Interview

Nieuwe directeur World Press Photo: ‘Als we niet veranderen, zullen we snel niet meer relevant zijn’

De Volkskrant sprak Joumana El Zein Khoury, die de taak is toegevallen om World Press Photo weer op de been te helpen.

Joumana El Zein Khoury, de nieuwe directeur van World Press Photo.  Beeld Simon Lenskens
Joumana El Zein Khoury, de nieuwe directeur van World Press Photo.Beeld Simon Lenskens

De World Press Photo van het Jaar gaat vrijwel altijd over beproevingen, zo ook de zes foto’s die donderdag kans maken om tot winnaar te worden uitgeroepen. Een daarvan verbeeldt bijvoorbeeld de coronapandemie, een andere toont de sprinkhaneninvasie die in Oost-Afrika weidegrond en gewassen verwoest.

Weinigen zullen weten dat de organisator van deze wereldberoemde competitie zelf ook werd geplaagd door tegenslag. World Press Photo, in 1955 opgericht door Nederlandse fotografen, heeft het moeilijk gehad. ‘En het staat op een keerpunt. Als we niet veranderen, zullen we snel niet meer relevant zijn’, zegt Joumana El Zein Khoury, sinds 1 februari directeur van de stichting in Amsterdam.

Haar voorganger, Lars Boering, stapte in juni vorig jaar onverwacht op, twee maanden na het uitbreken van de coronacrisis. Als reden gaf hij op dat het tijd was voor wat anders. World Press Photo had in 2019 een verlies geleden van ruim drie ton. Nadat een grote sponsor was afgehaakt, leken er niet tijdig maatregelen te zijn genomen.

De coronapandemie leverde een tweede strop op. De tentoonstelling met alle prijswinnaars reist elk jaar de hele wereld over en trekt zo’n vier miljoen bezoekers. Daarmee verdient World Press Photo, die geen overheidssubsidie ontvangt, circa 60 procent van het budget. Van de 120 geplande exposities moest veel worden afgezegd.

En of dat allemaal nog niet genoeg was, werd World Press Photo er in juli vorig jaar ook van beschuldigd te weinig divers te zijn: de raad van toezicht telt louter witte mensen. Een portret van dat eenkleurige gezelschap – waarin vrouwen wel een forse meerderheid hebben – ging rond op Twitter en leverde negatieve publicaties op. Ook gerenommeerde fotografen roerden zich.

Aan de in Libanon geboren Joumana El Zein Khoury (46) is de taak toegevallen om World Press Photo weer op de been te helpen: een signaal dat de raad van toezicht de roep om diversiteit begrijpt, stelt ze zelf. El Zein Khoury studeerde in Parijs en New York en begon haar loopbaan bij de Arab Image Foundation, een stichting in Beiroet die het werk van Arabische fotografen verzamelt en promoot. ‘Daarmee moest het kolonialistische beeld van de Arabische wereld worden tegengesproken.’ Ze hield er naar eigen zeggen een liefde voor fotografie aan over. ‘Het plantte ook een zaadje in me over het belang daarvan.’

Nu mag ze de bekendste organisatie leiden die het werk van fotojournalisten propageert. Gezien de problemen in het verleden bepaald geen eenvoudige opdracht. ‘Ik ben een beetje bang, ik hoop dat ik de taak aankan’, zegt ze eerlijk. Gelukkig staat World Press Photo niet op omvallen, verzekert ze. Voor haar komst is het aantal medewerkers bij de stichting met bijna een kwart ingekrompen. ‘De interim-directeur heeft de financiën gestabiliseerd. Het laatste jaar stond iedereen hier in de overleefstand. Dat hebben ze goed gedaan.’

Na de zomer hoopt de stichting veel geld binnen te halen doordat overal weer exposities kunnen worden gehouden. ‘We waren natuurlijk heel teleurgesteld dat onze tentoonstelling in de Nieuwe Kerk in Amsterdam niet kan opengaan op 17 april. Maar die kan gelukkig wel langer blijven staan, tot in augustus. Er zijn eind deze maand wel exposities van ons te zien in Sevilla en Rome.’

De nieuwe directeur heeft inmiddels met alle 25 medewerkers van World Press Photo gesproken, alsmede met zo’n 45 mensen van buiten. In het najaar wordt van haar een nieuwe strategie verwacht. Ze heeft eerder met dit bijltje gehakt. El Zein Khoury werkte hiervoor ruim 13 jaar bij het Prins Claus Fonds, waarvan de laatste vijf als directeur. Voor deze stichting, die kunstenaars en culturele instellingen ondersteunt in landen waar mensenrechten onder druk staan, bedacht ze ook een nieuwe koers.

Bij World Press Photo is niet genoeg duidelijkheid, zo zegt ze al te hebben vastgesteld, over waar de stichting voor staat. ‘Dat weten we niet echt. Dus reageren we steeds op dingen in plaats van proactief te zijn.’ Kortgeleden zorgde ze voor opgetrokken wenkbrauwen door twee programma’s voor jong talent op te schorten. Een daarvan is de bekende Joop Swart Masterclass, die al sinds 1994 jaarlijks wordt georganiseerd. De ingreep heeft volgens haar geen financieel motief.

‘Ik denk dat educatieprogramma’s belangrijk zijn. Maar de Joop Swart Masterclass is nooit grondig geëvalueerd. Is het nog steeds relevant zoals we het doen? Past het in het geheel? Laten we over alle onze activiteiten nadenken en een moment ademhalen.’

Nog een reden voor herbezinning: World Press Photo lijkt niet meer zo beeldbepalend te zijn als vroeger, toen de uitverkiezing van de nieuwsfoto van het jaar zelf altijd groot nieuws was. De explosie aan beelden op sociale media heeft geduchte concurrentie veroorzaakt. ‘Ik heb drie kinderen, van 15, 13 en 10. De manier waarop zij foto’s tot zich nemen is totaal verschillend van de manier waarop mijn generatie dat deed. Ik sprak iemand die zei: je moet begrijpen hoe de fotojournalistiek er over acht à tien jaar uitziet en daarop je je strategie afstemmen. Dat is een verdomd moeilijke taak.’ Deze coronaperiode is evenwel een ‘perfecte tijd’ om een nieuwe lijn uit te zetten, meent ze. ‘Normaal ren je rond omdat je 120 tentoonstellingen moet organiseren.’

Ze benadrukt de aanhoudende vermaardheid van World Press Photo. ‘Ik spreek met mensen in veel landen, van Vietnam tot Venezuela. Onze naam is nog steeds over de hele wereld bekend. Meer dan 74 duizend foto’s zijn ingestuurd voor alle categorieën in onze competitie vanuit 130 landen. Dat is ongelooflijk. Maar we moeten veranderen om relevant te blijven. En als ik over verandering praat, heb ik het niet over van grijs naar lichtgrijs gaan. We moeten van grijs naar rood. Iets anders zal niet werken.’

World Press Photo House
In 2019 verhuisde World Press Photo, mede dankzij geld van de Nationale Postcode Loterij, naar een villa op het Westergasterrein in Amsterdam. Het ‘World Press Photo House’ moest veel bezoekers gaan trekken doordat een fotoboekenwinkel werd overgenomen en er exposities zouden worden georganiseerd. Mede door de coronapandemie kwam daar niet veel van terecht. Volgens de nieuwe directeur staat ook ter discussie of de stichting in dit huurpand blijft, dat flink duurder is dan het vorige onderkomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden