Niets mis met klassieke muziek als plat amusement. Het probleem ligt niet in Hilversum

Klassiek volgens Westerlaken

Wekelijks nemen de cultuurspecialisten van de Volkskrant stelling in de wereld van film, muziek, theater of beeldende kunst. Deze week: Nell Westerlaken.

Tivoli Vredenburg. Foto anp

De hitlijst 2017 van de klassieke muziek beleeft vanavond een spetterende finale. Rondom deze Hart & Ziel Lijst is in Utrecht een festivalletje gebouwd. De hoogst scorende klassieke hits worden gepresenteerd tijdens een feest in TivoliVredenburg. À la de Top 2000 zijn deze gouwe ouwen gekozen door luisteraars van Radio 4. (De Matthäus Passion is dit jaar opnieuw de Bohemian Rhapsody van de klassieke muziek.)

Hitlijst. Festival. Verkiezingen. Je hoort de puristen briesen. Zodra een amusementsfactor de klassieke muziek binnensluipt, gaat bij een kleine groep klassiekliefhebbers het licht uit. De vervlakking zou definitief hebben toegeslagen met dit soort 'populistische uitwassen'.

Deze hardliners krijgen het voor hun kiezen. Op 29 oktober begint namelijk een nieuw seizoen van Maestro. In dit populaire Avrotros-programma proberen acht Bekende Nederlanders - veelal volstrekte onbenullen op het gebied van klassieke muziek - het Orkest van het Oosten te dirigeren. De minst slechte kandidaat wint. Hilarische taferelen zijn gegarandeerd: musici die als amechtige hondjes het adhd-tempo van de dirigent proberen bij te houden, muziek die inzakt als een mislukte soufflé. Onder de kandidaten zijn Patricia Paaij, Waldemar Torenstra en Janny - Heel Holland Bakt - van der Heijden.

In de wandelgangen van concertzalen en muziekgebouwen hoor ik geregeld woorden vallen als 'uitverkoop' of 'kitsch' over dit soort programma's. Oppervlakkig, goedkoop, een gevaar voor serieuze muziek - roept u maar. Hier valt wat op af te dingen. Orkesten en andere muziekgezelschappen zijn weliswaar financieel gedwongen meer activiteiten voor een breed publiek te ontwikkelen, maar andere serieuze zaken des levens worden al veel langer in succesvolle tv-formats gegoten. Denk aan de quizen, wedstrijdjes en fun-programma's over wetenschap, geschiedenis, religie, voedsel, cultuur, taal enzovoort.

Gelukkig is er steeds meer tv over klassieke muziek: educatief, onderhoudend, amusant - van heel goed tot kei-slecht. Deze programma's geven aan dat 'klassiek' eindelijk onderdeel lijkt te worden van het dagelijks leven en niet meer blijft opgeborgen achter de tempeldeuren van heilige concertzalen. Naar het laatste eiland voor de culturele elite lijkt een brug geslagen.

Die elite kan zich beter druk maken over de echte gevaren voor 'klassiek'. Publieksverbreding is alleen toe te juichen als dit gelijk opgaat met verdieping aan de basis. Johan Cruijff voorzag dertig jaar geleden kaalslag in het Nederlandse voetbal als niet structureel werd geïnvesteerd in de jeugd.

Sinds 2011 is in de culturele sector een ravage aangericht van overheidswege, ingezet door VVD-staatssecretaris Halbe Zijlstra. Tientallen muziekscholen dicht. Geen helder beleid voor vervangend muziekonderwijs 'in de klas'. Regionale orkesten gekort of samengevoegd. Opdrogende fondsen voor nieuwe muziek. Uit elkaar vallende muziekgezelschappen. Topmusici moeten als zzp'er de eindjes aan elkaar knopen. Ze repeteren steeds vaker in hun eigen tijd.

Nederland zou te klein zijn als voetballers uit de eerste divisie in hun vrije tijd zouden moeten trainen. Waar blijft de Cruijff van de klassieke muziek? Janny - Heel Holland Bakt - van der Heijden zal als vakvrouw en tv-persoonlijkheid zeker kijkers meenemen van de baktent naar de concertzaal. Dat is alleen maar toe te juichen. Het probleem ligt namelijk niet in Hilversum.

Meer over