Niet altijd zuiver, wel bevlogen

La clemenza di Tito van Mozart. Symfonisch Orkest en koor van de Vlaamse Opera o.l.v. Roy Goodman, regie Pierre Constant....

PAY-UUN HIU

Lang voor de andere leden van het Symfonisch Orkest van de Vlaamse Opera zondagavond de orkestbak van de Gentse Schouwburg betreden, oefent klarinettist Fang Song met toewijding en volharding zijn soli in Mozarts laatste opera La clemenza di Tito.

Virtuoos en beweeglijk, maar ook innig en teder versmelt eerst de lenige, van donkere houttinten doortrokken klank van de klarinet met Sesto's smeekbeden aan zijn geliefde Vitellia. Later, aan het slot, zijn het de iets kruidiger en zwaardere figuraties van de bassethoorn die Vitellia ondersteunen in haar berouw.

Mozart zou Mozart niet geweest zijn als hij hier niet het riet van de klarinet direct in trilling had gebracht met de diepste lagen van de menselijke ziel. Daar waar wroeging en spijt zich hechten wanneer na een begane misdaad de onomkeerbaarheid ervan zich in alle omvang aftekent.

Welke liefde had Sesto (gezongen door mezzosopraan Marie-Ange Todorovitch) ook moeten kiezen: de hartstocht van de heerszuchtige Vitellia (sopraan Janice Watson) die hem dwong zijn beste vriend Tito te vermoorden; of de diepgewortelde vriendschap van de lankmoedige keizer Tito (tenor Keith Lewis), waardoor hij een verbintenis met Vitellia met zekerheid zou verspelen?

La clemenzo di Tito, gecomponeerd als kroningsopera bij de troonsbestijging van de Habsburgse keizer Leopold II in Praag op 6 september 1791 tegen het licht van de Franse revolutie, is meer dan een politieke allegorie over verlicht despotisme. Voor actualisatie van het libretto van Metastasio uit 1734 (en voor Mozarts versie bewerkt door Caterino Mazzolá) was weinig meer nodig dan het steenachtige, steile trappendecor waarmee ontwerper Roberto Platé een tijdloze arena had neergezet. Liefde, vriendschap en verraad strijden hun eeuwig gevecht op elk toneel.

Het is een opera met een hoog 'stel-dat'-gehalte, waarmee de morele standvastigheid van de hoofdrolspelers naar vrijmetselaars-maatstaven wordt getoetst. Sesto's zuster Servilia (sopraan Kathleen Brett) kan keizerin worden, maar ze blijft haar geliefde Annio trouw. Annio (mezzo-sopraan Hanne Fischer) houdt van Servilia, maar zal zijn plicht aan de keizer niet verzaken. Heldere keuzes, simpele oplossingen en een gelukkig leven.

Voor de anderen ligt het niet zo eenvoudig: kiezen is verliezen en niet kiezen is nog meer verliezen. Vitellia wil alleen maar macht en gaat als het moet over lijken. Pas wanneer ze beseft dat ze mag gaan toekijken hoe Sesto één van die lijken wordt, komt ze tot inkeer. Ze is de katalysator van het echte drama: de beproefde vriendschap tussen Sesto en Tito.

Wanneer Sesto zijn hartstocht volgt en een (mislukte) aanslag op Tito pleegt, is de daaropvolgende confrontatie tussen die twee natuurlijk te pijnlijk voor woorden. Wat doe je dan als regisseur van zo'n statisch, oubollig genre als de opera seria?

Regisseur Pierre Constant deed hier zo min mogelijk. Liet hij op andere momenten in de opera nog wat manschappen en dames opdraven ter aankleding van het verhaal, hier zijn de twee welluidende stemmen van Lewis en Todorovitch, hun acteerprestaties - vervat in minimale gestes van genegenheid - en Mozarts meest geraffineerde muzikale overredingskracht de enige middelen. Zoet zijn de klanken, hartverscheurend de teksten, en van een beklemmende schoonheid en ellende de taferelen die de Vlaamse Opera in deze nieuwe productie ten tonele voert.

Dat het orkest onder leiding van Roy Goodman weliswaar bevlogen, maar niet altijd even accuraat en zuiver speelde, deert in zo'n context amper.

De klarinetsolo was zonder meer prachtig.

Pay-Uun Hiu

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden