REPORTAGE

Niet lullen maar spelen

Rotterdamse Underground

Dit weekend zal festival Motel Mozaïque het weer bewijzen: Rotterdam heeft een razend spannende undergroundscene.

De Rotterdamse band Sauna West in 2008 in het voormalige Exit, dat werd omgedoopt tot Ekcit en mogelijk moet sluiten. Beeld Daniel Baggerman

Voor de presentatie van hun tweede album Tape Hiss, vorige week, koos de Rotterdamse gitaarband Rats On Rafts de V11 uit, een oud lichtschip in de Wijnhaven dat eerder een Spaans restaurant was. Dat het nu een muziekpodium is, weet lang niet iedereen. Honderd man in het ruim, schouder aan schouder, zweet, leden van andere bandjes in de zaal, vriendschap, goedkoop bier, snoeiharde post-punk.

Zaterdag speelt 'Rats' wéér in eigen stad. Nu tijdens Motel Mozaïque, in de grote tent (capaciteit: 800) die speciaal voor het festival op het Rotterdamse Schouwburgplein is verrezen.

Een lichtschip en een pop-uplocatie. Dat zegt iets over Rotterdam, waar geen grotere popzaal het lijkt te redden en de zoektocht naar kleine podia nooit stopt. Ondanks of juist dankzij die gemankeerde infrastructuur is in Rotterdam misschien wel de spannendste undergroundscene van Nederland ontstaan, met live-avonden en kunstmanifestaties van het type 'klein maar bijzonder'.

Kruisbestuivingen

Luister maar naar de platen. Post-punk, wave en noise, vaak met psychedelische inslag. 'Nieuwe Naïviteit'. Hiphop. Electro. En veel kruisbestuivingen met beeldende kunst. Er gebeurt daar iets.

Voor grotere concerten blijft Rotterdam een lastige stad. Je kunt de stoelen uit de schouwburg halen, zodat een zaal met 1.200 staanplaatsen ontstaat. Motel Mozaïque, dat ook losse concerten organiseert, doet dat af en toe. Maar verder?

In het pand aan de West-Kruiskade waar tot 2008 Nighttown zat (en daarna nog even Watt), zit nu een Aziatische supermarkt. Kleinere zalen als De Nieuwe Oogst, Waterfront, Heidegger en Exit gingen failliet, net als de danceclub Corso (eerder Off Corso).

De vloer in ondertussen weer verdwenen nachtclub WATT op de West-Kruiskade in Rotterdam. Beeld anp

Samenwerking

'Wat er niet is, zetten we dan maar zelf neer', zegt Harry Hamelink, artistiek leider van Motel Mozaïque, het festival dat (met zalen als Rotown, avant-gardepodium WORM en metalhonk Baroeg) wél alle stormen overleefde, juist door elk jaar anders te zijn en nieuwe locaties en samenwerking met podia te zoeken.

Hamelink: 'Er is een soort pool van kleine, zelfstandige podia die samenwerken. Die bijzondere structuur is ingegeven door het feit dat de gemeente niet in een nieuw, groot poppodium wil investeren.'

Voor recente edities stampte Hamelink pop-uppodia uit de grond in bouwputten. Als geen ander festival in Nederland laat Motel Mozaïque, naast muziek en kunst, ook de stad zien. Veertig gidsen leiden tijdens het festival bezoekers rond.

'Het past wel bij Rotterdam', zegt David Fagan, frontman van Rats On Rafts. 'Na de oorlog, toen het centrum in puin lag, wilde Rotterdam eigenlijk alles wat nog overeind stond óók slopen, zelfs de Sint-Laurenskerk. In deze stad is nooit iets definitief: gebouwen komen en gaan, je kunt ze weer weghalen, het beweegt.'

Die dynamiek wordt versterkt door het feit dat alles in Rotterdam in elkaar lijkt te grijpen: bands, boekers, labels, podia.

Do it yourself

Ter indicatie: we treffen Fagan in het Aries Knakenpaleis aan het Stadhuisplein, het morsige kantoor van manager Arie van Vliet. Van Vliet is zelf frontman van de band Boring Pop en labelbaas van YCR Records, dat onder meer het debuutalbum van de psychedelische waveband The Afterveins uitbracht. Afterveins-lid Xander van Dijck runt Cloudhead, een boekingskantoor annex label. Zo vertakt dat.

Hamelink spreekt liefkozend van de creatieve 'humuslaag' van de stad. Van Dijck noemt het een 'do it yourself-circuit'. Koen ter Heegde van het nomadische kunstplatform Roodkapje (eerst aan de Meent, toen aan de Teilingerstraat, nu overal en nergens) spreekt van 'bottom-upinitiatieven': het begint allemaal klein, van onderaf. Roodkapje staat tot de knieën in de humuslaag en brengt beeldende kunst op allerlei plekken in contact met experimentele livemuziek.

2012. Rats on Rafts. Beeld Robin Butter

Permanent blut

'In de underground is iedereen permanent blut, maar ontzettend bereid om dingen te doen, plekken te zoeken en risico's te nemen', zegt Ter Heegde, die van origine uit Enschede komt, als student in Groningen medeoprichter was van platenlabel Subroutine Records (dat nu ook het album van Rats On Rafts verspreidt) en een tijd in Amsterdam woonde, maar een jaar geleden naar Rotterdam verhuisde, juist vanwege die dynamische scene.

We lopen met hem naar het pand waar ooit de beruchte Baja Beach Club zat, aan de Karel Doormanstraat. Het is helemaal gestript: slechts een eenzame, afbrokkelende gipsen palmboom herinnert aan de geschiedenis. In deze uitgeklede ruimte organiseert Roodkapje het festival Radicals #1 (9-19 april), waarvan het eerste weekend deels is geïntegreerd in het programma van Motel Mozaïque. Beeldende kunst, concerten en pop-uprestaurant Foodigans, allemaal in de oude 'Baja'.

Schieblok

Tijdens Motel Mozaïque is Ter Heegde een van de stadsgidsen: hij neemt festivalbezoekers mee naar het nieuwe hart van de Rotterdamse scene: pal achter het zogeheten 'Schieblock', tussen Schiestraat en Delftsestraat, vlak naast het Centraal Station.

De derde etage van een massief kantoorpand staat bekend als 'De 3De'. Je hoeft er maar binnen te lopen om sleutelfiguren uit de scene te treffen. Zoals Xander van Dijck en Mitchell Quitz (ex-Bermuda Square, nu in The Lumes) van Cloudhead, residerend in een klein kantoor. Sigarettenrook. Beduimelde koffiemokken. Ze organiseren concerten, brengen platen uit van Rotterdamse bandjes en doen pr en management. 'We dachten: niemand gaat het voor je regelen, dus dan doen we het zelf', zegt Van Dijck. 'Het begon met een laptop en een Facebookpagina. We proberen Rotterdamse bands te helpen, ook buiten de stad.'

Belangrijke locatie voor Cloudhead-optredens: de failliete Exit, nu gespeld als Ekcit, aan de Mauritsstraat, waar 'half legale' bandjesavonden worden georganiseerd. De gemeente wil de zaal definitief sluiten, maar er komt nog protest, zegt Quitz.

Trendy cafés

Ook aanwezig op 'De 3De': boekingskantoor On Track Agency, Stichting De Nieuwe Lichting ('ter bevordering van het Rotterdamse makersklimaat', zegt Immanuel Spoor, van zowel On Track als De Nieuwe Lichting), online muziekmagazine Zinesters over de lokale scene, het platform Hiphop In Je Smoel en een opnamestudio voor lokale artiesten. Ze hebben allemaal wel iets te maken met het Eendrachtfestival, dat verspreid over een paar dozijn kleine locaties tweemaal per jaar wordt georganiseerd: gitaarbands, hiphop, electro, spoken word, beeldende kunst, alles komt er samen. Die kruisbestuivingen zijn een in het oog springend aspect van de Rotterdamse scene: bij Roodkapje en het meer 'geïnstitutionaliseerde' Motel Mozaïque is het net zo.

Beneden, pal naast het Schieblock, vind je het Hiphophuis, de trendy cafés Bar en Biergarten en ook het helderblauwe pand van de failliete discotheek Hollywood Music Hall, waarin Aziz Yagoub ('het enfant terrible van de Rotterdamse uitgaansscene') in september Annabel zal openen, een nieuwe poging om een grotere popzaal (capaciteit: 1.500) van de grond te krijgen, liefst zonder overheidssubsidie.

Yagoub is ook de man achter Perron, podium voor overwegend dance, maar dat moet binnenkort dicht. Motel Mozaïque maakt er deze editie nog dankbaar gebruik van. Volgend jaar weer iets anders.

2013. De 13e editie van Motel Mozaique, Rotterdam. Tweedaags festival. John Grant in de grote zaal van de schouwburg.

Onderling vertrouwen

Via een loopbrug ('de Luchtsingel') kun je onder meer naar Bird lopen, het prachtige, jonge podium onder het spoor bij het voormalige station Hofplein, voor jazz en zwarte muziekstijlen. Het Eendrachtfestival presenteert er elke maand concerten van Rotterdamse acts: Homegrown @ Bird.

Die samenwerking tussen boekers, platforms en zalen typeert de Rotterdamse scene, zegt ook Hamelink, die in een ver verleden programmeur was van zowel Nighttown als Rotown.

'We proberen allemaal om concerten een mooie plek in Rotterdam te bieden. Als we een internationale act kunnen krijgen, gaan we kijken: bij welke zaal past dit? Dat vereist onderling vertrouwen.'

Kroegen

Zo zijn door het jaar heen Motel Mozaïque-concerten te zien in de Schouwburg, Rotown, filmhuis Lantaren/Venster, Bird, Baroeg, WORM en vanaf september ongetwijfeld ook in Annabel. Roodkapje gaat concerten organiseren in V11, samen met Rotown. Met WORM werkt Roodkapje al langer samen.

En dan heb je nog de kroegen. De Popunie stimuleert met een speciale subsidie cafés om alternatieve bands binnen te halen. Voor veel Rotterdamse bands begint het daar. Van Dijck en Quitz noemen Café De Bel, David Fagan noemt Voigt en de Vagebond.

'Je kunt op veel plaatsen terecht in Rotterdam,' zegt Fagan. 'En inderdaad, er wordt veel toffe muziek gemaakt. Maar ook gewoon veel meuk hoor. Zet dat er ook maar bij.'

Festival Motel Mozaïque, 10 en 11/4.

Festival Radicals #1: Baja Beach Club en Hofpoort, 9 t/m 19/4.

Rats On Rafts: 9/4 Ekko, Utrecht; 10/4 Motel Mozaïque (Kornuit), Rotterdam; 17/4 Bitterzoet, Amsterdam, daarna tournee.

Motel Mozaïque

Motel Mozaïque, erfenis van Rotterdams jaar als Culturele Hoofdstad van Europa (2001), is vandaag en morgen aan zijn vijftiende editie toe. Artiesten als Villagers, Purity Ring, The Notwist, BC Camplight en The Staves treden op, maar ook Rotterdamse acts als Rats On Rafts, Half Way Station en Das Ding. Locaties: van Schouwburg tot Rotown, van Bird en Perron. Als altijd is er ook veel beeldende kunst. Bijzonder is DNA Rotterdam van Marlies Lageweg: zij laat zien waarvoor het puin van Rotterdam na de Tweede Wereldoorlog zoal werd gebruikt.

Recent Rotterdams

Rats On Rafts: Tape Hiss
IJzersterk, compromisloos tweede album van de post-punkgroep rond David Fagan. Analoog opgenomen, kant twee van de lp zelfs in één take.

The Sweet Release Of Death: Bulb
Voor liefhebbers van Sonic Youth, deze sterke noiseband uit de Cloudhead-stal. De vrouwenstem doet aan Blonde Redhead denken, maar dit debuut is beter.

Sevdaliza: The Suspended Kid
Soulvolle synthpop van in Iran geboren Rotterdamse, die wortelschiet in het buitenland. Koel maar sensueel. Staat op Spotify.

The Afterveins: Showers
Psychedelische freakwaveplaat van gitaartrio dat aan de wieg stond van Cloudhead. Sterker en completer dan het titelloze debuut.

De Likt: Futuristische Funk
De Rotterdamse Jeugd van Tegenwoordig, maar dan heftiger en meer underground. Albumrelease op 18 april in WORM.

Harry Merry: Orama A-Delic Palooza O-Matic
De Rotterdamse Ariel Pink, boegbeeld van de Nieuwe Naïviteit. Ongrijpbare poptoverballen en uit duizenden herkenbare zang.

Dog Food: Juan y las Aventuras de los Pensamientos Policefálicos
Debuut-EP van piepjonge band rond de 17-jarige Jasper Boogaard. Mooie psychedelische indiepop. Te beluisteren op Soundcloud.

Victim Victim: Cathedral Floods
Pas verschenen EP van donker, rauw electroduo met hoge vocalen. Te beluisteren op Soundcloud en YouTube.

Half Way Station: Moonshine
Album uit 2012 van een band die succesvol is in Frankrijk. Zaterdag live op Motel Mozaïque; nieuw album op komst.

Das Ding: Why Is My Life So Boring?
Eighties-electroman Danny Bosten keerde terug en veroverde een plek in de voorhoede van electro en minimal. Album verscheen eind 2014; zet regelmatig vers werk op Soundcloud.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.