Nieuws voor kinderen mag niet te eng

Journalistiek voor jongeren bevat talloze dilemma's.Oolorg wordt spaarzaam getoond. 'Vooral met beelden moet je uitkijken'.

En daar is, al vrij snel in het gesprek, zeezeilster Laura.Ronald Bartlema (50), chef van NOS Jeugdjournaal: ‘Het verhaal wordt alleen maar verteld vanuit een volwassenenperspectief. Iedereen vindt het een idioot plan. Waanzinnig, gevaarlijk, kan niet, mag niet. Ik vind het fantastisch om het vanuit haar perspectief te bekijken. Het is óók een schitterend plan.

‘Iedereen stelt zich zo bevoogdend op. Kinderen worden zwaar onderschat. Ze hebben nauwelijks een stem.’

Lotte Stegeman (29), chef redactie van jongerenkrant Kidsweek: ‘Ze willen serieus worden genomen. Je moet ze rechtstreeks aanspreken. Heel vaak wordt over hun hoofden heen gesproken. ’

Bartlema: ‘Ze komen weinig in de krant of op tv. Als ze in het nieuws komen, is het vaak vanwege iets negatiefs. En als ze geïnterviewd worden, zijn negen van de tien vragen gesloten. Let maar eens op. Het is te genant voor woorden. In kinderen is bijna niemand geïnteresseerd.’

Wat vind je van Kidsweek?
Bartlema: ‘Mooi blad. Toen uitgever Roland Pelle het opzette, wilde hij een jeugdjournaal in krantenvorm maken. Ook omdat hij vond dat er weinig journalistiek voor kinderen is. Er bestaat geen actualiteitenrubriek voor kinderen. En waarom is er geen dagblad? Er zijn echt heel veel kinderen in Nederland! Die komen er verdomd bekaaid vanaf.’

Stegeman: ‘Ik denk dat een dagblad voor jongeren niet zou werken. Kinderen hebben het al zo druk.’

Bartlema: ‘Nieuws voor kinderen zou een basisvoorziening moeten zijn, net als de programma’s van de publieke omroep dat zijn. Kidsweek zou van mij elke dag mogen, desnoods betaald door de overheid.

Stegeman: ‘Er is weinig. Mensen vragen wel wie onze concurrent is. Die hebben we niet. Wij zijn de enige krant voor jongeren. Dat is gek.’

Bartlema: ‘Waar blijven de commerciële varianten op het Jeugdjournaal? Voor een Kinderhart van Nederland is een markt. Waarom is dat er niet?’

Jullie selecteren het nieuws voor kinderen. Hoe moeilijk is het om niet belerend te zijn?
Bartlema: ‘Met Luilak maakten we een reportage in Gouda. We lieten beelden zien van een woonkamer met jongens van 12, 13, 14 jaar, om twee uur ’s nachts. De tafel stond helemaal vol energydrankjes.Die jongens zaten te boeren en lol te maken. Dat is dan de rauwe werkelijkheid. We krijgen bijna nooit mailtjes met klachten, maar nu wel.

‘We laten zien wat er gebeurt. We praten het niet goed en we praten het niet fout. Kinderen kunnen hun eigen conclusies trekken. Zij weten ook wel dat je hyper wordt als je tien blikjes Red Bull drinkt. Ze zijn niet gek.’

Maar jullie laten soms niet alles zien.
Bartlema: ‘Aan ons werk zit een licht educatief aspect. We zijn geen opvoedrubriek, maar het gaat wel om jonge kwetsbare kinderen.’

Stegeman: ‘Wij selecteren, wij maken de afweging. Maar we willen niet belerend zijn. Het is lastig, er is ergens een grijs gebiedje. De belangrijkste vraag is of dingen relevant zijn.’

Bartlema: ‘Onze stelregel is dat wij geen taboes hebben als het gaat om de onderwerpkeuze. Cruciaal is hoe we het onderwerp daarna presenteren, in tekst, beeld en geluid. ’

Wat zijn de gevaren?
Stegeman: ‘Vooral met beelden moet je uitkijken. Wat doen we als we een artikel schrijven over het doodknuppelen van zeehondjes? Plaatsen we een foto van een bloederig, uit elkaar gereten zeehondje? We hebben toen gekozen voor een foto van een zeehond en iemand die klaarstond met een knuppel. Daar kregen we heel geschokte reacties op. Dat bleek achteraf toch nog te heftig.’

Bartlema: ‘De regel bij heel heftige onderwerpen is dat je het niet te persoonlijk maakt. Als kinderen zijn vermoord door een van hun ouders, vertel je niet dat Henk negen jaar was en goed kon voetballen. Deels door schade en schande en deels door adviezen van traumadeskundigen zijn wij wijs geworden. ’

Stegeman: ‘Na Apeldoorn lieten veel kranten beelden zien van mensen die door de lucht vlogen. Wij hebben een foto geplaatst van de auto die tegen die Punt aan zat geplakt. Het is dan niet nodig slachtoffers in beeld te brengen.’

Bartlema: ‘Je kunt het verwijt krijgen dat je dingen voor ze achterhoudt. Dingen die ze ergens anders toch wel zien. Als iets blijkt uit alle onderzoeken, is het dat kinderen alles van het nieuws willen weten.’

