PROFIEL

Nina Hoss weet een ongeloofwaardig verhaal geloofwaardig te maken

Ze heeft een voorkeur voor rollen van vrouwen die hun kwetsbaarheid verbergen achter afstandelijkheid. Zoals in haar laatste film, Phoenix. De Duitse actrice Nina Hoss weet een ongeloofwaardig verhaal geloofwaardig te maken.

Nina Hoss in Barbara (2012) van Christian Petzold. Beeld .
Nina Hoss in Barbara (2012) van Christian Petzold.Beeld .

Het nieuws haalde vorig jaar de Duitse kranten: Nina Hoss in Homeland! De makers van de populaire Amerikaanse tv-serie hadden zichzelf met hun verhaal een beetje in de nesten gewerkt en hadden voor de een na laatste aflevering van het vierde seizoen opeens een schuiladres nodig voor een van de hoofdpersonen. Entree Nina Hoss, de Duitse steractrice die vanaf vandaag ook te zien is in Phoenix, als de ontredderde joodse Nelly die aan het einde van de Tweede Wereldoorlog in Berlijn terugkeert uit een concentratiekamp.

In Homeland is ze Astrid, medewerker van de Duitse ambassade en ex-geliefde van de hoofdpersoon op de vlucht. Hij valt bij haar binnen, zij helpt hem uit handen te blijven van degene die naar hem op zoek is. Die, de nimmer versagende Carrie Mathison (Claire Danes), heeft al snel door waar hij zich bevindt en post bij Astrids huis. Mooi is dan de scène waarin zij thuiskomt en Carrie haar naar hem vraagt. Hoss - ruim een kop groter dan Claire Danes, statig postuur, blonde verschijning - kijkt terwijl ze de sleutel in haar huisdeur draait met een kalme, zelfverzekerde, beetje hautaine blik omlaag in de angstige ogen van haar tegenspeelster. Nee, ze heeft hem er lang geleden uitgebonjourd en mocht Carrie hem zien: tell him to go fuck himself; he knows why.

De regisseur van de Homeland-aflevering, Clark Johnson, was Hoss op het spoor gekomen door A Most Wanted Man (2014), de thriller die Anton Corbijn in Hamburg draaide en die de laatste film zou blijken van Philip Seymour Hoffman. Ze is daarin een doortastende medewerkster van Hoffman en in zekere zin diens tegenbeeld: waar Hoffmans personage alle uiterlijkheden schoffeert - hij is ongewassen, rookt en drinkt aan één stuk door en is voortdurend sjofel gekleed - en aan twijfel ten prooi is, is zijn medewerkster het toonbeeld van doelgerichtheid en zakelijkheid. Met opgestoken haar, keurig opgemaakt gezicht, kokerrok, hooggesloten blouse met pofmouwtjes en een kop groter dan haar innemend murmelende chef.

Claire Danes als Carrie Mathison in Homeland. Beeld ap
Claire Danes als Carrie Mathison in Homeland.Beeld ap

Toneelactrice

Je zou bijna gaan denken dat Hoss vooral wordt getypecast als noordse blonde. Een misverstand. Ze dankt haar bekendheid aan rollen in films van Christian Petzold (1960), de geroemde voorman van de Duitse arthousefilm en regisseur van Phoenix. Van de acht speelfilms die Petzold sinds 2000 maakte, speelt Hoss in zes de hoofdrol.

Daarnaast is ze al jaren een van Duitslands vooraanstaandste toneelactrices. Geboren in 1975, in de Zuid-Duitse stad Stuttgart, groeide ze op als dochter van een theaterdirectrice en een voor De Groenen politiek actieve vader. Haar toneelopleiding volgde ze in Berlijn, waar ze na haar opleiding werd ingelijfd door het Deutsches Theater Berlin en sinds twee jaar bij Die Schaubühne am Leniner Platz speelt. Al tijdens haar opleiding debuteerde ze (in 1996) in de voor tv gemaakte remake van een Duitse klassieker, Das Mädchen Rosemarie. Hoss' eerste filmhoofdrol werd door negen miljoen Duitsers gezien.

Nina Hoss in Das Mädchen Rosemarie. Beeld .
Nina Hoss in Das Mädchen Rosemarie.Beeld .

Vier sterren voor Phoenix

Regisseur Christian Petzold is een meester in het ombuigen van melodramatische ontwikkelingen tot subtiel, veelzeggend drama. Het voortreffelijke spel van Nina Hoss en Ronald Zehrfeld maakt Phoenix geloofwaardig en indrukwekkend, schrijft Pauline Kleijer.

Afstandelijkheid

Maar noch op het toneel, noch in films kiest Hoss doorgaans voor de makkelijke weg. Ze heeft een voorkeur voor rollen van vrouwen die door de omstandigheden gedwongen zijn hun kwetsbaarheid te verbergen achter afstandelijkheid. In het begin van haar carrière speelde ze een Duitse gegijzelde in de jungle van Costa Rica (Die Geiseln von Costa-Rica, 2000), een vrouw die verliefd wordt op de man die haar zoon bij een verkeersongeluk doodde (Wolfsburg, 2003) en een vrouw die haar gewelddadige echtgenoot probeert te ontvluchten (Yella, 2007). Die laatste twee films waren niet toevallig van de hand van eerder genoemde Petzold, de regisseur met wie ze het vaakst en naar eigen zeggen het liefst werkt. Maar waag haar niet zijn muze te noemen. Zo onderbrak ze ooit een interviewer: 'Een muze inspireert door niets te doen; ik hoop niet dat ik die indruk wek.'

De twee vonden elkaar in de beladen onderwerpen van hun films en de bijna bezeten voorbereiding eraan. Dat geldt voor hun recentste samenwerking in het bijzonder. Phoenix is net als veel van Petzolds werk een zeer secuur geregisseerd en gefotografeerd werk waarin de makers grote thema's niet uit de weg gaan. Ging het in hun vorige film om een genuanceerd en toch afschrikwekkend beeld van Oost-Duitsland in de jaren tachtig (Barbara schopte het in 2012 tot Oscarnominatie), in Phoenix draait het om schuld, verraad, vergeving en het verlies en hervinden van identiteit; dat alles nadrukkelijk gerelateerd aan de periode direct na het einde van de Tweede Wereldoorlog.

Hoss is de joodse Nelly, overlevende uit een concentratiekamp, waar ze zwaar is mishandeld. Zo zwaar dat haar gezicht moet worden gereconstrueerd. Maar haar toetakeling zit dieper dan alleen aan de oppervlakte. 'Ik besta niet meer', zegt ze als ze voor het eerst haar 'nieuwe' gezicht ziet. En ze denkt dat ze voor het terugkrijgen van haar identiteit de liefde van haar leven moet terugvinden: haar echtgenoot Johnny, die haar in de oorlog al dan niet verraden heeft. Door de gezichtsreconstructie herkent hij haar niet - bovendien gaat hij ervan uit dat zijn vrouw is omgekomen. Wel wil hij aanspraak maken op haar familiekapitaal. En daarvoor is het noodzakelijk dat zijn dood gewaande vrouw terugkeert. Dus vraagt hij haar de rol van zijn vrouw aan te nemen. In plaats van te proberen haar identiteit duidelijk te maken, schikt Nelly zich in de verbijsterende dubbelrol die, zo op papier, onmogelijk geloofwaardig gemaakt kan worden.

Ongeloofwaardigheid

Dat Phoenix niet bezwijkt onder die ongeloofwaardigheid, is voor een belangrijk deel te danken aan het spel van Hoss. Hoe goed moet je kunnen acteren om een vrouw te spelen die een vrouw moet spelen die voor haar echtgenoot een onbekende blijft? Bij de wereldpremière van de film, op het filmfestival van Toronto september vorig jaar, liet Hoss iets los over hoe zij dat deed. 'Het was heel ingewikkeld. Dus ik dacht: dat kan maar op één manier, door het zo simpel mogelijk te houden. Telkens stap voor stap acteren. Niet het gevoel hebben dat ik alles tegelijk moest spelen.'

In Phoenix maakt Hoss (lengte: 1,80 meter) zich daartoe letterlijk en figuurlijk klein: met gebogen rug en angstige ogen beweegt ze zich door de film. Met nuances in haar spel - en vooral die ogen - toont ze de toeschouwer hoe haar personage heen en weer wordt geslingerd tussen de grote gevoelens van liefde, wanhoop en verraad. Ze gebruikt er make-up en kleren voor, maar je leest het uiteindelijk in haar ogen.

Totaal anders en toch net als in Homeland. Nina Hoss is altijd goed.

Goede zangeres

In haar jeugd twijfelde Nina Hoss nog even tussen een toneel- en een operaopleiding. Het werd de eerste, maar zingen bleef ze altijd doen. Het is dan ook haar eigen stem die de jazzklassieker Speak Low zingt in de slotscène van Phoenix. En ook dat doet ze akelig goed. Dat ze zingend ook al van meer markten thuis is, bewees ze vorig jaar op het Glastonbury-festival, waar ze een gastoptreden verzorgde bij de Manic Street Preachers iets minder zuiver dan in Phoenix (zie volkskrant.nl/ninahoss).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden