Niet de zoveelste Amersfoortse schreeuwlelijk

ARCHITECTUUR..

HILDE DE HAAN; IDS HAAGSMA

Bankgebouw, Stadsring 115, Amersfoort. Architect: Rau & partners. Ontwerp vanaf 1994. In gebruik: juli 1998.

Nog altijd zijn er mensen die over de Stadsring van Amersfoort hardnekkig spreken als de Singel. Niet zo heel lang geleden was op de plek van deze drukke verkeersader inderdaad een vriendelijke waterpartij waarlangs een aantal statige negentiende-eeuwse villa's en woonblokken stond. Maar de vernieuwingsdrang en een onmatige lust tot schaalvergroting hebben hier ongenadig toegeslagen.

Eind jaren vijftig veranderde de singel in een asfaltweg en werden de eerste villa's vervangen door kantoorgebouwen. Die ontwikkeling kwam eind jaren tachtig in een stroomversnelling toen dit gebied werd uitverkoren voor wat men 'een schaalsprong' noemde. Daarna verrees er de ene kolos na de ander en de samenhang die ooit tussen het oude Amersfoort en de mooie woonwijk achter die oude Singel bestond, is definitief verloren gegaan.

De huidige bebouwing bestaat nu grotendeels uit opzichtige panden die blijkbaar allemaal de grootste en de beste moesten worden. Een krachtpatserij waarbij vooral veel harde, ongenaakbare materialen, opvallende kleuren, en hoge bouwdelen zijn ingezet.

En nu heeft ook het bankiersbedrijf ING besloten om zich juist hier, via architectuur, te profileren. Een nieuw kantoor met een pregnante uitstraling kan, heeft de bank ontdekt, de omzet aardig omhoog doen gaan. Maar hoe trots men nog altijd pronkt met de organische architectuur van het Amsterdamse hoofdgebouw dat begin jaren tachtig door Ton Alberts en Max van Huut werd ontworpen, klonen van dat gebouw mogen het beslist niet worden. Via Koen van Velsen, voor de nieuwbouw in Terneuzen, Max van Aerschot, voor Haarlem, en Rau & partners, voor onder meer Tiel, Assen, Nijmegen en nu Amersfoort hoopt de ING verfrissende bouwkunst te krijgen, die moet tonen hoe de bank zich op de toekomst voorbereidt.

Zo ontstond, parmantig op een plateau gezet, aan de Amersfoortse Stadsring nóg zo'n gebouw dat met zijn hele omgeving lijkt te moeten concurreren. De schuine gevel aan de Stadsring, de groenkoperen uitbouw boven de hoofdingang, de kromme wanden en de scherpe punten, lijken - tenminste op het eerste gezicht - alleen met dat doel te zijn bedacht.

Maar er is hier meer aan de hand. De architecten, Rau & partners, hebben ook hun eigen idealen en die hebben wel degelijk een rol gespeeld.

In dit jonge Amsterdamse bureau, in 1992 opgericht, hebben tien mensen een eigen werkwijze ontwikkeld om gebouwen te ontwerpen. Ze proberen, in hun eigen woorden, 'de mens als belangrijkste grondslag voor architectuur te hanteren'. Met deze schijnbaar banale constatering bedoelen ze dat hun gebouwen 'behaaglijk' moeten zijn, letterlijk en figuurlijk, en nauw moeten aansluiten op het gevoel voor verhoudingen dat bij ieder mens diep in zijn organisme verankerd is.'

De opdracht voor de ING in Amersfoort werd door hen dan ook niet uitsluitend aangegrepen om de omzet van de bank te dienen. Ze begonnen met een intensieve kennismaking met de buurt, die negentiende-eeuwse woonwijk, omdat ze daar goed bij aan wensten te sluiten. Ze móesten een losstaand, prominent gebouw maken, dat lag stedenbouwkundig vast, maar ze wilden dat isolement wel verzachten. Daarom kozen ze voor zachte materialen als koper en baksteen en maakten ze een gebouw dat alleen maar voorkanten heeft: een vriendelijk gezicht naar alle kanten.

Maar ook de medewerkers en de bezoekers van de bank kregen een aangenaam gebouw. In hoofdlijnen bestaat dit uit drie gekromde bouwdelen die samen een binnenplein omsluiten. Dit binnenplein is overdekt met een door Mick Eekhout ontworpen glasconstructie en vormt het hart van het gebouw dat alle onderdelen hecht met elkaar verbindt. Van hieruit ook kan men de open gangen van het kantoorgedeelte zien, en zelfs door de glazen wanden van de besloten spreekkamers kijken. Dat wekt de indruk van een plezierig grote openheid, al is dat dan slechts visueel, want al die ruimtes zijn, om veiligheidsreden, natuurlijk wel goed af te sluiten.

Die hechtheid, het gevoel dat het gebouw één harmonieus geheel is, waarvan de verhoudingen met elkaar kloppen als was het een mens, wordt vooral ook bereikt door de manier waarop het gebouw is gemaakt. Rau & partners tonen zich meesters waar het om de afwerking gaat. Dat blijkt al aan de buitenkant, met name bij de gevel aan de Stadsring. Deze gekromde gevel staat ook nog eens zo'n 1 meter 80 uit het lood; hij helt naar voren en het was een hele kunst om hem goed gemetseld te krijgen.

Zo'n scheve gevel is gewoonlijk slechts een modieuze grap. Maar Rau wist deze rare gevel in het geheel te integreren. Door de zorgvuldige plaatsing van de ramen, die wel in het lood staan en daardoor prachtige, brede neggen hebben; door de doorsnijding van die gevel met een loodrecht, glazen trappenhuis en vooral ook door de fraaie koperen dakrand die met krammetjes aan de muur is vastgehecht, om de eenheid van het geheel te accentueren.

In het interieur is een zelfde zorg voor details te zien, waar zelfs de kromming van de wanden zorgvuldig is voortgezet in de verwarmingselementen en de deuren. Al moet de huisstijl van de bank met zijn veel te opzichtige kleuren, zijn overvloed aan lichtarmaturen en zijn zware meubels dan wel even worden weggedacht.

Zo wist Rau & partners een opdracht die tot de zoveelste Amersfoortse schreeuwlelijk had kunnen leiden, toch tot een bevredigend resultaat te brengen. En nu aan alle kanten hier omheen al weer nieuwe bouwputten ontstaan, van opdrachtgevers die nog meer centen ruiken, kun je alleen maar hopen dat de zorgvuldigheid van deze architecten daar tot voorbeeld strekt.

Hilde de Haan

Ids Haagsma

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden