'Nieuwe Da Vinci': grootste kunsthistorische vondst ooit?

Is het de grootste kunsthistorische vondst denkbaar, of te mooi om waar te zijn? Hoe dan ook spreekt het vrijdag in een Zwitserse kluis opgedoken schilderij van mecenas Isabella d'Este tot de verbeelding.

Links uitsnede van de tekening van Isabella d'Este uit het Louvre, rechts van het nu in een Zwitserse kluis opgedoken schilderij (61 x 46 cm). Beeld -

De werkelijkheid lijkt de fictie van bestsellerauteur Dan Brown te overtreffen: in een Zwitserse bankkluis is een schilderij opgedoken dat mogelijk door Leonardo da Vinci is gemaakt. Het is een portret van markiezin Isabella d'Este, als kunstmecenas een hoofdrolspeelster in de Renaissance. Er bestaat een tekening van de vrouw uit 1499, in het Louvre, en er zijn brieven bekend waarin D'Este vraagt om een geschilderd portret. Maar het portret zelf werd verondersteld verloren of nooit gemaakt te zijn.

Als het waar is, is niet alleen een belangrijk verloren puzzelstuk in de Leonardogeschiedenis gevonden, maar is het hoogstwaarschijnlijk de grootste kunsthistorische vondst ooit. Leonardo (1452-1519) is immers de duurste schilder ter wereld: zijn oeuvre bestaat uit slechts 20 schilderijen, die nooit in de handel zullen komen omdat ze in museumcollecties zitten. Eén schilderij in een privécollectie werd drie jaar geleden 'gevonden' na een intensieve restauratie: een Salvator Mundi (Christus als redder van de wereld). Gesteld dat dat werk echt van Leonardo is, kan de marktwaarde ervan geschat worden op 120-200 miljoen dollar. Het nu gevonden portret is beter, want in goede staat en ook nog van een vrouw die een cruciale rol speelde in de Renaissance: Isabella d'Este (1474-1539) bestierde namens haar man het hertogdom van Mantua en was zo de facto heerser van de stadstaat. Zij was de belangrijkste begunstiger van filosofen, dichters, architecten en kunstenaars in haar tijd. Als opdrachtgever hielp zij de carrières van Titiaan, Giovanni Bellini en Leonardo da Vinci vorm krijgen. En o ja, áls het klopt, is dit portret ook nog eerder gemaakt dan het beroemdste schilderij ter wereld: de Mona Lisa. Dat betekent een verschuiving in de kunsthistorische kennis over Leonardo.

De Vrouw met de Hermelijn, van Da Vinci. Beeld ap

Als het waar is
Als het waar is. De argumenten vóór, gebracht door de Italiaanse krant Corriere della Sera, zijn: het gebruikte pigment is hetzelfde als dat in ander werk van Leonardo, de gronderingslaag is precies volgens recept dat Leonardo in zijn Traktaat van de schilderkunst voorschrijft, C14-datering (onderzoek naar hoeveelheid carbondioxide in het materiaal) leidt tot de slotsom dat het werk gemaakt is tussen 1460 en 1650.

Isabella d'Este is anders dan op de tekening afgebeeld als de heilige Catharina van Alexandrië, met een tak in haar hand. Maar röntgenonderzoek toont onder haar hand een boek, symbool van D'Este als begunstiger van de vrije kunsten, precies zoals op de tekening in het Louvre. Een gereputeerde Leonardo-expert tot slot, Carlo Pedretti uit Los Angeles, is overtuigd van de echtheid en wijst op de overeenkomsten met de tekening. Hij denkt dat het portret is gemaakt door Leonardo, en dat de andere delen van een leerling, waarschijnlijk Ernesto Solari, zijn.

Even wachten met juichen
Toch zijn er ook redenen nog even te wachten met juichen. Er is nog veel onderzoek nodig en tot de uitkomst daarvan bekend is, zal deze vondst voor velen too good to be true zijn. Het belangrijkste argument tegen: het is op doek. Al Leonardo's nog bekende werken zijn geschilderd op hout. Reden voor twijfel, zei Oxford-hoogleraar Martin Kemp tegen de Corriere, al voegt hij toe dat hij bij Leonardo niet meer opkijkt van verrassingen. Er is ook nog geen aanvullend materiaaltechnisch onderzoek dat de echtheid ondersteunt. Naast Pedretti zijn er nog geen experts die het werk zagen. Het schilderij is van een Italiaanse familie die haar kunstcollectie al sinds begin 20ste eeuw in Turgi, Zwitserland, herbergt.

Het getekende portret van D'Este wordt geroemd om de perfecte proporties, haar scherpe blik en de ambigue houding van de markiezin. Haar gezicht is als een Romeinse keizer en profil afgebeeld, terwijl haar bovenlijf driekwart naar de kijker is gedraaid.

 
Er is nog heel veel onderzoek nodig naar het schilderij
De Mona Lisa, het bekendste schilderij van Da Vinci. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden