Nieuw gebouw Rem Koolhaas in centrum Parijs is verrassend bescheiden

Het gebouw huisvest de kunststichting van warenhuisketen Galeries Lafayette

Fondation Galeries Lafayette Foto RV - Delfino Sisto Legnani and Marco Cappelletti/OMA

Architectuur als de grote verdwijntruc. Rem Koolhaas, die toch niet bekendstaat om zijn bescheidenheid, heeft in het centrum van Parijs een gebouw neergezet dat vanaf de straat volkomen onzichtbaar is. Zelfs een 19 meter hoge toren van staal en glas gaat helemaal schuil achter de 19de-eeuwse gevel van de Fondation Lafayette Anticipations, de kunststichting van de warenhuisketen Galeries Lafayette.

Lafayette Anticipations moet een nieuwe artistieke hotspot worden, midden in de Marais. In het gebouw worden tentoonstellingen gehouden, te beginnen met die van de Amerikaanse kunstenares Lutz Bacher. Maar er zal ook kunst gemáákt worden. In de kelder staan machines om hout en metaal te bewerken, elders in het gebouw vind je onder meer een 3D-printer en fotoapparatuur. Vaak zullen de werken in de Fondation gepresenteerd worden, maar dat hoeft niet per se. ‘De Fondation is niet een zoveelste kunstinstelling; ze is een werktuig dat kunstenaars oplossingen aandraagt’, zei Guillaume Houzé, voorzitter van de Fondation Lafayette bij de presentatie.

Kunststichting

De Franse belastingwetten maken investeren in kunst aantrekkelijk. Veel grote bedrijven hebben daarom hun eigen kunststichting opgezet. De Amerikaanse architect Frank Gehry bouwde in het Bois de Boulogne een barok museum voor de Fondation van luxemerk Louis Vuitton. De creatie van Koolhaas is een soort anti-Vuitton, zegt Clément Périssé, projectarchitect van Koolhaas’ bureau OMA. Een discreet gebouw, dat volledig opgaat in de historische omgeving van de Marais. Geen groot gebaar, maar een slimme verbouwing van een gebouw uit 1891, in de hoogte uitgebreid met een minimalistische, bijna transparante toren.

Koolhaas praatte vanaf 2012 met de Fondation Lafayette over het project. Het was geen gemakkelijke opdracht, zegt Périssé. Het gebouw was oorspronkelijk een pakhuis voor de Bazar de l’Hôtel de Ville (BHV), een warenhuis dat onderdeel is van Lafayette. Later fungeerde het als oorlogsziekenhuis, atelier voor de fabricage van strohoeden en als school. ‘Het gebouw had veel geleden. Toen wij kwamen, waren er allemaal kleine klaslokalen’, zegt Périssé.

Fondation Galeries Lafayette Foto RV - Delfino Sisto Legnani and Marco Cappelletti/OMA

Het gebouw was als een U geconstrueerd rond een binnenplaats. De ruimte voor exposities was heel beperkt. ‘Aanvankelijk wilden we dat oplossen door een tentoonstellingszaal, een white cube, te bouwen, maar daarvoor kregen we geen toestemming. De Marais is een van de best beschermde buurten van Parijs’, zegt Périssé.

'Curatoriale machine'

Uiteindelijk koos Koolhaas een andere oplossing. Op de binnenplaats werd een toren van 19 meter hoog geconstrueerd, met een ‘curatoriale machine’: vier platforms die in hoogte kunnen worden versteld. ‘Daardoor hebben we veel mogelijkheden’, zegt Périssé. ‘Als we alle platforms helemaal laten zakken, krijg je een ruimte waarin je heel grote, hoge werken kunt exposeren. Maar je kunt ook de expositieruimte vergroten door een platform te laten aansluiten op een verdiepingen. Je kunt alle vier platforms op een ander niveau zetten. In totaal zijn er 49 variaties’, aldus Périssé.

Fondation Galeries Lafayette Foto RV - Delfino Sisto Legnani and Marco Cappelletti/OMA

Op de begane grond zie je nog altijd de oude binnenplaats van een historisch gebouw in de Marais. Boven in de toren kom je in een ruimte van glas en staal, die uitzicht biedt op een stadspanorama van zinken daken. Niet weids of bijzonder mooi, maar wel helemaal Parijs.

Vroeger reden leveranciers met paard en wagen door het gebouw heen. Ze gingen in de Rue de Plâtre naar binnen en kwamen er in de Rue Sainte Croix de la Bretonnerie weer uit. Die structuur is gehandhaafd. De bezoeker kan door het gebouw heen lopen, langs het restaurant en de boetiek. In de Rue Sainte Croix de la Bretonnerie zal hij vanaf 2019 op Eataly stuiten, een Italiaanse eetformule waarop Lafayette de franchise voor Frankrijk heeft verworven. Zo maakt de Fondation deel uit van een groter plan om een relatief stil deel van de Marais, in de buurt van warenhuis BHV, verder te ontwikkelen.

Lafayette Anticipations, 9 Rue de la Plâtre, Parijs. www.lafayetteanticipations.com

Rem Koolhaas is ‘diep francofiel’, zei hij bij de opening van zijn bibliotheek in Caen, in januari 2017. Na het stationsgebied van Lille in 1994 bouwde hij lange tijd niets in Frankrijk, maar de laatste jaren volgen de projecten elkaar op: de bibliotheek in Caen, een brug in Bordeaux, een expositiepark in Toulouse, een universitaire campus in Saclay, ten zuiden van Parijs, en nu de Fondation Lafayette in het hart van de Parijse Marais.

Meer over