sociale media

Niets verkeerd gedaan en toch verwijderd: het ongrijpbare algoritme van TikTok

Opeens bleek Ibrahim Döşlü van TikTok verwijderd en hij had geen idee waarom. Dat overkomt meer gebruikers, met net als Döşlü soms meer dan honderdduizend volgers. De ondoorgrondelijke wegen van een algoritme.

Ibrahim Döşlü maakt een video voor TikTok.  Beeld Sas Schilten
Ibrahim Döşlü maakt een video voor TikTok.Beeld Sas Schilten

‘Waar is je account gebleven?’ Begin december vorig jaar kreeg de 28-jarige Ibrahim Döşlü via zijn socialemediakanalen berichtjes van talloze verdrietige kinderen. Zijn account was van de ene op de andere dag door TikTok verwijderd. Döşlü maakt onder de naam Contentfabriek op TikTok korte sketches over situaties die voor een jong publiek herkenbaar zijn – je niet kunnen concentreren in de klas, vervelende ouders of lege telefoons. Dat zijn account geblokkeerd werd omdat hij zich niet aan de richtlijnen zou hebben gehouden, kwam voor hem als een complete verrassing. Hij had op dat moment 155 duizend volgers.

TikTok verwijderde van april tot en met juni dit jaar 81,5 miljoen video’s en bijna 15 miljoen accounts omdat ze in strijd waren met de richtlijnen van het platform. Dat lijkt veel, maar de verwijderde video’s waren nog geen 1 procent van het totale aantal filmpjes dat werd geüpload. In september passeerde TikTok de grens van 1 miljard gebruikers. Van de verwijderde accounts behoorde zo’n 75 procent toe aan gebruikers onder de 13 jaar – gebruikers moeten minimaal 13 zijn om een account aan te mogen maken. Maar of al die verwijderde accounts ook echt aan 13-minners toebehoren, is nog maar de vraag.

Dagelijks meldingen

De 22-jarige TikTokker Roeland Wendel werd met honderdduizend volgers van TikTok geknikkerd omdat het platform dacht dat hij te jong was, schrijft RTL. Johan Hamstra werkt al zeven jaar met TikTok (voorheen Musical.ly) en helpt met Creator Mansion TikTokkers met het maken van video’s en het ontwikkelen van een strategie. Destijds hielp hij Wendel om contact te leggen met TikTok, in de hoop zijn account terug te krijgen. Hamstra krijgt bijna dagelijks meldingen van TikTokkers die video’s of zelfs hun hele account kwijt zijn omdat ze regels zouden hebben overtreden, terwijl ze vaak zelf niet weten wat ze verkeerd hebben gedaan.

‘Het probleem bestaat sinds een jaar of twee’, zegt Hamstra. ‘Er was veel ophef vanwege de jonge leeftijd van de gebruikers, daarom is het algoritme strenger geworden.’ Het is goed dat het algoritme strenger controleert of gebruikers aan de leeftijdsgrens voldoen, vindt Hamstra, maar als er een foutje wordt gemaakt kunnen gebruikers niet echt ergens terecht.

TikTokkers zoals Wendel en Döşlü, met (een paar) honderdduizend gebruikers, worden in Nederland op straat herkend – maar vallen wereldwijd gezien in het niet. De grootste TikTokker, de 17-jarige Charli D’Amelio uit de Verenigde Staten, heeft ruim 126 miljoen volgers. ‘Met miljoenen volgers kun je TikTok wel bereiken’, zegt Hamstra. ‘Maar dat zijn tientallen makers. Het gros van de gebruikers, ook met behoorlijk grote accounts, kan alleen een melding via de app maken en dan moet je maar zien of er iets mee wordt gedaan.’

Geen mes maar een pen

Naast het kwijtraken van zijn account overkwam het Döşlü ook weleens dat video’s werden verwijderd omdat het algoritme een fout maakte, zoals toen een pen in een filmpje voor een mes werd aangezien. ‘Ik kreeg een melding dat mijn video was verwijderd vanwege het tonen van een wapen. Frustrerend, want ik maak bewust video’s voor een heel jonge doelgroep en film geen aanstootgevende dingen. Ondertussen kom ik accounts tegen waar jongeren hele flessen Bacardi achterover gieten en die blijven wel gewoon staan. Het algoritme trekt geen rechte lijn.’

TikTok zegt dat van de verwijderde video’s zo’n 93 procent binnen 24 uur na het uploaden offline is gehaald, nog voor ze waren gerapporteerd. Dat is niet gek als een algoritme het werk doet, omdat een algoritme in milliseconden honderdduizenden video’s kan screenen. Toch claimt TikTok dat van de 81 miljoen verwijderde video’s nog geen 17 miljoen video’s zijn verwijderd met technologie die overtredingen automatisch opspoort. Een ongeloofwaardig laag aantal, zeker als video’s zo snel van het platform worden gehaald. Bijna 95 procent van de verwijderde video’s verdween voor een gebruiker de video had gerapporteerd. Het bedrijf heeft op vragen hierover niet gereageerd.

Het algoritme van TikTok blijft ongrijpbaar, vindt Hamstra. ‘Er werken duizenden mensen aan die systemen, in verschillende landen. Hoe precies, dat weet niemand. Er zijn wel duidelijke aanwijzingen dat ze gezichtsherkenning gebruiken om bijvoorbeeld te bepalen hoe oud iemand is, en dat ze woorden herkennen die mensen in de omschrijving en tags van video’s zetten.’

Tekstherkenning

Veel TikTokkers omzeilen die tekstherkenning door een woord als ‘gay’ te schrijven als ‘g@y’, of ‘lesbian’ als ‘le$bian’. Hoewel het platform naar eigen zeggen de lhbti+-gemeenschap de afgelopen maanden juist in het zonnetje heeft gezet, vermoeden gebruikers dat het algoritme video’s met zo’n tag bewust onderdrukt, bijvoorbeeld door ze niet aan minderjarigen te tonen of in bepaalde landen helemaal niet te laten zien.

De onduidelijkheid op het platform leidt er vooral toe dat TikTokkers risico’s vermijden, merkt Hamstra. ‘In Whatsappgroepen overleggen de grotere TikTokkers met elkaar of ze met een video wel of niet in de problemen zullen komen.’ Gebruikers krijgen drie of vier waarschuwingen, voor ze (tijdelijk) geblokkeerd worden. Na een paar waarschuwingen worden de TikTokkers dus voorzichtiger.

‘Dat is jammer, want het beperkt je in je creativiteit’, vindt Döşlü. ‘Zeker als je niet weet wat wel en niet mag, dan blijft er weinig over.’ Döşlü kreeg na twee maanden zijn account terug, hoewel hij in de tussentijd al een nieuwe had aangemaakt. Daar heeft hij honderdduizend volgers, op zijn oude account heeft hij er 215 duizend – hoewel hij vermoedt dat er nogal wat overlap in volgers zit, plaatst hij op beide accounts verschillende video’s. Dubbel zoveel werk, terwijl Döşlü het naast zijn baan in een museum doet.

‘Het heeft me uiteindelijk een groter bereik opgeleverd’, zegt Döşlü. ‘Maar wel dankzij heel veel moeite. Je moet elke dag consequent iets plaatsen om weer bovenin het algoritme te komen.’ Toch heeft zijn ‘hobby’ hem wel iets opgeleverd: in november gaat hij aan de slag bij NOS Stories, de afdeling die nieuws voor jongeren maakt op sociale media. ‘Ik heb geen journalistieke opleiding gevolgd, dus ik moet er echt vanwege mijn ervaring met TikTok uit zijn gesprongen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden