Nieuwe architectuurprijzen als stimulans voor opdrachtgevers

Nederland heeft er een nieuwe rijksprijs bij. Achter de wat poëtische en archaïsche titel De Zeven Pyramides schuilt een tweejaarlijkse prijs 'voor excellent opdrachtgeverschap' die door vier ministeries wordt uitgereikt....

Van onze medewerkers

Hilde de Haan en Ids Haagsma

AMSTERDAM

De nieuwe 'pyramides' moeten de 'Bronzen Bever', de vroegere rijksprijs voor bouwen en wonen, vervangen. De Bever werd in 1989 door het ministerie van VROM ingesteld om opdrachtgevers van kwalitatief hoogwaardige projecten te belonen. Vanaf 1990 werd die prijs zes maal uitgereikt, bij toerbeurt aan de sector utiliteitsbouw, woningbouw en ruimtelijke ordening.

De prijs kreeg niet het prestigieuze karakter die men zich wenste. In de praktijk kwam het erop neer dat de jury een goed ogend en min of meer opvallend project uitkoos waarna wat krampachtig de opdrachtgever in het zonnetje werd gezet.

Op initiatief van rijksbouwmeester Wytze Patijn is de rijksprijs grondig opgewaardeerd. Naast de drie terreinen die de Bronzen Bever behandelde, worden voortaan ook de infrastructuur, monumentenzorg en landschapsarchitectuur bij de prijs betrokken.

De betrokken ministeries - Cultuur (OCenW), Landbouw (LNV) en Verkeer (V & W) - werken aan de nieuwe prijs mee. Daarnaast kent de rijksbouwmeester zelf een 'vrije pyramide' toe aan personen of instellingen die een bijzondere bijdrage hebben geleverd aan de ontwikkeling van het opdrachtgeverschap.

Om juist die opdrachtgever, en niet zozeer het gerealiseerde project, te belonen wordt in het vervolg meer gekeken naar een geheel oeuvre. Voor de terreinen wonen, utiliteitszorg en monumentenzorg moeten daarom voortaan minimaal twee projecten per opdrachtgever worden aangedragen.

Bij de overige disciplines is dat moeilijker, omdat ruimtelijke ordening, infrastructuur en landschapsarchitectuur nu eenmaal wat spaarzamer aanleiding geven tot het maken van plannen. Maar ook daar zal voornamelijk worden gekeken naar de wijze waarop de opdrachtgever het project heeft gerealiseerd en hoe die is omgegaan met de architectonische kwaliteit.

Officieel heet het dat met De Zeven Pyramides personen of instellingen worden beloond, die op een geïnspireerde manier blijk hebben gegeven van 'voorbeeldig opdrachtgeverschap'. Of zoals het in de doelstelling staat: 'De ministeries stellen zich ten doel de maatschappelijke en culturele waardering voor het professionele opdrachtgeverschap als cruciale factor in de totstandkoming van hoogwaardige projecten te stimuleren'.

Oktober vorig jaar zijn zesduizend brochures verstuurd naar architecten, projectontwikkelaars, woningbouwverenigingen en overheidsinstellingen. In de brochure werd gevraagd of men zichzelf dan wel iemand anders wilde voordragen voor de nieuwe rijksprijs.

Uiteindelijk werden 86 voordrachten gedaan. De sector infrastructuur leverde de minste reacties op: acht in totaal. Voor de categorie wonen kwamen de meeste suggesties binnen: 22 opdrachtgevers werden aangedragen, die in totaal 58 woningbouwprojecten hadden gerealiseerd.

Twee vakjury's hebben zich over de inzendingen gebogen. Een jury onder leiding van Maarten Kloos, directeur van het Architectuurcentrum Amsterdam, behandelt de terreinen wonen, utiliteitsbouw en monumentenzorg. De overige drie sectoren worden beoordeeld door een jury onder voorzitterschap van prof. ir. F. Maas, oud-hoogleraar landschapsarchitectuur.

Voor de Pyramide Wonen zijn genomineerd de opdrachtgevers SFB-Vastgoed (Java-eiland, Amsterdam en de Kop van Zuid in Rotterdam), Stadswonen Rotterdam en Woningbouwvereniging Het Oosten te Amsterdam (met onder meer het Mercatorplein en het woonzorgcomplex Oklahoma).

De Pyramide Monumentenzorg heeft als nominaties de gemeente Hilversum (met de restauratie van het raadhuis), de provincie Noord-Holland en de Stichting Triangle-Driekant (die het Kasteel Vaeshartelt in Maastricht liet restaureren en uitbreidde met nieuwbouw).

Voor de utiliteitsbouw staan Amsterdam Airport Schiphol, ING Vastgoed (met de Waagstraat in Groningen) en de voormalige gemeente Terheijden genomineerd. Rotterdam (met de Erasmusbrug), NS Rail Infrabeheer (station Sloterdijk en Willemspoortunnel) en Bouwdienst Rijkswaterstaat zijn in de race voor de Pyramide Infrastructuur. Wat landschapsarchitectuur betreft gaat het om Breda, het Goois Natuurreservaat (Zanderij Crailo) en de Stichting Kunstijsbaan Zeewolde. Voor ruimtelijke ordeninig staan kandidaat: Amsterdam (Borneo-Spoerenburg), Grave (met het plan van Ralph Erskine voor de binnenstad) en de combinatie Heerlen/Aken (met een grensoverschrijdend bedrijventerrein).

Dat de Bouwdienst van Rijkswaterstaat is genomineerd met de Maeslantkering bij Hoek van Holland, betekent dat er definitief is gebroken met het verleden van de Bronzen Bever. De vorige rijksprijs kon niet aan de overheid zelf worden toegekend. Of daarmee ook het matte karakter van die prijs is verdwenen zal op 22 april duidelijk worden. Dan worden de pyramides uitgereikt. De winnaars krijgen een sculptuur en een videodocumentaire over hun werk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden