New York verwelkomt (met buttons!) zijn nieuwe lievelings dirigent: Jaap 'Yahp' van Zweden

Het New York Philharmonic doet er alles aan om zijn nieuwe chef een warm onthaal te geven.

Jaap van Zweden leidt het New York Philharmonics Orchestra in de David Geffen Hall in New York. Beeld getty
Jaap van Zweden leidt het New York Philharmonics Orchestra in de David Geffen Hall in New York.Beeld getty

Bij binnenkomst wordt je een button in de handen gedrukt. JAAP staat erop, in letters die doen denken aan de buttons die Doe Maar-fans begin jaren tachtig op hun spijkerjasjes prikten. Een medewerker van de David Geffen Hall in New York deelt ze uit aan de overwegend grijsharige bezoekers. 'Je mag hem opspelden', zegt ze er voor de zekerheid bij.

Een verdieping hoger staat een standje met JAAP-T-shirts. En in de concertzaal van het Lincoln Centre draait een JAAP-filmpje: JAAP die (vertraagde beelden) door de straten van New York loopt (met kenmerkende stoom op de achtergrond). JAAP wachtend op de metro. JAAP die (in normaal tempo nu) het New York Philharmonic Orchestra aanvoert. Eindigend met de kapitale woorden: New York, MEET JAAP.

Met bijna popsterachtige allure werd maandagavond Jaap van Zweden aan New York gepresenteerd - of in de markt gezet, zo u wilt. Dirigent Van Zweden, nu nog muzikaal directeur van het Dallas Symphony Orchestra, wordt komend seizoen (2018-2019) de leider van het New York Philharmonic Orchestra, het oudste nog spelende orkest van Amerika, dat in de rangorde van de beste orkesten wereldwijd veelal op de twaalfde plek wordt geplaatst en in de VS tot de Big Five wordt gerekend (naast Boston, Chicago, Philadelphia en Cleveland).

In aanloop naar dat 'inaugurele seizoen' kon het klassiekemuziekpubliek vast kennismaken. Via een (gratis) openbaar interview met de maestro, in een zo goed als volle David Geffen Hall (ruim 2.700 zitplaatsen). Of via zo'n T-shirt, waarop de betekenis van de volledige JAAP (plus uitspraak) als een lemma in een woordenboek wordt uitgelegd:

JAAP (Yahp) [znw]
1. Een man van het orkest, voor het orkest. 2. Gepersonifieerde passie 3. De maestro van onze stad. Zie ook: De Real Deal

null Beeld
Beeld

Nieuw vertrouwen

Het ongebruikelijke marketingoffensief is er niet alleen om concertgangers alvast op te warmen voor 'ster-dirigent' Van Zweden, maar ook om nieuw vertrouwen te winnen voor de New York Philharmonic zelf. Dat leek, aldus The New York Times, een jaar geleden nog op een 'ploeterend' orkest, met jarenlang voortslepende schulden en in rij vertrekkende bestuurders.

Tot Deborah Borda werd aangetrokken. De nieuwe directeur (die hiervoor het Los Angeles Philharmonic tot grote hoogte opstuwde) haalde binnen een paar maanden 50 miljoen dollar aan donaties op en zette een dikke streep door dure renovatieplannen voor de Geffen Hall (500 miljoen dollar).

Wat ook niet doorgaat, vertelt Borda maandagavond tijdens het openbare interview, is de tournee van het orkest door Amerika. Op verzoek van Van Zweden is dat onderdeel geschrapt. De NY Philharmonic gaat daarentegen de banden met de thuisstad aanhalen. Met het nieuwe programma Phil The Hall kunnen leraren, stadswerkers en andere New Yorkers voor 5 dollar kaartjes kopen voor een-uursconcerten die worden gedirigeerd door Van Zweden. 'Dat vind ik persoonlijk van belang', zegt hij. 'Dat we onze zaal echt openstellen en de verbinding leggen met werkelijk iedereen.'

Op millennials gericht

Naast oude favorieten (Beethovens Vijfde Symfonie, werken van Mozart, Brahms, Bruckner, Mahler en Sjostakovitsj), zal Van Zweden ook wereldpremières gaan dirigeren (waaronder Agamemnon van Louis Andriessen). Er komt een serie genaaamd 'Nightcap': concerten om half 11 's avonds in nachtclubachtige setting, die vooral 'op millennials zijn gericht'.

Maar meer dan over Van Zwedens muzikale keuzen gaat het maandagavond over Van Zwedens persoonlijke leven. Over dat ongelooflijke natuurtalent dat leerde vioolspelen op zijn 6de, naar het Amsterdams Conservatorium ging op zijn 9de. En op zijn 15de naar Juilliard vertrok, het legendarische conservatorium dat pal tegenover de Geffen Hall ligt. Om op zijn 19de concertmeester te worden onder Bernard Haitink bij het Koninklijk Concertgebouworkest, het beste orkest ter wereld.

Over Van Zweden, de 'toch-ook-soort-van-immigrant'. Die dus 15 was toen hij voor het eerst in New York woonde. 'In een piepklein kamertje in Spanish Harlem, een buurt die toentertijd nog een beetje tricky was', zegt Van Zweden. 'Aan de andere kant: wie zou een jongetje van 15 dat met een viool voorbijloopt iets aandoen?'

null Beeld
Beeld

Nieuwe fans

Bardo, spottend: 'You would be surprised.' (Je zou nog raar opkijken)

En het gaat over Van Zweden, de echtgenoot van Aaltje. Zij schreef onlangs het boek Om wie je bent over hun autistische zoon, die zij leerden praten door kinderliedjes te zingen. Van Zweden: 'We vergaten eens per ongeluk een woord en zagen dat hij daar sterk op reageerde. Toen vergaten we het opzettelijk. Net zo lang tot hij dat woord - zijn eerste woord - na maanden zelf zei.'

Wanneer Bardo vertelt over de stichting Papageno, die de Van Zwedens hebben opgericht om muziektherapie te bieden aan autistische kinderen in een voor hen vertrouwde omgeving, gaat er een zucht van ontroering door de zaal. 'Aaaaaaaaah.'

Zonder een noot te dirigeren, lijkt Van Zweden er maandag nieuwe fans bij te hebben gekregen. Na afloop zijn alle buttons op.

Button Beeld
ButtonBeeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden