Postuum

Niemand kende de oude orgels van Italië zo goed als Liuwe Tamminga (1953-2021)

De dood van de ‘Friese Italiaan’ Liuwe Tamminga schokt de muziekwereld. De organist van de San Petronio-basiliek van Bologna is 67 geworden.

Liuwe Tamminga. Beeld Marco Caselli Nirmal
Liuwe Tamminga.Beeld Marco Caselli Nirmal

In december stond organist Liuwe Tamminga nog in de Volkskrant Album Top 40. In 1994 had hij met zijn vriend en collega Leo van Doeselaar een opname gemaakt in Bologna, Tamminga’s thuisstad, op de twee wereldberoemde en stokoude orgels van de San Petronio-basiliek – de oudste, uit 1471, klonk al toen Karel de Vijfde er zich tot keizer liet kronen. Het album met dubbelkorige muziek van Giovanni Gabrieli had jaren op de plank gelegen en was eindelijk uit: een ‘uniek project project dat smeekt om een reprise met publiek’, zo eindigde de recensie.

Woensdagnacht is Tamminga in Bologna overleden, op 67-jarige leeftijd, onverwachts aan een hartstilstand. Daarmee is de muziekwereld niet alleen een van de beste, maar ook sympathiekste organisten kwijtgeraakt: hij nam voor iedereen die Bologna bezocht de tijd om de bijzondere instrumenten te laten zien die hij onder zijn hoede had.

Tamminga werd in 1953 geboren in het Friese Hemelum. Aan Omrop Fryslân vertelde zijn broer Meile Tamminga dat Liuwe en zijn broers als kinderen harmoniumles kregen en het direct duidelijk was wie er het meest talent had. Liuwe Tamminga studeerde aanvankelijk in Groningen, maar maakte de overstap naar Parijs om zich bij André Isoir en Jean Langlais te bekwamen in eigentijdse Franse muziek en improvisatie. Isoir herkende Tamminga’s talent en maakte hem tweede organist van de Saint-Germain-des-Prés.

Al snel lonkte een nieuw avontuur. Gegrepen door de Italiaanse vroege barok stak hij in 1982 in zijn Citroën Ami de Alpen over. In Bologna begaf zijn auto het definitief. Als organist in de op een na grootste kerk van Italië werd hij in zijn eerste jaren uitbetaald in natura, herinnert Leo van Doeselaar zich: iedere dag stond er spaghetti klaar aan een lange tafel met verder alleen nonnen. Aanvankelijk werd Tamminga’s komst door sommige Italiaanse collega’s met argusogen bekeken – gingen de sleutels van de mooiste orgels naar een buitenlander, nog van protestantse komaf ook. ‘Maar uiteindelijk kwam de waardering’, zegt Van Doeselaar. ‘Niemand begreep die oude Italiaanse instrumenten zo goed als hij.’

De Italiaanse krant La Repubblica noemde hem in een postuum dan ook ‘de koning van de orgels en toetsinstrumenten’. Dat kwam mede doordat Tamminga de Tagliavini-collectie, vol historische klavecimbels en andere instrumenten, beheerde. ‘Van het kleinste regaaltje tot fortepiano, Liuwe wist overal alles van. Zo wist hij trouwens ook alle mogelijke manieren om koffie te serveren, die hield hij bij in een minuscuul opschrijfboekje. In die zin is hij een echte Italiaan geworden.’

Een Italiaan die altijd met Tamminga zal worden geassocieerd, is Giacomo Puccini. Dat de operacomponist uit Lucca zijn carrière begon als organist was bij het grote publiek nauwelijks bekend. Tamminga maakte twee Puccini-cd’s. Zijn belangrijkste Nederlandse optreden was bij de uitvaart van prins Claus in Delft in 2002. Van Doeselaar: ‘Ze hadden elkaar in Bologna leren kennen. Als prins Claus in Italië was, kwam hij vaak naar Liuwe luisteren. Na afloop aten ze samen pizza.’

Van Doeselaar herinnert zijn vriend als een bescheiden, aimabel mens. ‘Als organist heb ik hem nooit op één saaie passage kunnen betrappen, hij dacht altijd in de richting van de laatste noot. Hij zei niet veel, maar als hij achter het orgel zat, stroomde hij over van energie. Hij wist uit elk instrument het beste naar boven te halen. Liuwe verdient echt een ereplaats, iedere collega zal dat beamen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden