Nieuwe uitgave blueslegende Washington Phillips

Een prachtige nieuwe uitgave, in tekst en geluid, schetst contouren uit het raadselachtige leven van blueslegende Washington Phillips. Maar wat was dat nou voor instrument?

Washington Phillips in 1950.Beeld Foto: Doris Neely

Washington Phillips (1880-1954) is een heilige. Althans, voor liefhebbers van de vroegst bewaard gebleven bluesmuziek uit de jaren twintig. Zijn muziek, zoals vastgelegd op acht 78-toerenplaten, is nauwelijks vergelijkbaar met die van zijn tijdgenoten. Je hoort een hooggestemd, onbekend gebleven snaar instrument. Het brengt een bijna hemels geluid voort, dat het midden houdt tussen een harp, een kinderspeeldoos en een gitaar.

Op geen enkele andere bewaard gebleven bluesopname is zo'n instrument te horen, maar het vormt een wonderschoon geheel met de intense, wat hoge maar vibratoloze zang van Phillips. Niet wanhopig, zoals veel blueszangers zongen, maar berustend. Alsof hij de last uit de titel van een van zijn bekendste liedjes Take Your Burden to the Lord and Leave It There ook werkelijk in de hemel heeft achtergelaten.

Phillips' geluid bevindt zich ergens tussen gelaten blues en godvruchtige gospelmuziek. Bij het luisteren naar blues- of gospelcompilaties spits je meteen de oren bij een nummer van Phillips, zo opvallend en fraai is zijn uit duizenden herkenbare geluid. Uiteenlopende artiesten, van gitarist Ry Cooder en zangeres Gillian Welch tot postrockband Mogwai, namen liedjes van hem op.

Zijn nagelaten werk, opgenomen tijdens vijf sessies in Dallas tussen 1927 en 1929 en uitgebracht door Columbia, is al geregeld verzameld en heruitgegeven. Maar nog nooit werd het zo mooi verzorgd en gedocumenteerd gedaan als nu door Dust-to-Digital, het fijnproeverslabel uit Georgia. Hun Washington Phillips and His Manzarene Dreams is een mooi gebonden boekwerk met een cd erin of zo je wilt een cd verpakt als boekwerk.

Auteur van het boek is Michael Corcoran, gewezen journalist van het Texaanse dagblad Austin-American Statesman, die sinds 2002 leven en werk van Phillips bestudeert. De door hem verzorgde uitgave mag je definitief noemen. Hoe bijzonder ook, zonder het werk van de Nederlandse Guido van Rijn was Corcoran nooit zo ver gekomen. Het was Van Rijn (66), een inmiddels gepensioneerde leraar Engels aan het Kennemer Lyceum in Overveen, die eind jaren zeventig voor het eerst een lp met de zestien bewaard gebleven liedjes van Phillips uitbracht. Hij deed dat op het door hemzelf opgericht platenlabel Agram, gespecialiseerd in heruitgifte van blues. Van Rijn: 'Phillips was een van mijn grootste helden toen ik met Agram begon, dus een van de eerste platen was in 1979 van hem.'

Hij wist destijds al dat zestien liedjes van Phillips bewaard waren gebleven op 78-toerenplaten van Columbia, dat destijds 'alles uitstekend had gedocumenteerd'.

Het terugvinden van die platen, die aardig hadden verkocht (tot soms meer dan tienduizend stuks per titel), was lastig en tijdrovend. 'Ik had een uitstekend netwerk van verzamelaars van 78-toerenplaten. Het contact ging in die pre-internettijd vooral via brieven. Als een van mijn connecties een plaat had, was vooral de vraag hóé die opname hier te krijgen.'

Van uitlenen kon geen sprake zijn, daarvoor waren de schellakplaten te kwetsbaar. 'Gelukkig bestonden er al wel cassettebandjes. De bezitters van de plaat namen de liedjes op, deden de bandjes op de post en wij probeerden de opnamen dan weer op te poetsen.'

De lp Denomination Blues (1979) beschouwt Van Rijn nog altijd als een hoogtepunt in zijn Agramcatalogus, die verder titels bevat van onder anderen Charley Jordan en Kokomo Arnold. Het album kreeg internationaal veel waardering. Corcoran noemt de plaat in zijn boekwerk, maar laat weinig heel van de informatie erop over Washington Phillips.

'We wisten nauwelijks iets over de man', zegt Van Rijn, 'en gingen af op wat blueshistorici als Paul Oliver over hem hadden geschreven.' De ijverige research van Corcoran was nodig om de twee belangrijkste vragen op te helderen: wie was Phillips en wat voor instrument bespeelde hij?

De eerste vraag kreeg al in 2002 een antwoord. De Washington Phillips van de platen bleek niet de man die in 1938, 47 jaar oud, in een inrichting was overleden, zoals lange tijd werd verondersteld. Dat was namelijk een neef met dezelfde naam uit dezelfde streek. De Phillips van de bluesmuziek leefde tot 1954, al zou hij de laatste 25 jaar van zijn leven geen plaat meer opnemen en werd hij na de economische crisis van 1929 nooit meer met zijn instrument gesignaleerd.

Maar wat wás dat nu voor een instrument? Niet een zogeheten dolceola (een soort autoharp met toetsen), zoals lang, ook door Van Rijn, werd aangenomen. Er bestaat slechts één foto van Phillips, uit 1927, waarop hij zit achter een uit twee citers samengesteld nieuw instrument. Duidelijk geen dolceola of ander minivleugelachtig instrument waartoe de dolceola gerekend wordt.

Verzorgd boekwerk

Het duurde even, maar sinds een paar weken staat de eind vorig jaar uitgebrachte cd Washington Phillips and his Manzarene Dreams ook op Spotify. Dat stonden eerdere compilaties met Phillips' liedjes uit de jaren twintig ook al, dus iedereen kon al kennis nemen van deze unieke mix van blues en gospel van de altijd enigmatisch gebleven muzikant. Los van een iets betere geluidskwaliteit, zit de meerwaarde in deze nieuwe Dust-to-Digital-uitgave vooral in het mooi geïllustreerde, van songteksten voorziene boekwerk. Auteur Michael Corcoran loste veel raadsels over Washington Phillips op en ruimt zelfs een pagina in voor een foto van het nu lege grasveld in Simboro, Texas, waar ooit diens huis stond.

Corcoran vond in een krantenarchief iets dat mogelijk uitsluitsel geeft. Een berichtje uit 1907 vermeldt een 'neger in de stad, Washington Phillips, die het meest unieke instrument bespeelt dat we ooit zagen'. Uit de beschrijving in de Teague Chronicle valt op te maken dat het een nogal groot, kastvormig instrument betrof, zonder toetsen, maar met snaren, dat met twee handen moest worden bespeeld. 'Phillips noemt het instrument een Manzarene.'

Corcoran wist genoeg. De dolceolatheorie kon de prullenbak in. Phillips had op zijn platen een zelfgebouwd instrument bespeeld van hetzelfde soort als waarmee hij destijds was gefotografeerd. Dat de beschrijving uit 1907 niet helemaal klopte? Ach, wellicht had men alleen de kast gezien waarin het instrument werd vervoerd.

'Een leuke ontdekking. Interessant.' Zo kwalificeert Van Rijn Corcorans vondst. Helemaal overtuigd is hij niet. Er zitten alleen al twintig jaar tussen het krantenbericht en de foto met het instrument uit 1927. Goed mogelijk dat Phillips intussen een compleet ander instrument had gebouwd. Van Rijn: 'Voor mij blijft het een mysterie. Ik heb in al die jaren nog nooit iemand horen spelen als Washington Phillips. Het is vaak geprobeerd, door niet de minsten als Ry Cooder. Nooit herkende ik dat specifieke geluid dat Phillips' spel onderscheidt.'

Mogelijk zal het raadsel nooit worden opgelost. Maar het belangrijkste, vindt Van Rijn, is dat de muziek van Phillips dankzij Corcoran en het Dust-to-Digital-label opnieuw onder de aandacht wordt gebracht. Dat de Amerikaanse journalist een beetje schamper doet over eerder onderzoek kan Van Rijn niet zoveel schelen. 'Al zou het aardig en netjes zijn als ze me een exemplaar van die nieuwe uitgave zouden opsturen.'

Washington Phillips: Washington Phillips and His Manzarene Dreams. Dust-to-Digital.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden