filmrecensie western

Niet cowboys en indianen, maar Duitsers en Bulgaren bevolken Valeska Grisebachs spannende Western (vier sterren)

In de jaren zestig werd de Balkan regelmatig bevolkt door cowboys en indianen. Regisseurs als Harald Reinl namen er hun Karl May-westerns op, met onder meer Pierre Brice als Winnetou en Lex Barker als Old Shatterhand. Het blijft charmant, hoe de bergen en bossen van Kroatië toen figureerden als exotisch Wilde Westen-surrogaat.

Nu dient de Balkan opnieuw als decor voor een western, of beter, voor een film die helemaal geen western lijkt en toch de belangrijkste trekken van het genre aanneemt. Valeska Grisebachs Western draait om oorlogsveteraan Meinhard (Meinhard Neumann), die zich met wat andere Duitse rouwdouwers heeft opgegeven voor een bouwklus in Bulgarije: vlakbij een bergdorp moeten ze de fundamenten voor een waterkrachtcentrale leggen. Vanaf dag één worden ze door de plaatselijke bevolking vol wantrouwen bejegend, en dat wordt nog erger wanneer Meinhards collega Vincent (Reinhardt Wetrek) een zwemmende vrouw lastigvalt. Meinhard sluit op zijn beurt vriendschap met dorpeling Adrian (Syuleyman Alilov Letifov), gaat zich ondanks de taalbarrière als een local gedragen en komt daarmee onvermijdelijk tussen de twee partijen in te staan.

Het lijkt weinig met een western te maken te hebben. Maar door dat ene woord als titel voor haar derde speelfilm te nemen, verleidt schrijver-regisseur Grisebach je ertoe om toch de contouren van het genre te zoeken. De grond die door kolonisten bezet wordt, de conflicten die daaruit voortvloeien met de oorspronkelijke bewoners. De zwijgzame held, die een wild paard temt en erop rijdt alsof het altijd van hem is geweest. Ruwe mannen die na een duel letterlijk in het stof bijten. De mens, nietig in het uitgestrekte landschap. Het zit er allemaal in, maar je moet het als toeschouwer wel willen zien. Alsof je de magistrale beelden van cameraman Bernard Keller zeeft op western-goud.

een schermopname uit de film Western. Beeld RV

Tegelijkertijd houdt Grisebach (Mein Stern, Sehnsucht) resoluut vast aan haar eigen regieprincipes. Conclusies laat ze aan de toeschouwer over. Haar non-professionele, voornamelijk uit mannen bestaande cast filmt ze bij natuurlijk licht, de personages eerder observerend dan becommentariërend; geen muziek op de soundtrack, geen nadrukkelijke spanningsopbouw.

Dat Western wel degelijk naar een ontluisterende slotconfrontatie toewerkt, is een gevoel dat als het ware tussen de scènes doorsijpelt, van de ene broeierige blikwisseling naar de andere. Intussen snijdt de film thema’s aan als eenzaamheid, vreemdelingenhaat en het verlangen naar een duidelijke identiteit. In Western dient het allemaal als buskruit.

Het spannendste element is de doorleefde, introverte hoofdrol van debutant Meinhard Neumann, als de man die nergens bij hoort en toch naar verwantschap snakt. Alleen al dat smalle, gekerfde gezicht, dat een zwaar verleden suggereert maar nauwelijks geheimen prijsgeeft. En net wanneer je denkt dat Meinhard het morele kompas van de film vormt, maakt ook hij enkele flinke blunders. Een feilloze westernheld is Meinhard allerminst; dan kunnen zijn ogen nog zo Clint-Eastwood-blauw zijn.

Lees ook het interview met Valeska Grisebach over haar nieuwe film
Western-regisseur Valeska Grisebach: ‘Een duel is een ontzettend intiem moment, het kan iets weghebben van liefde op het eerste gezicht’

Western, Regie Valeska Grisebach, Met Meinhard Neumann, Syuleyman Alilov Letifov, Reinhardt Wetrek. 121 min., in 19 zalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.