Nieuw superdepot Rijksmuseum komt in Amersfoort

Het nieuwe superdepot van het Rijksmuseum en drie andere instellingen komt in Amersfoort en wordt ontworpen door het architectenbureau cepezed uit Delft.

Impressie van het CollectieCentrum Nederland in Amersfoort, de nieuwe opslagplaats van het Rijksmuseum, het Nederlands Openlucht Museum, Paleis het Loo en de Rijksdienst voor het Culturele Erfgoed. Foto Illustratie cepezed

De vier hadden hun plan voor een gezamenlijke opslagplaats al eind vorig jaar aangekondigd, maar komen vandaag met concrete plannen naar buiten.

Het 'CollectieCentrum Nederland', zoals het depot gaat heten, wordt vier verdiepingen hoog en zal circa 675 duizend objecten herbergen. De totale vloeroppervlakte wordt 30 duizend vierkante meter.

'Dat zijn zo'n vijf voetbalvelden met kunst en erfgoed', becijfert architect Jan Pesman van cepezed. Naast het Rijksmuseum gaan ook het Nederlands Openlucht Museum, Paleis het Loo en de Rijksdienst voor het Culturele Erfgoed (RCE) van de opslagplaats gebruik maken.

In 2020 moet het nieuwe gebouw, dat in de Amersfoortse vinexwijk Vathorst komt te staan, in gebruik worden genomen. 'De schatkamer van Nederland komt in het hart van Nederland', zegt Taco Dibbits, directeur Collecties van het Rijksmuseum. Die instelling wordt eigenaar en beheerder van het gebouw. 'Het wordt het fysieke geheugen van ons land: van de cultuur van alledag van het Openlucht Museum, de 'officiële' cultuur van het Rijksmuseum en de RCE, tot de koninklijke cultuur van het Paleis het Loo.'

Het Rijksmuseum had behoefte aan een nieuwe opslagplaats omdat het huurcontract van zijn depot in Lelystad in 2019 afloopt. Het zou een forse investering vergen om dat naar het hedendaagse niveau van duurzaamheid en klimatologie te brengen. Het gebouw, in 2004 door het Rijks in gebruikgenomen, is nooit bedoeld geweest als museumdepot; het diende als opslagplaats voor euro's voordat de munt als betaalmiddel werd ingevoerd. De drie andere instellingen hebben zich bij de depotplannen van het Rijks aangesloten uit kostenoverwegingen en efficiency. Zo heeft Paleis het Loo 'wel twintig kleine depots', aldus Dibbits.

Interactieve rondleiding

De Volkskrant nam eens een kijkje in het huidige depot van het Rijksmuseum. Bekijk de interactieve rondleiding.

Vijf architectenbureaus

Niet alles van het Rijksmuseum, dat meer dan een miljoen objecten beheert, gaat naar het nieuwe superdepot. Het overgrote deel van de collectie bestaat uit prenten, die net als de kostuumcollectie in Amsterdam blijven. Alles wat in Lelystad was opgeslagen, zo'n 250 duizend objecten, verhuist naar Amersfoort.

Vijf architectenbureaus dongen mee naar de opdracht. 'Je kunt proberen iets iconisch te ontwerpen qua vorm. Dat hebben wij niet gedaan', zegt architect Pesman, wiens bureau ook het dit jaar in gebruik genomen Collectiecentrum van Filmmuseum Eye tekende. 'Wij zijn zo functioneel gaan ontwerpen dat het schoonheid krijgt. Het moet door de detaillering uitstijgen boven de gemiddelde opslagdoos. Want dat is het in feite. Om de kunst te beschermen, mogen er geen ramen in.'

Dibbits wil niet bekend maken wat het door het Rijk gefinancierde CollectieCentrum Nederland kost. 'Dat kan ik niet zeggen omdat we nog met de aanbesteding van de bouw bezig zijn.' Het depot moet ook plaats bieden aan grote voorwerpen, zoals koetsen en karren. Pesman: 'Laatst hoorde ik voorbij komen dat er ook twee stoommachines komen te staan genaamd Tarzan en Jane.'

Incidenteel toegankelijk

De opslagruimte is slechts incidenteel voor het publiek toegankelijk. Openstelling zou volgens Dibbits de exploitatie flink duurder maken. 'Het moet een studiecentrum worden voor onderzoekers en studenten.' Om die reden zullen delen van de collecties op chronologische volgorde worden opgesteld. 'Dan kan je zien wat de ontwikkeling is van de Middeleeuwen tot nu.'

Het depot komt vlakbij de snelweg te liggen met het oog op de vele transporten van stukken die worden geëxposeerd of uitgeleend. 'Je wil ook het liefst boven NAP zitten', zegt Dibbits. Door de relatief hoge ligging van Amersfoort kunnen eventuele overstromingen geen gevaar opleveren.

Het Rijksmuseum is de opdrachtgever voor de nieuwbouw en wordt ook de eigenaar. 'Het is zo'n belangrijk onderdeel van onze functie, het behouden van de collectie, dat we het in eigen beheer willen doen.' Omdat het Rijks veel ervaring heeft opgedaan met de verbouwing van het museum, hebben de andere instellingen volgens Dibbits met de hoofdrol van de kunstinstelling in Amsterdam ingestemd.

Meer over