Nieuwslezer wankelt, Amerika siddert

In de Verenigde Staten is de anchor, de belangrijkste nieuwslezer, nog veel meer een instituut dan in Nederland. Als daarmee iets aan de hand is, is er iets mis met het land. En dat is nu het geval.

Arie Elshout
Brian Williams aan het werk tussen helikoters in Irak. Beeld NBC NewsWire via Getty Images
Brian Williams aan het werk tussen helikoters in Irak.Beeld NBC NewsWire via Getty Images

De presentator van Amerika's meest bekeken avondnieuws wankelt. Het standbeeld helt gevaarlijk voorover. Brian Williams, anchor van NBC Nightly News, heeft het publiek voorgelogen over zijn werk als verslaggever in Irak. Hij verdwijnt van het scherm. Voorlopig voor een paar dagen, zei hij dit weekeinde, maar het zou zomaar voorgoed kunnen zijn.

Betrouwbaar

De mogelijke val van een nieuwslezer is voor Amerikanen een serieuze zaak. Presentatoren van het avondnieuws zijn nationale instituten, al sinds de dagen van Walter Cronkite van CBS Evening News. In turbulente tijden geven ze de bevolking houvast. Bij rampen gaan ze het land voor in rouw en bij hoogoplopende conflicten vormen ze met hun neutrale, zakelijke berichtgeving een rustpunt.

Williams, altijd onberispelijk gekleed in een goed gesneden pak met stropdas, vervulde die rol met verve. Met zijn gebronsde stem, kalme spreektrant en rustige oogopslag leek hij de totale controle te hebben over zichzelf maar ook over de hele woelige wereld. Hij bezat gravitas, een plechtstatigheid, die niet meer helemaal van deze tijd leek maar toch werkte.

Williams staat op nummer 23 van de Amerikaanse lijst met personen die het meest worden vertrouwd in het land. In het '11 september-museum' op Ground Zero in New York leest hij de tekst voor over het islamitisch radicalisme.

Maar ineens was daar vorige week het bericht in de New York Daily News dat zijn versie van een incident in Irak in 2003 niet klopte. Volgens de krant is het niet waar dat hij destijds in een helikopter zat die werd getroffen door vijandelijk vuur en een noodlanding moest uitvoeren. Al snel na het bericht erkende Williams dat hij het verhaal heeft overdreven. Hij zat in een andere helikopter, eentje die achter het getroffen toestel vloog. In zijn relaas voegde hij de twee helikopters samen. Hij heeft zijn excuses aangeboden.

De vraag is of Williams de schade aan zijn geloofwaardigheid nog kan repareren. Meteen werden er vraagtekens gezet bij zijn verslaggeving van andere nieuwsgebeurtenissen, zoals de orkaan Katrina in 2005. Hij meldde toen hoe hij had gezien dat iemand zelfmoord pleegde. Ook vertelde hij het verhaal te hebben gehoord van een man die zichzelf doodde door naar beneden te springen vanaf het stadion van New Orleans.

Williams merkt nu hoe snel vertrouwen kan omslaan in wantrouwen. Hij zal op de een of andere manier de beweging terug moeten maken, maar het is lang niet zeker dat dit lukt. Als er ook maar een greintje twijfel aan zijn betrouwbaarheid blijft bestaan, is dat is een probleem voor hem en NBC. Want met vertrouwen is het net als met zwangerschap: zoals je niet een beetje zwanger kunt zijn, zo is het in het geval van vertrouwen ook alles of niets.

NBC merkt al meteen hoe dat werkt. De omroeporganisatie stelt een intern onderzoek in, maar dat wordt verdacht gevonden door de critici. De belangen zijn groot voor de zender. Nieuws is big business in Amerika. Met Williams trekt NBC Nightly News gemiddeld 9,3 miljoen kijkers. ABC zit daar net achter met 8,7 miljoen. CBS is nummer drie met 7,3 miljoen. De meeste kijkers betekent de meeste commercials, dus de meeste inkomsten. De concurrentie is moordend en in die strijd is Williams als kijkcijferkanon belangrijk. Hij heeft in december zijn contract verlengd voor vijf jaar. Naar verluidt verdient hij per jaar tien miljoen dollar.

Williams met fans bij een footballwedstrijd. Beeld GC Images
Williams met fans bij een footballwedstrijd.Beeld GC Images

Gezicht

Williams is een van de belangrijkste gezichten van NBC, samen met Jimmy Fallon. Hij is een vaste waarde voor de zender, die met Today, het doordeweekse ochtendprogramma, en Meet the Press, de politieke talkshow op zondagmorgen, al een paar zorgenkindjes in huis heeft. De NBC-top ziet niet graag dat Nightly News daaraan wordt toegevoegd. Een opvolger met dezelfde aantrekkingskracht als Williams is niet direct voorhanden. Of iemand verzint een list, of NBC dreigt mee gesleurd te worden in Williams' eventuele val.

De persoonlijkheid van de anchor is cruciaal. Hij of zij moet in staat zijn een bijna intieme band met de kijker aan te gaan. Diane Sawyer van ABC World News was daar tot voor kort een meester in. Het was alsof je bij deze erudiete, voormalige schoonheidskoningin uit Kentucky aan een touwtje zat, zo bespeelde ze met haar gezicht, haar ogen en haar toon je gemoed. Ze voerde de kijker langs alle denkbare emoties: ze was verbaasd, stelde gerust, was bezorgd, keek vertederd, had medelijden, schoot in de lach.

Haar opvolger is David Muir, jong en ambitieus, een vleesgeworden hyperbool. Alles is breaking news, alles is stunning (verpletterend), alles is major (groot), alles is incredible (ongelooflijk). Het stormt aan de westkust, het stormt aan de oostkust en in het binnenland is het 'dodelijk' glad. Je hartslag en bloeddruk schieten omhoog en hebben een dag nodig om terug te keren naar normale waarden. Het is heel erg wennen en het leert hoe belangrijk de keus van een anchor is. Hij mag niet liegen, maar hij mag de Amerikanen ook geen hartaanval of beroerte bezorgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden