NIEUWE TAAK VOOR DE FILOSOFIE

De Franse filosoof en schrijver Alain Badiou heeft, dankzij de publicatie van enkele vertalingen, ook in Nederland in korte tijd naam gemaakt als eigenwijze, productieve en politiek radicale auteur....

In directe verbinding met die opvattingen staat De twintigste eeuw, een bundel met bewerkte lezingen uit de jaren 1999-2001, waarin Badiou probeert door te dringen tot wat hij ziet als de ‘geest’ van de vorige eeuw. Zijn vertrekpunt ligt in de voorstellingen die uiteenlopende dichters, wetenschappelijke auteurs, toneelschrijvers, filosofen en politieke leiders van hun eigen tijd hebben gegeven.

Het resultaat van deze oefening in de speculatieve geschiedfilosofie is een prikkelend en tot tegenspraak uitnodigend boek. Daarbij klinken niet alleen Badiou’s eruditie en veelzijdigheid door, maar ook zijn maoïstische achtergrond. Doel van zijn operatie is de filosofie weer een taak te geven, door zich opnieuw te wijden aan ‘het project van systematisch denken’.

De twintigste eeuw is geen gemakkelijk werk, niet alleen vanwege de voorkennis die wordt verondersteld, maar ook vanwege Badiou’s stijl en voorliefde voor uitweidingen en terzijdes. Daarbij maakt de Nederlandse vertaling het er niet makkelijker op, integendeel. De foute zinsconstructie in de eerste regel op de achterflap blijkt symptomatisch voor de slordigheid waarmee dit boek is uitgegeven. De vertaling is niet erg soepel, veel zinnen lopen zo slecht dat zich de vraag opdringt wat er in het Franse origineel zal hebben gestaan.

Maar dat alles is een kleinigheid in vergelijking met de blunder die in het eerste essay wordt begaan. In dat stuk gaat Badiou uitvoerig in op een gedicht van de Russische dichter Osip Mandelstam, ‘De eeuw’, geschreven in 1923, in de nadagen van de experimentele eerste fase van het Sovjet-communisme. Badiou heeft het gehele gedicht in zijn essay opgenomen, omdat het een sleutelrol vervult in zijn interpretatie van de 20ste eeuw. Hij besteedt dan ook vele pagina’s aan een zorgvuldige analyse van het gedicht.

Maar helaas, de moeite is vergeefs, want de lezer van de Nederlandse vertaling zal al na een paar pagina’s verdwalen. In het essay blijken namelijk twee (of eigenlijk vier) verschillende vertalingen door elkaar te worden gebruikt. Aan de ene kant stuiten we op fragmenten, regels en zinsneden die vertaald zijn uit de Franse tekst van Badiou, terwijl het geheel afgedrukte gedicht is ontleend aan een oudere Nederlandse vertaling, rechtstreeks uit het Russisch, van Charles Timmer.

Timmers vertaling is poëtisch, persoonlijk en eigenzinnig en daarmee een interpretatie op zichzelf. Dat blijkt ook uit het essay: de uit het Frans vertaalde citaten van Badiou sporen vrijwel nergens met de versie van Timmer.

Dat mag – juist omdat het in dit essay gaat om zorgvuldige lezing en interpretatie – een miskleun van de eerste orde worden genoemd. Het eerste hoofdstuk valt door deze constructie onmiddellijk in duigen, en de lezer die na eindeloos puzzelen en bladeren afhaakt, valt om die reden niets te verwijten. Uiteraard draagt niet alleen de vertaler hier schuld: uiteindelijk is de uitgever verantwoordelijk. Zo langzamerhand krijgt men de indruk dat er in de wereld van de non-fictie geen tijd en geld meer wordt vrijgemaakt voor degelijke leesrapporten, correctors en redacteuren.

Frank van Vree

Alain Badiou: De twintigste eeuwVertaald uit het Frans door Frans de HaanTen Have230 pagina’seuro 25,-ISBN 90 259 55541Vertaald uit het Frans door Frans de HaanTen Have230 pagina’seuro 25,-ISBN 90 259 55541

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden