In beeld Fotofestival Naarden

Niet normaal - waarom buitenbeentjes zo in trek zijn bij fotografen

Beeld Ernst Coppejans

Buitenbeentjes mogen zich verheugen in verhoogde belangstelling van fotografen. Daarom toont Fotofestival Naarden de uitzonderingen op de regel. Een selectie uit het aanbod.

Anonieme portretfoto’s van fotograaf Ernst Coppejans uit een serie over mensenhandel. Beeld Ernst Coppejans

Gisteravond lagen er nog een stuk of tien op mijn bord. Een dikke knoestige met een stam in plaats van een schil, een paar schrikbarend schriele exemplaren en wat eigenaardig gedraaide versies, die onder de grond blijkbaar niet precies wisten welke kant ze op moesten. ‘BuitenBeentjes’ heetten ze, maar het waren gewoon Hollandse asperges. De supermarkt had ze bij elkaar in een zak gestopt en deed nu een beroep op klanten die gevoelig waren voor het verhaal dat deze kneusjes er weliswaar anders uitzagen dan hun door de schoonheidscommissie van de Europese Unie goedgekeurde, kaarsrechte familieleden, maar dat ze wat smaak betreft niet onderdeden.

Natuurlijk ging ik voor de bijl. Ik kocht zelfs nog een zak kromme komkommers. Je kunt niet met droge ogen beweren dat je heel erg vóór de inclusieve samenleving bent om vervolgens de groentjes met een afwijkend uiterlijk links te laten liggen. Echte smaak zit immers van binnen.

Wanneer zelfs de grootste supermarktketen van het land zich hardmaakt voor rare snijbonen, weet je dat het onderwerp leeft. Buitenbeentjes zijn in.

Iraanse actrice Behnaz Jafari. Beeld Stephan Vanfleteren

Acht jaar geleden al, bij het overlijden van Apple-hoofdman Steve Jobs, besteedde De Wereld Draait Door intensief aandacht aan het beroemde reclamespotje Think Different uit 1997 (‘Here’s to the crazy ones. The misfits. The rebels. The troublemakers. The round pegs in the square holes’ – enzovoorts en zo verder).

Het programma riep mensen op gelijksoortige promotiefilmpjes te maken. Op Twitter en Instagram roeren zich inmiddels allerhande minderheden, die er met reden op wijzen dat niet iedereen in hetzelfde malletje hoeft te passen om toch mee te tellen. En wie door het aanbod van Netflix scrolt, komt daar een keur aan ­series tegen over mensen die afwijken van de door Hollywood en de schoonheidsindustrie opgelegde normen, omdat ze bijvoorbeeld autistisch zijn of brildragend of extreem verlegen of homoseksueel of alles tegelijk.

Filmmaker Spike Lee. Beeld Stephan Vanfleteren
Baby Uli. Beeld Robin de Puy

Slim dus dat Fotofestival Naarden, het fotografiefeest dat elke twee jaar in de lente neerstrijkt in het Gooise vestingstadje, de misfit, het buitenbeentje, dit jaar tot thema maakte. Dutch Masters & Marvelous Misfits (‘gemaakt vanuit de wens het buitenbeentje te laten meetellen’) toont onder meer de foto’s van Robin de Puy, Ernst Coppejans, Stephan Vanfleteren en Koos Breukel (die laatste is, met fotohistoricus Hedy van Erp, samensteller van het programma). 

Alle vier deze fotografen besteden op hun eigen manier aandacht aan mensen die afwijken, buitengesloten zijn óf, zoals in het werk van Vanfleteren, aan een manier van fotograferen die anders is dan anders. Maar voordat u denkt dat het festival het onderwerp opeens te gelde wil maken nu het alomtegenwoordig lijkt te zijn – wacht even. De fotografie zet misfits al decennialang in het volle flitslicht. Je zou zelfs kunnen beweren dat het de fotografie is die het buitenbeentje heeft ontdekt. In de fotografiegeschiedenis wemelt het sinds jaar en dag van de paradijsvogels, die op uiteenlopende manieren werden vastgelegd, van teder en toegewijd tot ronduit onverschillig en meedogenloos.

Chiel, Volendam (2014). Beeld Koos Breukel
David Hollestelle en Dany Lademacher (Wild Romance). Beeld Koos Breukel

Moeder aller misfits is natuurlijk Diane Arbus. Die bevindt zich ergens in het midden van dat spectrum. ­Nudisten, kleine mensen, degenslikkers, transseksuelen, strippers en allerhande leden van gemarginaliseerde groepen in New York in de jaren zestig konden zich verheugen in haar liefdevolle aandacht en oprechte nieuwsgierigheid naar De Ander – in keihard flitslicht, dat wel. Helemaal aan het andere eind van de schaal: fotograaf Roger Ballen, werkend in ruraal Zuid-Afrika. Die lijkt zijn buitenissige landgenoten (dikwijls mensen die psychisch verward zijn) louter als markante decorstukken te beschouwen in een door hemzelf geschapen, luguber landschap.

Birk, 2018. Beeld Robin de Puy

Als chroniqueur van de buitenbeentjes is het altijd schipperen. De grens tussen goede bedoelingen en ­eigenbelang is een dunne. Is de aandacht voor dat wat anders is integer of draait het uit op aapjes kijken? ­Vertelt de foto het verhaal van het buitenbeentje of dat van de fotograaf?

Als het goed is: allebei. Voor het mooiste portret van een marvelous misfit moeten we nog één keer terug naar de groenteafdeling. Naar (en nu moet u even googelen) een paprika die Edward Weston in 1930 vastlegde: de wereldberoemde, wellustig glooiende Pepper No. 30 waar, inderdaad, 29 paprika’s aan voorafgingen, en evenveel foto’s. Die paprika lijkt, vormtechnisch gesproken, een vergissing, een vreemde eend, een buitenbeentje. Had ze in de salade gemoeten, Weston had er een dagtaak aan gehad om alle witte pitjes uit de welvingen van haar weelderige binnenste te peuteren. In plaats daarvan plaatste de fotograaf haar in de opening van een blikken kachelpijp, waardoor het licht er tijdens de zes minuten durende belichtingstijd fluweelzacht omheen viel.

Het leverde een pracht van een foto op, met een paprika die bijkans van het papier af sprankelt. En het is de grote verdienste van fotograaf Weston dat hij dat had gezien. Dat hij oog had voor de potentie van die paprika en alles wat haar anders en bijzonder maakte. Iedere misfit is gebaat bij zo’n rake blik.

Fotofestival Naarden: Dutch Masters & Marvelous ­Misfits. 25 mei t/m 30 juni

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden