Nieuwe station Arnhem plooit, glooit en stroomt

Het nieuwe station van Arnhem mag een akelige bevalling zijn geweest die maar duurde en kostte, de architectuur heeft er niet onder geleden. De curves van Arnhem zijn elegant, verrassend, fotogeniek en lichtjaren verwijderd van vroegere buizige en knoestige spoorwegesthetiek.

De weelderige curves van de hal vind je terug in het hele ontwerp. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Het is opvallend hoeveel speelruimte architecten tegenwoordig krijgen van spoorbeheerder ProRail. Net als het nieuwe station Rotterdam CS (2014) bewijst Arnhem dat een heldere ontwerptaal het reizen stukken aangenamer maakt. Vrijwel alle grote treinstations in Nederland hebben recentelijk van deze architectuurlente geprofiteerd: Utrecht, Den Bosch, Breda, Den Haag, Amsterdam en Delft.

Arnhem is in dit rijtje een geval apart. Enerzijds vanwege de enorme dichtheid van het bouwprogramma dat in het stationsgebied is gestouwd. In totaal 160 duizend vierkante meters met zeer diverse functies. Van onder naar boven is het complex: een parkeerkelder voor duizend auto's, fietsenstalling, trolleybusplatform, regionaal busstation, voetgangersgebied, transferhal, winkelgalerij en een dubbele kantoortoren. Bijna 30 meter ondergronds, 70 meter de lucht in. Dat is heel veel activiteit op een klein stukje Arnhem.

De tweede bijzonderheid geldt de keuze van de architect: UN Studio - het bureau van architect Ben van Berkel (1957) die ooit de Erasmusbrug in Rotterdam ontwierp. Het is een man met een zwierig potlood, die houdt van vloeiende lijnen. Een rechte doos kom je weinig tegen in zijn werk, dat zowel in Europa als Azië veel wordt gevraagd.

De binnenruimte is meer een operadecor dan een stationshal. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

De Wokkel

Vooral de stationshal van Van Berkel is spectaculair. Een schelpachtige vorm die op veel plekken is opengewerkt met koud gebogen glas. De binnenruimte is meer een operadecor dan een stationshal. Al die vervoersstromen zijn naast en boven elkaar zichtbaar gemaakt als in een totaaltheater. Door ingenieuze draaiingen in de hoge gewelfde ruimte en subtiele doorkijkjes, kun je in één klap fietsers, buspassagiers, treinreizigers, kantoorpersoneel en automobilisten elkaar zien kruisen.

Centraal in de 25 meter hoge hal staat een gedraaide en deels opengewerkte draagkolom die wel wat weg heeft van een boom en door de architect 'de twist' wordt genoemd en door Arnhemmers soms De Wokkel. Hij vangt niet alleen constructieve krachten op, maar geeft door zijn vorm, zo wilde de architect, de hal een draaiende beweging mee die bezoekers op organische manier in de juiste richting moet leiden.

(Tekst gaat verder onder foto.)

Van alle nieuwe stations is Arnhem het meest gestileerde, het meest wulpse. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Die weelderige curves van de hal vind je terug in het hele ontwerp. Station Arnhem plooit, het glooit en het stroomt. De perronkappen draaien en welven boven je hoofd en de bovengrondse voetgangerstraverse ligt als een witschuimende golf dwars op de perronkappen. In alles wil de architect de beweging van de overstapmachine Arnhem - 110 duizend passagiers per dag in 2020 - ook in vorm zichtbaar maken.

Van al die nieuwe of vernieuwde stations in Nederland is Arnhem het meest gestileerde, het meest wulpse. En soms kwetsbaar. Het lichtblauwgrijs van de perronkappen verkleurt mooi mee in de tinten van het daglicht. Maar dat wittige materiaal lijkt besmettelijk, waardoor je onmiddellijk te doen krijgt met de mensen die hier moeten poetsen.

Wel heel goed van de perronkappen zijn de vele glasopeningen en de sierlijke U-vormige dragers waarin een zitelement is verwerkt. Door constructie en functie te combineren, lukt het de architect hele 'schone' perrons: af te leveren: weinig buizen, bankjes en andere obstakels, maar ruimhartige zichtlijnen.

Beetje vol

Net als in de brede tunnel die van de hal naar de perrons leidt. Op de stijgplekken valt het daglicht binnen via het glas in de perronkap, wat een natuurlijk oriëntatie oplevert aangezien de reiziger graag richting het licht loopt.

Is alles goed gelukt? Het is wel een beetje vol in het stationsgebied. De beslissing om zo veel functies in en rond het stationsplein te stoppen, maakt dat er niet een weldadige open buitenruimte kon worden gecreëerd, zoals het nieuwe stationsplein bij Rotterdam CS waar de stad zich op een fraaie manier voor de bezoeker opent.

Dergelijke feiten verstoren het hoofdbeeld niet. De architectuur van de hal is een absolute nouveauté in spoorland. Wachten op de bus in dit transfertheater is geen straf. Van Berkel is een innovatieve stylist, die over de hele wereld bouwt en het is prettig dat hij dat af en toe ook in Nederland doet.

Station Arnhem Centraal, opdrachtgever Pro Rail, architect UN Studio, bouw BAM en Ballast Nedam, start aanleg eerste fase 2007. Opening 19 november 2015.

Het lukt de architect hele 'schone' perrons af te leveren. Beeld Harry Cock / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.