninstroom, en aarzelend tussen idealistisch beleid en meer strategisch machtsvertoon. Als ze zich door een bronstige Poetin in lakleren KGB-outfit (Bruijs) even tot het laatste laat verleiden, sterft Europa (Noomen, naakt gewikkeld in de Europese vlag) dramatisch aan haar voeten. Knap is dat die fantasievolle absurditeit niet afstoot; de makers behouden de juiste balans tussen ironie en ernst.

Dat is vooral te danken aan de slimme contrasten. Want na deze verrukkelijke opera-parodie volgt in alle ernst de beroemde Wir schaffen das-speech, zo sober, oprecht en ontheatraal mogelijk gebracht door Benjamin Moen. Aangrijpend is het. En dan realiseer je je als toeschouwer eens te meer hoe schaars humanisme, empathie en nuance in het huidige turbulente politieke landschap zijn geworden, en hoezeer leiders als Merkel worden gemist.

Merkel van Nineties Productions in sa­men­wer­king met Orkater. 5/4, Toneelschuur Haarlem. Op tournee t/m 12/5.

Benjamin Moen als Angela in Merkel. Beeld Julian Maiwald
Scène uit Merkel. Beeld Julian Maiwald
Annelinde Bruijs in Merkel. Beeld Julian Maiwald
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden