PoëzierecensieDemerararamen

Niets is eenduidig in de grimmige poëzie van Antoine de Kom ★★★★☆

In zijn nieuwe bundel dicht Antoine de Kom over vliegtuigen, vogels en de recente geschiedenis van Suriname. Niets is zo eenvoudig als het lijkt.

Antoine de Kom Beeld Bianca Sistermans
Antoine de KomBeeld Bianca Sistermans

Wat heeft Antoine de Kom met vliegtuigen? De dichter, die alweer zeven jaar geleden de VSB Poëzieprijs won, vliegt er ongetwijfeld de wereld mee rond. Wie de onderschriften bij zijn gedichten leest, kan gemakkelijk een rudimentaire topografie van de wereld opstellen. Ook in Demerararamen, De Koms nieuwste bundel, wordt de evenaar meer dan eens overschreden. Ik had niet meteen door dat het vliegtuig, of beter: het vliegen, zo’n rol speelt in deze bundel. Al laat de titel van de eerste afdeling, ‘say intentions’, daar geen misverstand over bestaan.

Say intentions, dat vragen luchtverkeersleiders wanneer zij willen weten wat een piloot van plan is te gaan doen. Say intentions: ik wil landen. Tegelijkertijd zou de frase zo uit een hedendaags gesprek over racisme kunnen komen, waarin het klinkt als een verzuchting: niet weer die goede intenties. In enkele gedichten in Demerararamen klinkt die verzuchting zelfs expliciet: ‘het carnaval der burgers die zich dichters wanen en maar/ blijven dromen van een land waar eeuwen slavernij/ kunnen worden weggepraat en opgeheven tot een nieuwe staat’. Say what, poets? Say intentions!

Maar zo eenvoudig is de poëzie van De Kom niet. Meerduidigheid, polyfonie en contextverschuivingen zijn diens instrumenten. Hij schrijft van die poëzie waarbij je af en toe het gevoel bekruipt dat duizend dingen je ontgaan. In elk geval opent Demerararamen met gedichten over de recente Surinaamse geschiedenis. Het proces tegen Desi Bouterse, die bij verstek werd veroordeeld voor zijn aandeel in de Decembermoorden, raakt in een serie convulsieve gedichten langzaam vermengd met verwijzingen naar andere vormen van politiek geweld. Onder het wapperen van de Surinaamse vlag, met haar wapenspreuk ‘justitia, pietas, fides’, wordt de recente wereldgeschiedenis in vogelvlucht ontvouwen. ‘say intentions anytime anywhere’, klinkt het dan ook.

Werkelijk nergens in Demerararamen is het vliegtuig van de lucht. Op de vreemdste plekken duikt het op. In een gedicht over een doodsgedachte horen we plots: ‘ask your flight attendant./ n’hesitez pas. air france is cutting back on its costs.’ En het gedicht over Leo Vroman dat daar direct op volgt is, als we het onderschrift moeten geloven, boven de Atlantische Oceaan in, jawel, een vliegtuig van Air France ontstaan. Er is zelfs een hele afdeling waarin het vliegtuig nergens wordt genoemd en toch overal aanwezig is. Die afdeling is een eerbetoon aan Simone Camilli, de Italiaanse oorlogsverslaggever die in de Gazastrook om het leven kwam toen hij probeerde vast te leggen hoe een aantal mensen probeerde een blindganger onschadelijk te maken. De bom, die was gedropt door een F-16, ontplofte alsnog. En de dood, zo maakt Demerararamen duidelijk, komt uit de lucht. Niet voor niets schrijft De Kom: ‘en uit de wolkeloze lucht/ begint het fijne druppels helder bloed/ te motten.’

Tegenover de gevleugelde, stalen doodskisten staan de werkelijke heersers van de lucht. Uiteindelijk zijn het de vogels die overwinnen. Zo gaat een van de mooiste gedichten over de veertigste onafhankelijkheidsdag van Suriname. Waar nadat de aanhangers van de NDP uit de nacht zijn verdwenen, een nieuwe dag aanbreekt en het paars waarin zij zich hulden is verdwenen. ‘nu echte vogels weer de dag bepalen/ zingen ze paars maar beter helemaal niet paars’, schrijft De Kom. Of neem het slot van de bundel. Daar plaatste De Kom zijn vertaling van ‘mi dren’, een geweldig gedicht van de Surinaamse dichter Johanna Schouten-Elsenhout. Wat begon met de oproep van de luchtverkeersleiding, eindigt met de stem van een jacarinagors, ‘mijn vogelstem/ srio achter steen en graf’. Het is een bitterzoet einde van een grimmige bundel, die overloopt van actualiteit.

null Beeld Querido
Beeld Querido

Antoine de Kom, Demerararamen. Querido; 88 pagina’s; € 16,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden