Tv-recensie Koningsdag 2019

Niets is zo fascinerend als de stadssafari van de Oranjes: een garantie voor kneuterigheid en ongemak

Koningsdag staat bol van wonderlijke tradities, maar niets is zo fascinerend als het bezoek van de Oranjes aan een Hollandse gemeente. Dit jaar ging de koninklijke familie naar Amersfoort, de ‘gewoonste stad van Nederland’, waar het ‘wij-gevoel’ werd benadrukt, met veel aandacht voor andere culturen – van oranje hoofddoeken tot oranje tulbanden. Het aapjes kijken werkt twee kanten op. De koninklijke familie kijkt meewarig dan wel verveeld naar de dansende, zingende hofnarren. Het gepeupel staart adorerend terug naar de sprookjesfamilie. Wat hebben ze aan? Hoe gedragen ze zich? En zijn ze te betrappen op enige menselijkheid? De NOS-uitzending staat garant voor kneuterigheid en ongemak, waar ruim 2 miljoen kijkers goed voor gaan zitten, terwijl ze er grapjes over maken op sociale media.

De stadssafari van de Oranjes verloopt ieder jaar volgens hetzelfde stramien, al heeft de feestdag vele transformaties gehad, zo was te zien in een thema-uitzending van Nederland op film – Leve de Koningin! (MAX, NPO 2). De naam veranderde: Prinsessedag, Koninginnedag, Koningsdag. De datum werd ook een paar keer gewijzigd: 31 augustus, 30 april, 27 april. Wilhelmina liet zich zelden zien, terwijl haar dochter Juliana het plebs juist uitnodigde op paleis Soestdijk voor het jaarlijkse defilé. Beatrix was de eerste die het land introk, om de afstand tot het volk te verkleinen. Het is bijzonder hoeveel er afgelopen eeuw is vastgelegd door Oranjefans; de spelletjes, de optochten en later ook de vrijmarkt. De saamhorigheid die deze feestdag creëert is dan ook ‘jaloersmakend in het buitenland’.

Maar het wordt vooral interessant in politiek roerige tijden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Koninginnedag verboden door de Duitsers. Wilhelmina zat toen in Engeland en Juliana in Canada, maar Nederlanders legden op de verjaardag van prins Bernard bloemen neer bij paleis Noordeinde of droegen een anjer in het knoopsgat, het handelsmerk van de prins. ‘Anjerdag’ was een ontroerende, vreedzame daad van burgerlijke ongehoorzaamheid. Anderzijds laten de archiefbeelden zien hoe erg de rellen waren tijdens de inhuldiging van Beatrix op Koninginnedag 1980. Kinderen haalden vlaggen naar beneden en de binnenstad van Amsterdam leek wel een oorlogsgebied, met rookbommen en brandende auto’s, een on-Nederlands tafereel.

Het is opmerkelijk dat amateurfilmers destijds zo dicht bij de koninklijke familie konden komen. Dat is in 2019, tien jaar na de aanslag in Apeldoorn, wel anders. Veiligheidsdiensten oefenden uiteenlopende scenario’s op de Veluwe, vertelde een verslaggever tijdens de NOS-uitzending. Het hele programma werd gerepeteerd en op Koningsdag zelf stond er langs de route iedere paar meter een agent. Zelfs een protest van Extinction Rebellion tegen klimaatverandering werd voorbereid in overleg met de gemeente. Toen de activisten in hun zwemvest in de Eem sprongen (‘Amersfoort aan zee’), leek het gewoon een lollig onderdeel van het programma. ‘Papa papa, het zijn wel oranje zwemvesten’, zei prinses Alexia. Dat was vermakelijk, maar ook nogal vervreemdend – net als Koningsdag in de 21ste eeuw. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.