Nieuwe lente, oud geluid

Van mensen die met vreugde terugkijken op hun jeugd hoor ik wel eens dat de lente daarin een belangrijke rol speelde....

Ik zie nu deze volwassen mannen en vrouwen in tuincentra sjouwen met vochtige kartonnen dozen waarin viooltjes zijn gegroepeerd. Ze proppen de bloemetjes in de tuin en kijken ernaar alsof het paradijs opnieuw is ingericht. Buiten zingen de vogels, binnen klinkt Vivaldi.

Antonio Vivaldi (1678-1741) is de componist van de hoop geworden. Niet alleen door dat mooie lentedeel uit de Vier Jaargetijden, maar vooral omdat de roodharige priester uit Venetië voor zijn palet eigenlijk alleen vrolijke kleuren koos. Overal in zijn werk, ook in de ontroerendste aria's, blijft de grondtoon positief. Daarbij vergeleken is zijn bewonderaar, de protestant Johan Sebastiaan Bach, maar een sombere dwingeland.

Vivaldi was een briljant violist wiens faam als pedagoog tot in de verre omtrek van Venetië was doorgedrongen. Van heinde en ver brachten koetsjes talentvolle kinderen uit welgestelde gezinnen naar de handelsstad om les te nemen bij de eerwaarde Antonio. Hij verkocht kopieën van zijn manuscripten aan hun ouders terwijl de inkt nog nat was. Het leven was duur. Maar Vivaldi had ook een sociale kant. Een belangrijk deel van zijn leven was hij directeur muziek van een opvanghuis voor verweesde en behoeftige meisjes. Er moeten in die tijd veel kinderen in problemen zijn geweest, want Venetië telde maar liefst vier van die 'Ospedale della Pieta', die onderling vochten om de charitas van donateurs. Het meest geduchte wapen in de strijd om de gunst van de rijken was muziek. Vivaldi leidde de meisjes op tot topmusici. Hij schreef concerten die hij samen met hen uitvoerde om geld bijeen te krijgen voor hun loopbaan .

Pronkstuk was het wonderbaarlijke oratorium Juditha triumphans. In het verhaal, dat teruggrijpt op een bijbelse vertelling, wordt generaal Holofernes van Assyrië door een verleidelijke Juditha dronken gevoerd en onthoofd met zijn eigen zwaard, waardoor het volk van Judea voor een smadelijke nederlaag wordt behoed.

Vivaldi had met het tragische lot van de generaal, te oordelen naar de montere toonzetting, dan ook weinig mededogen. Alles werd in het oratorium gespeeld en gezongen door de vrouwen van het weeshuis, ook de mannelijke rollen. Aanplaksnorren kwamen er bij de uitvoering niet aan te pas, omdat de dames op het koor door een doek van het publiek werden gescheiden.

Zoals veel muziek van Vivaldi raakte het oratorium weg totdat het in 1927 jaar plotseling weer opdook in Turijn. Grote opwinding in Italië, alsof er een onbekende passie van Bach onder het stof vandaan was gekomen. Terecht, want Juditha is een fantastische compositie met bijna dertig serene aria's, verrukkelijke koren en rijke orkestraties. Het is bijzonder geschikte muziek voor de maanden die liggen tussen de Messiah en de Matthäus Passion.

Muziek voor een nieuwe lente met een oud geluid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden