Interview Kunstenaar Bogomir Doringer

Niet schreeuwen, vechten of vernielen, maar dansen of raven als protest

Wat is de macht van de dansende massa? Kunstenaar Bogomir Doringer weet ­alles over de rave als ­protestvorm.

Bogomir Doringer: ‘De non-verbale communicatie van dansen zorgt dat je close kunt worden met iemand buiten je comfortzone.’ Beeld Pauline Niks

Voor de hoge zuilen van het Georgische parlement in Tbilisi staat een kolkende massa, in een walm van roze rook, waar vlaggen en neonlichtjes doorheen prikken. Duizenden jongeren protesteren – niet door te schreeuwen, te vechten of te vernielen, maar door vreedzaam te dansen. Een dag eerder, in mei van dit jaar, was de oproerpolitie Bassiani en Café Gallery binnen gevallen. Deze twee clubs staan bekend als liberale, homovriendelijke bolwerken in het conservatieve, streng christelijke Georgië. Feestgangers werden in het pikkedonker overdonderd door tientallen mannen met machinegeweren. Volgens de autoriteiten was het een actie tegen drugshandel, maar de actievoerders zagen het als een aanval op hun vrijheid, in een land waar je jaren de bak ingaat voor één pil of joint, en waar lhbt’ers geregeld in het nauw worden gedreven.

De indrukwekkende beelden gingen de wereld over en zetten de clubs in Tbilisi op de kaart als een broeinest van progressieven in Oost-Europa. Het was de aanleiding om donderdag tijdens Amsterdam Dance Event een bijeenkomst te organiseren over dancefeesten (ook wel raves) als protestvorm, gecureerd door de Servische kunstenaar Bogomir Doringer, die vanuit Amsterdam al jaren de clubcultuur bestudeert, en Arad Inbar, danser bij gezelschap ICK Amsterdam (en geboren in Israël). De hoofdvraag van de bijeenkomst is: waar dans je voor en hoe gebruik je je lichaam? De treffende titel Body in Revolt (Lichaam in opstand) is geleend van dansgezelschap ICK.

Rave-o-lution, Tbilisi 2018. Dronebeeld van de menigte voor het Georgische parlement in Tbilisi. Still uit het project ‘I Dance Alone’ door Bogomir Doringer. Beeld Bogomir Doringer

Samen één

Raves worden vaak gezien als oppervlakkig, alsof het alleen draait om extase (en drugs). ‘Al sinds mensenheugenis gebruiken we ons lichaam om frustraties van ons af te schudden’, zegt curator Doringer (35). ‘Het kan een catharsis zijn. Maar dansende massa’s – van dionysische rituelen in het Romeinse Rijk tot politiek getinte festivals als Woodstock – zenden tevens een duidelijk signaal naar de gevestigde orde: wij hebben ook macht.’ Natuurlijk zijn er veel commerciële feesten waarbij het draait om een beroemde dj, die op een voetstuk wordt uitgelicht om door duizenden te worden vereerd. Maar de buitenrave in Tbilisi had urgentie, zegt Doringer (die geregeld naar Georgië afreist). ‘Zonder iets te zeggen liet deze massa zien: wij zijn één en niemand kan ons verdelen.’

Het doet Doringer denken aan zijn jeugd in Belgrado, toen de Navo in 1999 delen van de stad bombardeerde (tijdens de oorlog in het voormalige Joegoslavië). ‘Dat was heel intens. Toen ik de sirenes en gevechtsvliegtuigen hoorde, vluchtte ik naar de toenmalige technoclub Industrija, omdat ik wist dat al mijn vrienden daar zouden zijn. We maakten grapjes over onze naderende dood en dansten onze angst weg. Als er iets zou gebeuren, waren we tenminste samen.’ 

Communicatie van dans

Tijdens zijn tienerjaren hadden raves altijd een politieke lading. ‘Ik ontmoette clubgangers met dezelfde opvattingen als ik, maar ook mensen die president Milosevic steunden. De non-verbale communicatie van dansen zorgt dat je close kunt worden met iemand buiten je comfortzone. Een goede club daagt je uit.’

Des te groter was de cultuurshock toen Doringer in 2004 naar Nederland kwam om aan de Rietveld Academie te studeren. ‘Iemand zei tegen me: jij houdt toch van grote raves? Dan moet je naar Sensation White. Ik verwachtte duizenden flippende mensen die energiebollen de lucht in lanceerden – maar niemand bewoog. Ik zag alleen vrienden die in kringetjes stonden te hangen.’ 

Daar ontstond het idee voor zijn langlopende kunstproject I Dance Alone, waarbij Doringer volle dansvloeren in binnen- en buitenland van bovenaf fotografeert, als een soort alziende god. ‘Mensen zeggen vaak over een feest: de sfeer was episch, we waren echt één. Maar is dat gevoel ook te documenteren, kun je de geest vangen die de mensen op de dansvloer verenigt?’

Awakenings, Amsterdam 2017. Still uit het project ‘I Dance Alone’ door Bogomir Doringer Beeld Bogomir Doringer

Clubdansers zijn interessanter

Doringer leerde veel door dansvloeren te bestuderen. ‘Ten eerste kijk ik hoe lichamen bewegen. Jongeren van nu nemen meer ruimte in dan mensen van mijn generatie. Ze bewegen wild om zich heen, als ninja’s – wat lef vereist.’ Hij vindt clubdansers vaak interessanter dan professionele dansers op een podium, omdat iedereen een ‘eigen signatuur’ heeft. ‘Verder kijk ik hoe de crowd reageert op het verloop van een dj-set: is de sfeer optimistisch of juist duister en confronterend?’ Clubgangers doorlopen fasen, zegt Doringer. ‘Als je 12, 24 of 48 uur doorgaat, al dan niet met drugs, ga je van trots naar kwetsbaarheid. Je ontdekt de grenzen van je uithoudingsvermogen, maar ook hoe ver je wilskracht reikt. Raves kunnen spiritueel zijn, of een statement, of puur hedonisme.’

In de veilige, ruimdenkende zone die een club hoort te zijn, kun je ook volop experimenteren, zegt Doringer. ‘Je leert hoeveel contact en ruimte je nodig hebt. Je leert flirten en de grenzen van je seksualiteit verkennen.’ Hij doelt dan vooral op undergroundclubs als Berghain in Berlijn en De School in Amsterdam, waar donkere hoekjes en darkrooms zijn. ‘Het gaat niet alleen om seksuele vrijheid, maar ook om de mogelijkheid om je raar en grotesk te gedragen. Een dansvloer kan zo een plek worden voor zelfreflectie, maar dan moet de raver het wel zelf zo benaderen.’

Samen of alleen?

De titel van zijn kunstproject I Dance Alone zet je eigenlijk op het verkeerde been. ‘Tijdens mijn jeugd in Joegoslavië vierde het collectivisme hoogtij. Dansen in je eentje, in je eigen bubbel, was dan een opgestoken middelvinger. Maar je gaat natuurlijk uit om mensen te ontmoeten, dus de massa beïnvloedt altijd het individu en vice versa.’ Grappig dat de actievoerders in Tbilisi juist de slogan We Dance Together gebruikten. Doringer: ‘I Dance Alone is wat filosofischer – wie ben ik? We Dance Together benadrukt een collectieve opstand. Het is inspirerend dat mensen in Tbilisi zich zo snel wisten te verenigen en 48 uur doorgingen. Daar kan het individualistische Westen wat van leren. Een week na de demonstraties in Tbilisi organiseerden clubs in Berlijn ook een vergelijkbaar protest tegen fascisme.’

Maar wat is de werkelijke politieke invloed van een groep ravers, behalve dat ze het drugsbeleid proberen te sturen? ‘Het gaat niet alleen om high worden’, zegt Doringer. ‘Mensen willen niet in angst leven en voor één joint zes jaar de bak ingaan, zoals in Georgië. Clubs zijn plekken waar de progressieven zich verenigen. Door die clubs proberen te sluiten, voorkom je ook dat deze mensen elkaar kunnen treffen. Stel je eens een samenleving voor waar niet meer mag worden gedanst?’ 

Raven kan dus zeker politiek zijn, wil Doringer benadrukken. ‘Zaken die nu het maatschappelijke debat bepalen – zoals discriminatie bij het deurbeleid, veiligheid van seksuele minderheden en wangedrag tegen vrouwen – kwamen voor het eerst aan de orde in het uitgaansleven.’

Kunstenaar Bogomir Doringe bedacht het kunstproject: I Dance Alone. Beeld Pauline Niks

 Lichaam in opstand

‘Ik groeide op in een kibboets in Israël’, zegt Arad Inbar (29), danser van gezelschap ICK Amsterdam en initiatiefnemer van Body in Revolt tijdens ADE. ‘Ik had dus een eenzijdig beeld van mannelijkheid, zowel op sociaal als lichamelijk vlak. Als danser kan ik andere vormen aannemen, die afwijken van de norm. Ik kan alle sociale conventies negeren en mag kwetsbaar zijn. In dans communiceer ik ook alleen op non-verbale wijze met andere lichamen. Voor mij is opstand het zien van nieuwe mogelijkheden, overal om me heen.’

Body in Revolt x ADE, 18/10, 15.00-23.00 uur, Mediamatic.

Spielraum x Bassiani, aansluitend van 23.00-07.00 uur, Radion.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden