Nieuws voorwereldkids

langzaam maar zeker verovert het Nederlandse jeugdjournaal de wereld. Na Suriname, Zuid-Afrika en Afghanistan krijgen nu ook Indonesische kinderen op maat gesneden nieuws....

tekst Ianthe Sahadat

Dief valt uit boom. Reuzenkauwgombel geblazen. Kind redt leguaan. Maar ook: bootvluchtelingen verdronken, gevechten in Somalië en jongen overleden na gevecht op school.

Nieuws voor kinderen is in alle landen gelijk. Althans: in hoofdlijnen. Het is een combinatie van belangrijk – vaak slecht – en vrolijk nieuws. Het moet kinderen informeren, maar ook gerust stellen. En vooral: serieus nemen.

Tot voor kort bestonden varianten op het Nederlandse Jeugdjournaal alleen in Europa. Maar sinds 2004 hebben ook Suriname, Zuid-Afrika en zelfs Afghanistan een eigen kinderjournaal. Met financiële steun uit Nederland, geïnspireerd op ons eigen Jeugdjournaal.

De Nederlandse persvrijheidsorganisatie Free Voice probeert het concept van het jeugdjournaal wereldwijd te verspreiden. De organisatie levert startkapitaal en expertise van medewerkers van het Jeugdjournaal en NOS-correspondenten.

Vorige week vond zo de vuurdoop plaats van het Indonesische Reportase Anak, letterlijk: ‘Kindernieuws’. Het kan ’s werelds grootste kinderjournaal worden met een potentieel publiek van zo’n 15 miljoen kijkers. Het programma is opgezet met trainingen van NOS-correspondent Step Vaessen en geld van Oxfam Novib en Kinderplan.

Ook in Marokko wil Free Voice dit jaar nog beginnen met het opzetten van een kinderjournaal. Geld is er al, interesse vanuit Marokko ook en de Amsterdamse tv-zender AT5 heeft al toegezegd het Marokkaanse kindernieuws in de regio Amsterdam te gaan uitzenden. Zoals nu al gebeurt met het Surinaamse Tien Minuten, dat in Nederland bijna evenveel kijkers heeft als in Suriname. Verder staan Turkije (net als Suriname en Marokko, vanwege de link met Nederland), Bolivia en Burma op het verlanglijstje van Free Voice voor de nabije toekomst.

Babyleeuw

Babyleeuw
Een oud vrouwtje staat gebogen over een fornuis. Soweto, staat er onder in het beeld. ‘Dit is Coco’, zegt een voice-over. Op de rug gefilmd vertelt Coco haar verhaal.

Babyleeuw
‘Mijn dochter is dood. Ze is overleden aan aids. We wisten niet eens dat ze met hiv besmet was.’

Babyleeuw
De voice-over vervolgt: ‘Sinds kort helpen de vrijwilligers van Adopt A Gran oma Coco met het huishouden en de zorg voor haar met hiv besmette kleinkinderen. Ook geven ze haar voorlichting over hiv.’

Babyleeuw
De kleinkinderen komen spelend in beeld. Gegiechel klinkt. Hun gezichten zijn onherkenbaar vervaagd.

Babyleeuw
Terug naar de studio. Een vrolijk donker meisje in een roze shirt kondigt het volgende onderwerp aan: een babyleeuw is zijn moeder kwijt.

Overwinnaars

Overwinnaars
Met Nederlands geld (van de Postcodeloterij) en ondersteund door trainingen van NOS-medewerkers stampte de Zuid-Afrikaanse journaliste Jacqui Hlongwane-Papo een paar jaar geleden het kinderjournaal Kids News Room uit de grond.

Overwinnaars
Het programma begon met één uitzending per week. Nu voorziet het, volledig met eigen inkomsten gefinancierd, zeven dagen per week in zeven talen Zuid-Afrikaanse kinderen van nieuws.

Overwinnaars
Zware onderwerpen, zoals over aids, geweld of etnische tegenstellingen, worden afgewisseld met voetbaltoernooien of kinderen die muziek maken of dansen. ‘In het grote-mensen-nieuws worden kinderen vaak als slachtoffer getoond, kinderjournaals tonen kinderen als overwinnaars’, vat Ole Chavannes (31), programmamanager bij Free Voice, samen.

Overwinnaars
Kids News Room is inmiddels een begrip in Zuid-Afrika. Ook het Surinaamse Tien Minuten, dat al een internationale mediaprijs in de wacht sleepte, is een succes. Zo’n negentig procent van alle kinderen tussen de 8 en 12 jaar (de doelgroep) kijkt naar het programma, dat door een jonge redactie in Paramaribo wordt gemaakt onder leiding van NOS-correspondent Hennah Draaibaar.

Overwinnaars
In Afghanistan verliep het opzetten van een jeugdjournaal – niet geheel onverwacht – minder soepel dan in Zuid-Afrika en Suriname.

Overwinnaars
Vlak voor de eerste uitzending ontplofte bij de studio in Kabul een autobom. De programmamakers hebben een gewapende overval meegemaakt en de vrouwelijke medewerkers zijn al meerdere malen bedreigd. Kortom: de situatie is allesbehalve veilig.

Overwinnaars
Ook kampt Ayenda Sazan (vertaald: toekomstmakers) met geldproblemen. Eigenlijk had het Afghaanse jeugdjournaal inmiddels zelfredzaam moeten zijn, omdat Free Voice slechts tijdelijk financiële steun kan geven. Maar dat is niet gelukt.

Overwinnaars
Desalniettemin vindt Chavannes het ‘een ongelofelijke prestatie’ dat de jonge redactie zo’n mooi journalistiek programma weet te maken. Dit te meer, aangezien er in Afghanistan zelfs geen tv-journaal voor volwassenen bestond.

Overwinnaars
Om het project niet na drie jaar een vroege dood te laten sterven ging Free Voice op zoek naar nieuwe sponsors. Met succes. Een Nederlands-Afghaanse mediatrainer is nu op kosten van Buitenlandse Zaken voor zes weken in Kabul, met het doel een salesafdeling op te zetten.

Overwinnaars
Dat is geen sinecure, in een oorlogseconomie. Toch moet het programma proberen om geld van lokale NGO’s binnen te halen om het voortbestaan te garanderen. Na de zomer komt er immers ook een einde aan de geldstroom van Buitenlandse Zaken.

Landmijnen

Landmijnen
Een oude uitzending van Ayenda Sazan toont een gymnastiekzaaltje met basketballende kinderen. Pas als de camera inzoomt valt op dat één van hen een arm mist, een ander een onderbeen en een derde mank loopt.

Landmijnen
Het is een sporttoernooi voor kinderen die invalide zijn geraakt door landmijnen. De boodschap: kijk ze eens lachen en spelen, deze kinderen zijn niet zielig.

Landmijnen
Verder: beelden van een Duitse zender over de orkaan Katrina, aangekondigd door een serieus in de camera kijkende jongen met stropdas. Op de achtergrond een wereldkaart met een disproportioneel groot Afghanistan.

Landmijnen
Logo en felgekleurd interieur zijn duidelijk geïnspireerd op het Nederlandse jeugdjournaal. Verder zijn de overeenkomsten minimaal.

Landmijnen
Een meisje met hoofddoek (haar haren pieken er deels onderuit) presenteert met een stalen blik het weer. Morgen zeker 15 graden, met zon, van Kabul tot Tarin Kowt. Als ze klaar is glimlacht ze even. ‘Revolutionair!’ roept Chavannes trots: zo’n glimlach op de Afghaanse tv.

Landmijnen
Het programma is populair bij de Afghaanse jeugd. Chavannes zag in Kabul zelfs kinderen op straat door een raam naar een uitzending kijken. ‘Sommige uitzendingen hebben een Radar- of Kassa-achtig-effect’, vertelt hij. ‘Laatst was er een bericht dat een lokale NGO een meisjesschool zou hebben opgezet. Dus Ayenda Sazan ging kijken. Wat bleek: die school bestond helemaal niet. Na de uitzending is die school wel gebouwd.’

Landmijnen
Het Afghaanse jeugdjournaal doorbreekt bijna iedere uitzending wel een taboe, vertelt hij. Ten eerste doordat de hoofdredacteur en een presentator vrouw zijn, maar ook door reportages in moeilijke gebieden te maken. Daar vragen ze niet letterlijk naar de Taliban, maar ze vragen wel: waarom wordt er gevochten en waarom worden er geen scholen gebouwd?

Landmijnen
Uiteraard zijn er ook gewoon items over dieren en sport. Want, meent Chavannes: ‘Kinderen zijn van nature links, dat is een mondiaal gegeven. Ze zijn dol op dieren, vinden het milieu belangrijk en zijn erg gevoelig voor onrecht en oneerlijkheid.’

Persvrijheid

Persvrijheid
Free Voice ijvert sinds de oprichting in 1986 voor mondiale persvrijheid. De keuze voor kinderjournaals lijkt opmerkelijk. ‘Juist niet’, roept Chavannes uit. ‘Het jeugdjournaal is een wolf in schaapskleren. Het is aaibaar en wordt daarom onderschat. Maar ondertussen zijn er serieuze en kritische journalisten aan het werk. En als een kind bij de president staat, zegt het gewoon: ‘U heeft mooi onderwijs beloofd, maar ik merk er niks van’.’

Persvrijheid
Kinderjournaals komen in de meeste landen verder dan het volwassen journaal, hebben ze bij Free Voice ondervonden. Bovendien houden reguliere nieuwsrubrieken zelden rekening met kinderen, terwijl gemiddeld 40 procent van de bevolking in ontwikkelingslanden jonger is dan 15 jaar. En kindertelevisie – als het er al is – bestaat in veel landen uit cartoons en lollige spelshows, terwijl kinderen juist serieus genomen willen worden. Volgens Chavannes is dat juist het geheim van het succes van het jeugdjournaal.

Persvrijheid
Dat informatie de horizon verbreedt, is een ander ingrediënt van de succesformule. Chavannes: ‘Je moet kinderen zo objectief mogelijk informeren over de wereld om hen heen. Hoe beter ze zijn geïnformeerd, hoe beter ze in staat zijn op te groeien tot kritische volwassenen.’

Persvrijheid
En niet te vergeten: de journaals informeren kinderen, maar zijn ook een kweekvijver voor jong journalistiek talent.

Persvrijheid
Om professionele jeugdjournaals op te bouwen, verbindt Free Voice medewerkers van het Nederlandse Jeugdjournaal met televisie-organisaties in ontwikkelingslanden. Free Voice exporteert geen format. Dat is een bewuste keuze, benadrukt Chavannes. ‘We willen dat journalisten zelf uitvinden wat werkt in hun land.’

Persvrijheid
In rap tempo somt Chavannes de procedure op om tot een jeugdjournaal te komen. ‘We kiezen een land, brengen de lokale media in kaart en zoeken lokale onafhankelijke partners.’

Persvrijheid
Vervolgens stelt Free Voice een team van lokale journalisten samen, dat trainingen krijgt.

Persvrijheid
Behalve op cameravoering (filmen op kinderooghoogte en niet van bovenaf), pedagogische vuistregels (alles altijd uitleggen en altijd hoopvol eindigen) en vocabulaire (wees concreet) richten de trainingen zich ook op projectmanagement en budgetbeheersing. Free Voice zorgt voor startkapitaal, maar het is de bedoeling dat de projecten uiteindelijk zelfredzaam worden.

Kids News Network

Kids News Network
Alle kinderjournaals worden digitaal geproduceerd. Bedoeling is dat uiteindelijk een mondiaal netwerk van jeugdjournaalredacties ontstaat: het Kids News Network.

Kids News Network
Handig om elkaars items te kunnen gebruiken. Maar ook om kinderen zelf op internet naar nieuws uit andere werelddelen te laten kijken. ‘Overal ter wereld zijn kinderen online’, vertelt Chavannes, ‘in Peru nog meer dan Nederland.’

Kids News Network
De redacties in Nederland, Zuid-Afrika, Suriname en Afghanistan plaatsen al regelmatig nieuwsitems op internet. Chavannes schat dat het over een jaartje echt gaat lopen. In 2010 moeten er zo’n 15 landen actief zijn op het netwerk, zodat er dagelijks minstens een uur internationaal nieuws uitgezonden kan worden. Van items over het regenwoud in Indonesië tot een Peruaanse reuzecavia.

Kids News Network
Sommige onderwerpen lenen zich uitstekend voor samenwerking, denkt hij. Het begin van de ramadan bijvoorbeeld. Maar ook grote conflicten als de oorlog in Irak. Waarom is er oorlog en tussen wie dan? ‘Als ze daar in Zuid-Afrika een goed item over hebben gemaakt, omdat ze al drie jaar ervaring hebben, waarom zou Peru dan opnieuw het wiel moeten uitvinden?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden