Nepnieuws op Twitter sneller en vaker verspreid dan nieuwtjes die wel kloppen

De onzin heeft wind mee. Onware roddels verspreiden zich sneller en onder meer mensen dan nieuwtjes die wél kloppen. Dat komt niet door overijverige softwarerobots: het komt gewoon doordat mensen vaker onzin rondpompen dan waarheden.

Een Amerikaan tijdens een protest in de buurt van Trump Tower, 2017. Beeld AFP

Tot die opmerkelijke conclusies komen Amerikaanse wetenschappers na bestudering van niet minder dan 126 duizend nieuwsberichten die de afgelopen 11 jaar rondgingen op Twitter. De digitale dorpspomp blijkt harder te pompen bij berichten die achteraf door factcheckers als 'onzin' worden aangemerkt: de nepberichten worden sneller en door meer mensen gedeeld, en bereiken uiteindelijk een groter publiek dan echte berichten.

'Onze analyse bevestigt dat vals nieuws online dieper doordringt dan de waarheid', aldus de wetenschappers onder leiding van hoogleraar sociale netwerken Sinan Aral van het Bostonse technologie-instituut MIT in vakblad Science. 'Leugens diffunderen significant verder, sneller, dieper en breder dan de waarheid. Omdat mensen, niet robots, ze vaker verspreiden.'

Verrassing en walging

Daarvoor is overigens een goede verklaring: onware roddels zijn nu eenmaal vaak veel spannender dan de saaie waarheid. Twitteraars voorzien onzinberichten vaker dan echt nieuws van een emotioneel geladen tekst voordat men ze rondstuurt, ontdekte Aral. Nepnieuws scoorde daarbij hoog op de emoties verrassing en walging; echt nieuws wekt online vaker de wat minder uitgesproken gevoelens vreugde, verwachting en vertrouwen op.

Nepnieuws-onderzoeker Alexander Pleijter (Universiteit Leiden) reageert verheugd: 'Een fraaie bevestiging van wat we al vermoedden: dat fout nieuws tot de verbeelding spreekt. Dat is de reden om nieuws te verzinnen, maar ook de reden waarom nieuws wordt overdreven of spectaculairder wordt gemaakt: je trekt er meer lezers mee. Dit onderzoek bevestigt dat dat werkt.' Wel tekent Pleijter aan dat er bij het rondgepompte nepnieuws ongetwijfeld ook berichten zitten van het slag: pas op, dit klopt niet. 'Maar ik verwacht niet dat het effect erg groot is.'

Politieke geruchten

De VS zitten zeer met de kwestie in de maag nadat aan het licht kwam dat de verkiezingen in het land van de vrijheid naar alle waarschijnlijkheid door nepnieuws zijn bijgestuurd. In een tobberige open brief, ook in Science, roepen zestien juristen, gerdragswetenschappers en informatici, verbonden aan tien universiteiten, op tot meer onderzoek 'om de verspreiding van nepnieuws tegen te gaan en de onderliggende pathologieën die nepnieuws heeft blootgelegd aan te pakken.'

Volgens Aral bewijst zijn onderzoek dat nepnieuws in elk geval niet zomaar is weg te poetsen door bijvoorbeeld de software van sites als Facebook en Twitter aan te passen. 'Misinformatie-beheersing moet ook de nadruk leggen op gedragsinterventies, zoals prikkels om de verspreiding van misinformatie te ontmoedigen', aldus Aral. Pleijter is het daarmee eens. 'Mensen zijn nu eenmaal geneigd om sterke verhalen meer door te vertellen dan het gewone nieuws.'

Uit de cijfers van Aral blijkt dat vooral politieke geruchten leiden tot een kettingreactie van doorgeefberichten, meer nog dan berichten uit de categorie 'broodje-aapverhalen'. De wetenschappers mijden overigens het woord nepnieuws ('fake news'), omdat dat teveel politieke lading heeft gekregen sinds president Trump het gebruikt om tegenstanders te hekelen. 'Het woord heeft iedere verbinding met de controleerbaarheid van informatie verloren', aldus de wetenschappers.


Pssst, heb je het al gehoord? Hoe we echt en vals nieuws rondpompen

Een aantal tweets die in het onderzoek door de Amerikaanse wetenschappers zijn onderzocht.

'Het Witte Huis is gebouwd door slaven!'

Juli 2016
1443 keer geretweet
WAAR

'Bernie Sanders schreef eens dat vrouwen erover fantaseren om verkracht te worden!'
September 2015
445 keer geretweet
WAAR

'Donald Trump bracht ooit een terminaal ziek kind naar het ziekenhuis met zijn privévliegtuig!'
Augustus 2015
1390 keer geretweet
WAAR

'Donald Trump zei ooit dat hij Republikein werd omdat dat de domste kiezers zijn!'
Oktober 2015
719 keer geretweet
ONWAAR

'De Republikeinse kandidaten Ted Cruz en Mario Rubio raadden hun achterban aan om nog liever Democratisch te stemmen dan op Trump!'
Maart 2016
15.553 keer geretweet
ONWAAR

'Bokser Floyd Mayweather verstoorde een Trump-bijeenkomst gehuld in moslimkledij!'
Maart 2016
14.733 keer geretweet
ONWAAR

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.