Newspeak '99 (2)

Vertalen wij vandaag de Nederlandse zin 'Aan de ene kant ben je een hartstikke lieve meid' in Newspeak '99. Neem de tijd....

Net als het begrip Big Brother komt de term Newspeak uit de roman Nineteen Eighty-Four (1949), waarin George Orwell het leven in Oceania schetst, Groot-Brittanië onder het bewind van Ingsoc, English Socialism. Wat het boek vooral parodieert zijn Sovjet-Rusland en Nazi-Duitsland, en de manier waarop Stalin en Hitler met een tot in elke huiskamer reikend spionagenetwerk (KGB, Gestapo) probeerden de wil van het volk naar hun hand te zetten. In 1984 heet dat systeem Big Brother. Overal hangen posters met het portret van een bars kijkende leider, en de waarschuwing: Big Brother is watching you.

Big Brother gaat een stap verder dan zijn Duitse en Russische voorgangers door ook de taal drastisch te herzien, in de hoop op die manier zelfs het ontstáán van onwenselijke gedachten te verijdelen. Die nieuwe taal heet Newspeak. Achterin 1984 wijdt Orwell er een aparte bijlage aan. Het woord 'vrij' kan bijvoorbeeld nog alleen gebruikt worden zoals in: 'Deze hond is vrij van luizen.' Alle onregelmatigheden zijn geschrapt - het is goed, goeder, goedst - en de grimmige realiteit wordt zoveel mogelijk toegedekt met eufemismen. Dwangarbeidskamp wordt joycamp en ministerie van oorlog wordt Minipax, een van de momenten waarop Orwell het doelwit van zijn spot verbreedt, want er zijn ook veel democratieën waar oorlogsministeries zo heten.

Om de taal van de bewoners van het BB-huis Newspeak te noemen was misschien niet helemaal correct van Hedenlands. Orwells Newspeak is namelijk vooral bedoeld voor de intelligentsia, en zoals al vaker is opgemerkt is dat een klasse waartoe de bewoners van het BB-huis niet gerekend kunnen worden.

De onderklasse van Oceania, de proles, zijn zó rechteloos en onderworpen dat het er niet meer toe doet wat ze denken of zeggen, en dus hoeven ze ook geen Newspeak te leren. Straks, als de laatste Oldspeak vergeten is, zullen ze taal- en dus gedachteloos zijn. Bij de bewoners van het BB-huis lijkt iets dergelijks aan de hand te zijn. Met hun gedweeë, indolente houding lijken ze wel een beetje op de willoze zombies uit Orwells boek. Toen Mona en Bart vorige week wat smoesden over de nominaties werden ze terstond op het matje geroepen. Wat volgde mocht de kijker niet zien, maar dat Mona geschrokken opstond met de woorden dat het 'nooit meer zou gebeuren', zegt genoeg.

Afgelopen maandag kregen ze opdracht vóór het eind van de week een enorm borduurwerk te voltooien. Een stomvervelende bezigheid waar niemand zin in had. Toch is er op zo'n moment in dat hele huis niemand die opstaat, die fournituren tot een bal propt, over de muur schopt en tegen de camera zegt dat Hummie van der Tonnekreek hem in haar achterste kan steken.

Met haar vlaspruik, lange kromme nagels en rinkelende amuletten heeft de hoofdredactrice van Big Brother wel iets weg van de Ugly Stepmother, dat is zo - en wie weet hoe ze daar rondspookt door het 'camerakruis' - om de bewoners schrik aan te jagen) maar afgezien daarvan, wat hebben die mensen eigenlijk om bang voor te zijn? Die 250 duizend gulden? Het zijn de kijkers en de bewoners die uitmaken wie blijven mag en weg moet.

Hoe dan ook, er zijn dus twee redenen waarom de vergelijking tussen de taal van de BB-bewoners en Orwells Newspeak niet helemaal opgaat. De taal van de Big Brother-makers zelf komt eerder in aanmerking voor die naam. De vage, zalvende tekst waarmee Rolf Wouters de stunt met de twee keer tienduizend gulden inkleedde, bijvoorbeeld. Hedenlands heeft hem helaas niet op band (is er iemand met een opname?) maar herinnert zich veel gedraai over 'signalen', 'aanwijzingen', 'vermoedens' en 'indrukken' dat sommige bewoners 'niet helemaal happy waren' en dat de BB-leiding hen met die enveloppen een 'duwtje in de rug wilde geven' of zoiets. Dat is moffelpraat die misschien dichter in de buurt komt bij wat Orwell bedoelde.

De taal van de meeste vrouwen van BB valt, zoals webbezoekster Clara Rekers opmerkt, ook in de categorie Poldernederlands, de door taalkundige Jan Stroop gesignaleerde neiging van jonge Nederlandse vrouwen om hun klinkers te verplatten, zodat 'zij hoort bij mij' eruit komt als: zai haurt bai mai.

Maurice heet in het BB-huis Moeries, Sabine heet Sebien, maar Hedenlands vergat er nog een, vindt Clara, want Ruud is in het BB's geen Ruud, maar Guut.

Ook gebleven is de vaak niet meer dan drie- of vierstemmigheid waaruit de nummers zijn opgebouwd. Een deugd die de groep op de vorige plaat One Hot Minute plotseling vergeten was. Flea speelt op Californication weer die gekke baslijnen met grote sprongen en Frusciante heeft gewoon nog die afgewogen, ietwat zuinige gitaarpartijen in huis. Alleen Kiedis zingt anders, met de durf om een melodie de ruimte te geven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden