Nieuwe oorlogsverhalen zijn ook belangrijk

Neem een groep jongeren en laat ze ouderen bevragen naar hun oorlogsherinneringen. Maak daar een toneelbewerking van. Op 4 en 5 mei door jong én oud opgevoerd.

Cris Quint (85) vertelt: 'Wat doet het met jou als je klasgenootje, je buurmeisje, je vader of je beste vriend er ineens niet meer is?' Beeld Arie Kievit

Het liefst vertelt Cris Quint (85) elk detail, inclusief kleurrijke schuilnamen ('Sjappie'), wrange details over armoede en beeldende beschrijvingen van Rotterdamse buurten en onderduiklocaties.

De gewezen lichtmatroos, stuurman, krullenjongen en technicus geniet zichtbaar van het jeugdig gehoor dat alles wil weten van zijn oorlogservaringen. En van zijn te werk gestelde vader, die na zijn vlucht een andere naam kreeg en tegen wie hij geen 'pappie' meer mocht zeggen.

Ze zijn vooral geïnteresseerd in het onwerkelijk spannende verhaal over een geheim document dat hij tijdens het schooien op straat vond in een sigarenzakje - 'Ik was een 'schendertje' dat alles opraapte' - en dat zijn moeder later in de zoom van een gordijn naaide. Toen het voor hun onderduikers te gevaarlijk werd, verbrandde ze het noodgedwongen boven een houtkacheltje.

Briefje

'Mijnheer Quint', zoals de jongeren hem noemen, weet nog woord voor woord wat er op het briefje stond: de geheime, bestuurlijke opdracht tot het bombardement van Rotterdam, inclusief benodigde handtekeningen. Tot op de dag van vandaag probeert Quint op basis van deze herinnering de waarheid boven water te krijgen. Maar hij vermoedt een complot, een georganiseerde doofpot.

Tegen Robert (21), mbo-student en 'juridisch medewerker': 'Als jij het voor mij uitzoekt, mag jij deze boeken hebben, daar zijn er maar een paar van; de schrijver is vermoord.' Nog voor hij meer kan vertellen over schimmig verraad tijdens de Tweede Wereldoorlog, typen Robert en Mare al namen in op hun mobieltjes: 'Kijk, die kunnen we misschien via Facebook achterhalen.'

Beeld Arie Kievit

Facebookbericht

Robert ontdekte het project Over hen en waar ze woonden van Maas Theater en Dans en Ro Theater Educatie via een Facebookbericht van een tante. Hij doet mee omdat 'dit informatie is die niet in de Nederlandse geschiedenisboeken staat'.

De twee meiden speelden eerder in een voorstelling van jeugd- en jongerengezelschap Maas en offeren met plezier hun meivakantie op, om nogmaals aan een theaterproject mee te doen.

Vier jonge theatermakers - Sara Giampaolo, Lizzy Hennequin, Milou Adjanga, Eva Beijneveld - bewerkten alle gesprekken tussen jong en oud tot toneelteksten, die vandaag en morgen door twintig jongeren in Rotterdamse huiskamers worden gespeeld.

Kleurpotloden

Mare (11) hoopt dat het suikerlepeltje van mevrouw Smith-Wessel mag meedoen. 'Ze heeft het in een mooi doosje bewaard en mij laten zien. Dat was het enige wat over was van haar huis na het bombardement op Rotterdam. Haar nieuwe kleurpotloden, die ze had gewonnen bij een wedstrijd, waren weg.'

Suzi (9) vraagt aan mijnheer Don of hij iemand kent 'die naar een concentratiekamp is gebracht', en iemand 'die bij de NSB hoorde'?

Zijn antwoorden over het hartverscheurende afscheid van afgevoerde onderduikers, over gestolen persoonsbewijzen en die 'rot-NSB-ers' die lachen op andermans begrafenis, roepen bij haar nieuwe vragen op. 'Ongelooflijk, dat één vrouw toevallig is gered omdat haar moeder haar stiekem zei dat ze na haar werk bij een apotheek niet meer naar het kamp moest komen.'

Beeld Arie Kievit

Spannend

Mijnheer Quint vertelt aan Robert hoe voorzichtig je moest zijn met onderduikers onder de trap. 'Wij waren gek en haalden iedereen in huis', over dat je niemand kon vertrouwen en zijn pogingen de waarheid over het bombardement boven water te krijgen: 'Deze brief kreeg ik onbestelbaar terug. Maar hij is wel opengemaakt.' Quint wil het niet te spannend maken, bang dat de meisjes er straks van gaan dromen.

'Nee hoor', schudden Suzi en Mare het hoofd. Ze zijn juist blij met alle opgerakelde herinneringen: 'Op school hoor je op 4 en 5 mei altijd het verhaal van Anne Frank. Dat kennen we nu wel. Dit zijn nieuwe verhalen en net zo belangrijk.'

Over hen en waar ze woonden, door Maas Theater & Dans en Ro Theater Educatie in het kader van de voorstellingsreeks Theater Na de Dam: locatievoorstelling door jongeren in huiskamers in de Burgemeester Meineszlaan, Rotterdam, 4 en 5/5. maastd.nl


80 voorstellingen op 50 podia

Zes jaar geleden bedachten twee theatermakers, Jaïr Stranders en Bo Tarenskeen, om direct na de Dodenherdenking op de Dam publiek uit te nodigen voor voorstellingen die met de Tweede Wereldoorlog te maken hebben. Inmiddels vindt Theater Na de Dam plaats op 50 podia in Nederland, met 80 verschillende voorstellingen. Een selectie.

AMSTERDAM In Theater Carré spelen acteur Nasrdin Dchar en muzikant Spinvis de eenmalige voorstelling Voor ik vergeet. In de Stadsschouwburg lezen acteurs uit het werk van Judith Herzberg, waaronder de nieuwe monoloog Linkshandigen.

ROTTERDAM In de schouwburg herrijst een indrukwekkende maquette van Auschwitz, waarin de beeldende theatergroep Hotel Modern met vingercameraatjes en duizenden poppetjes van klei, epoxy en streepjesstof, een indringende miniatuurversie tot leven wekt, van een dag en nacht in het vernietigingskamp.

UTRECHT Jongeren spelen onder leiding van DOX de voorstelling Aan de Maliebaan, een straat waar verzet en collaboratie (over)buren waren en waar een station werd heropend voor de deportatie van Utrechtse Joden.

DRACHTEN Dansgezelschap Club Guy & Roni en Theater De Steeg wroeten tijdens Niemandsland in dubbele gevoelens rond bevrijding en vrijheid: niet alleen de euforie, ook de wraak, schaamte, ontreddering en het verdriet.

En in MAASTRICHT en ZWOLLE spelen theaterbewerkingen van de roman Montyn (van Dirk Ayelt Kooiman) over het waargebeurde verhaal van beeldend kunstenaar Jan Montyn die zich op 15-jarige leeftijd aansloot bij de Nationale Jeugdstorm.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.