Stegeman:‘Je vertelt wat er gebeurt, maar je hoeft niet altijd te kiezen voor het heftigste beeld.’

Bartlema: ‘De kinderen rekenen er op dat we er zorgvuldig mee omgaan. Kinderen van 11 of 12 jaar die er misschien wél aan toe zijn, snappen dat zulke beelden niet goed zijn voor hun broertje of zusje. Het is niet zo dat je per definitie geen geweld mag tonen. Maar je moet er goed over nadenken. We hebben in het Midden-Oostenconflict wel eens een shot getoond van een vader met zijn dode kind, van afstand. Want je moet ook laten zien wat oorlog is. Maar spaarzaam. Ook tv-beelden kunnen voor een posttraumatisch stresssyndroom zorgen. Alsof ze het echt hebben meegemaakt. Die beelden kunnen maandenlang terugkeren. Als beelden voor volwassenen al heftig zijn, zijn ze dat voor kinderen helemaal.’

Wat te doen met Geert Wilders?
Stegeman: ‘Dat is bijna elke week de vraag. Lastig onderwerp. We hebben er op de redactie heel veel discussies over. Wel of niet? Niet elk dingetje in elk geval. Maar we lopen niet om het onderwerp heen.’

Bartlema: ‘Wat is het dilemma?’

Stegeman: ‘Hij roept vaak, eh, dingen. Maar om dat nou elke keer in de krant te zetten. Aan de andere kant zijn jongeren prima in staat om een eigen mening vormen. Het gaat om het onderwerp waar Wilders mee in het nieuws is, niet om de man zelf.’

Bartlema: ‘Weet je wat jullie lezers van hem vinden?’

Stegeman: ‘Nee, jij wel?’

Bartlema: ‘Onze ervaring is dat kinderen behoorlijk kritisch over hem zijn. Wat hij wil, ervaren kinderen als oneerlijk. Hij wil mensen wegsturen. Als je mensen wilt wegsturen, maak je je niet populair.’

Stegeman: ‘Als wij een reportage maken over een asielzoekerscentrum, vragen kinderen zich af waarom niet iedereen gewoon mag blijven.’

Hoe verleidelijk is het om een positieve draai aan het nieuws te geven? Een foto te laten zien van de overlevende van de aardbeving?
Stegeman: ‘Ik denk dat wij niet anders zijn dan kranten voor volwassenen.’

Bartlema: ‘Je moet niet liegen. Maar je zoekt naar de balans. Je meldt dus bijvoorbeeld ook dat er hulp onderweg is. Ooit is er een student afgestudeerd op iets dat hij de geruststellingsstrategieën bij het Jeugdjournaal noemde. Ik wist niet eens dat we ze hadden. Hij concludeerde dat we vaak op zoek gaan naar iets positiefs in een verhaal. ’

Stegeman: ‘Er is een verschil tussen de doelgroep van het Jeugdjournaal en van Kidsweek, of Seven Days zoals we gaan heten. Middelbare scholieren kunnen veel meer hebben dan kinderen in het basisonderwijs.’

Bartlema: ‘Die kunnen best wel wat hebben. Ze zien ook de voorpagina’s van kranten die soms heftig zijn.’

Jullie zijn er allebei van overtuigd dat kinderen het nieuws volgen.
Bartlema: ‘Ze vinden vooral bepaalde segmenten van het nieuws interessant. Van het grote nieuws willen ze sowieso meer weten. En voor de rest zijn rampen interessant, en sport en dieren. Dat is het lijstje.’

‘Dieren zijn kwetsbaar. En kinderen hebben een groot hart. Als er een olifant doodgaat, bestaat bij ons de neiging dat te laten zien. Terwijl er altijd olifanten doodgaan. Waarom zou je dat steeds laten zien?

‘Het moet niet ten koste gaan van je serieuze nieuwstaak. Maar goed, kinderen houden wel van maffe dingetjes. Ik heb hier een lijstje van de populairste artikelen op onze site in een bepaalde week. Op 1: Britse jongen vindt klavertje 7. Op 2: Michael Jackson overleden. Op 3: Stad gemaakt van tandenstokers.’

Michael Jackson!
Bartlema: ‘Groot nieuws, dachten we meteen. Maar dat het zó groot zou worden. Hij was toch een beetje oud.’

Stegeman: ‘De dood van een ster heeft altijd een enorme impact. Maar dit was echt enorm. De dochter van mijn vriend luisterde op een gegeven moment alleen nog maar naar Michael Jackson. Terwijl ik haar er eerder nog nooit over had gehoord.’

Bartlema: ‘Toen mijn dochter de voorpagina van de Volkskrant zag, begon ze te huilen.’

Stegeman: ‘Shownieuws is populair onder kinderen.’

Bartlema: ‘De basis van alles is nieuws. Rampen, oorlogen, Michael Jackson. Kinderen zijn veel minder geïnteresseerd in de financiële crisis of de verkiezingen in Afghanistan, maar toch besteden we ook daar aandacht aan.’

Jongeren (Marcel van den Bergh / de Volkskrant) Beeld
Jongeren (Marcel van den Bergh / de Volkskrant)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden