NieuwsRotterdamse Architectuurprijs 2019

‘Nieuw icoon voor Rotterdam’ Fenix I wint de Rotterdamse Architectuurprijs

De afgelopen tien jaar is de mentaliteit in Rotterdam omgeslagen van nieuwbouw naar transformatie van bestaande gebouwen. 

Appartementencomplex Fenix I in Rotterdam, winnaar van de Rotterdamse Architectuurprijs 2019. Beeld Frank Hanswijk

Groot, stoer, gebouwd met Rotterdams lef; dat is Fenix I, de winnaar van de Rotterdamse Architectuurprijs 2019. Op een voormalige 140 meter lange industrieloods op Katendrecht plaatste Mei architecten een spectaculair glazen bouwvolume met 212 loftappartementen, gedragen door een immense stalen constructie die dwars door het bestaande pand steekt. Lef schuilt ook in de keuze voor het principe van de galerijflat, een verguisd gebouwtype dat nieuw leven is ingeblazen door de galerijen rond een groene binnenhof te ontwerpen en ze te voorzien van beplante balkonnetjes waar bewoners kunnen buurten. Op de begane grond zie je artiesten in de weer bij Circus Rotjeknor en dansgezelschap Conny Janssen Danst, aan de kade is een koffiebar.

‘Een gebouw dat impact maakt en een nieuw icoon voor Rotterdam’, aldus de vakjury.

‘Op een plek waar men vroeger als normale burger niet wilde komen, is een oud pand omgetoverd naar een prachtig gebouw met het beste uitzicht van Rotterdam’, schrijft een stemmer van de publieksprijs, die ook naar Fenix I ging. De vakjury gaf daarnaast twee projecten een eervolle vermelding: Buitenplaats Brienenoord door Superuse Studios en Penthouse West 399 van Powerhouse Company. 

Bewogen decennium

De Rotterdam Architectuurprijs bestaat tien jaar en maakt de balans op. Het was een bewogen decennium. Grote ‘pre-crisisprojecten’ zoals Rotterdam Centraal, de Markthal en het Erasmus MC werden opgeleverd; respectievelijk winnaars in 2014, 2015 en 2018. Tegelijk ontstond door het instorten van de vastgoedmarkt ruimte voor kleinschalige bottom-up-projecten, zoals de Luchtsingel (publiekswinnaar 2013) en de woningbouw aan de Hooidrift, gerealiseerd door een groep particulieren (winnaar 2017). Het is die spannende mix van ‘iconisch’ en ‘ruig-romantisch’ waarmee Rotterdam in 2015 European City of The Year werd, en in de tiplijst van reisgids Lonely Planet belandde.

Het interieur van Fenix 1.Beeld Frank Hanswijk
Beeld Frank Hanswijk

Opvallend is de verschuiving van nieuwbouw naar transformatie; inmiddels goed voor 60 procent van de inzendingen. Het toont een omslag in de Rotterdamse mentaliteit, van slopen en opnieuw beginnen naar voortbouwen op de geschiedenis. Dit jaar zien we kerken, loodsen en fabrieken die verbouwd zijn tot lofts, door kopers naar wens in te richten. De industriële sfeer van weleer is zo populair dat Dersken Windt architecten besloot een nieuw bedrijfsgebouw als een oude fabriek te bouwen, met baksteengevels die een zaagtanddak suggereren.

De grootste groep opdrachtgevers zijn particulieren, gevolgd door de gemeente. Het is de weerslag van de crisis, toen projecten van ontwikkelaars en corporaties wegvielen, en het neoliberale beleid waarbij de overheid zich terugtrekt als opdrachtgever. Fenix I is in opdracht van ontwikkelaar Heijmans gebouwd, de projecten met een eervolle vermelding door ondernemende burgers. Powerhouse Company, het bureau van architect Nanne de Ru, begon ooit als kraakwacht in gebouw West 399 en greep in de crisis de kans het vervallen pand te herontwikkelen tot appartementencomplex. Op het dak bouwden De Ru en zijn vrouw Nolly Vos een penthouse voor hun gezin, in klassiek-modernistische stijl.

De Buitenplaats op het Brienenoordeiland betreft een voormalige jeugdkampgebouw dat door drie bevlogen Rotterdammers is aangekocht om er een denk-, speel- en werkplaats voor kinderen en volwassenen onder te brengen. Samen met Superuse Studios ontwikkelden ze een plan geïnspireerd door de geschiedenis van het gebouw, dat in de jaren dertig door een groep werklozen werd gedemonteerd en herbouwd. Het gebouw is uit elkaar gehaald, waarna de architecten de elementen als maquette-onderdelen namaakten. Samen met de gebruikers bouwden ze daarmee een nieuw ontwerp dat door vrijwilligers – mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt – is uitgevoerd.

Flinke winst

Fenix I en West 399 staan in wijken waar gentrificatie plaatsvindt: de middenklasse wordt gelokt met lofts, de buurt ‘verhipt’. ‘Kon je als eerste koper voor ruim twee ton eigenaar zijn van een klein appartement, inmiddels zijn de prijzen – zoals in heel Rotterdam – flink gestegen en worden appartementen met flinke winst doorverkocht’, schreef het Rotterdamse onlinetijdschrift Vers Beton over Fenix I. Oude bewoners zijn door stijgende huurprijzen en afbraak van sociale huurhuizen, in wijken als Feijenoord, gedwongen om naar de randen van de stad te verkassen.

Waar is de sociale woningbouw waar Nederland om zit te springen? Het enige genomineerde project met deels sociale huur is de Paradijshof in de stadsvernieuwingsbuurt Nieuw Crooswijk. De woningen zijn rond een –inderdaad paradijselijke – groene binnenhof gebouwd. Jammer dat deze met een hek is afgesloten, waardoor andere buurtbewoners er geen gebruik van kunnen maken.

Nieuwe Architectuurnota

De Rotterdam Architectuurprijs wordt door Architectuurinstituut Rotterdam (AIR) georganiseerd, en is onderdeel van het architectuurbeleid van de gemeente. Dit jaar wordt tegelijk met de prijsuitreiking de nieuwe architectuurnota gepresenteerd. Volgens Hermineke van Bockxmeer, concerndirecteur Stadsontwikkeling, grijpt deze terug op de ‘typisch Rotterdamse werkwijze’ waarbij architecten oplossingen zochten voor ‘erbarmelijke woonomstandigheden, slechte bedrijfshuisvesting en een toenemend (auto)mobiliteitsvraagstuk’. Denk aan de Van Nellefabriek of de Bergpolderflat uit 1933, ’s lands eerste galerijflat. ‘Ook nu verwachten we dat stedelijke ontwikkeling antwoord geeft op grote vraagstukken zoals energietransitie en het veranderende klimaat. Als stad proberen we het koppelen van opgaven weer voorop te stellen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden