Nepformulier

beangstigt

illegalen

Kunstwerk leidt tot huisuitzettingen

Van onze verslaggever

Bart Jungmann

AMSTERDAM

Het illegalenformulier van kunstenaar Martijn Engelbregt heeft grote beroering veroorzaakt onder illegalen in Amsterdam. Volgens de Ghanese dominee Tom Marfo zijn een paar illegalen zelfs uit hun woonruimte gezet omdat pensionhouders in paniek raakten door de zogenaamde inventarisatie.

Engelbregt presenteerde zaterdagavond in Amsterdam de resultaten van zijn omstreden project dat onderdeel was van een themaweekend in De Balie over illegaliteit. In de laatste week van 2003 heeft hij op ruim 200 duizend adressen in Amsterdam een vragenlijst laten bezorgen, waarin onder meer werd verzocht een illegaal aan te geven.

Slechts 74 formulieren werden teruggestuurd. Daarvan was nog niet eens de helft ingevuld. Volgens Engelbregt waren slechts drie reacties 'serieus te nemen' als aangifte. 'Nog altijd drie te veel, maar daar ging het me niet om.'

De 31-jarige Martijn Engelbregt heeft een oeuvre van maatschapplijk geëngangeerde kunst opgebouwd. Hij wil mensen met 'schijnbare vanzelfsprekendheden' confronteren. Daarin past het formulier volgens hem uitstekend. 'Je dwingt mensen om na te denken over hun beeld van de illegaal. Zijn ze bereid actief mee te werken aan regeringsbeleid?'

Het Amsterdams Fonds voor de Kunst heeft 19 duizend euro uitgetrokken voor het kunstproject en heeft daarvan, ondanks alle commotie, geen spijt. 'Engelbregt maakt geen kunst die naast de maatschappij staat, maar juist er middenin. Hij brengt een ver-weg-probleem dichterbij', aldus een vertegenwoordiger zaterdag in De Balie.

Nog voor de jaarwiseling was al uitgelekt dat het officieel ogende document van 'Registratie Orgaan Nederland' kunst was. Het leidde tot een fel debat over het begrip kunst en hoe ver kunst kan gaan als imitatie van de werkelijkheid. Als een boekhouder bracht Engelbregt zaterdag de reacties in kaart: 21 keer werd hij telefonisch voor racist uitgemaakt, 19 keer heette hij een NSB'er te zijn, driemaal werd de vraag gesteld of hij besodemieterd was.

Wat Engelbregt in de publieke discussie stoorde, was dat zijn registratieformulier vooral werd afgewezen als nare herinnering aan de bezettingsjaren. 'Niet om wat het doet met een illegaal.'

Maar in De Balie ging het daar wel over, met de schrijnendste bijdrage van Marfo. Hij bekommert zich in Amsterdam om Afrikaanse vrouwen die in de illegaliteit tot de prostitutie worden gedwongen. In zijn bijdrage noemde hij Engelbregts project consequent 'een grap'. Na afloop zei Marfo: 'Maar dan wel een misplaatste grap die nog steeds voortduurt omdat illegalen geen Nederlands spreken of lezen en dus nog steeds in de overtuiging verkeren dat het serieus is.'

In een eerste reactie zei Martijn Engelbregt dat gevolg van zijn project 'afschuwelijk' te vinden. Toen werd gevraagd wat de discussie in De Balie hem had geleerd, antwoordde hij: 'Het is nog te vers om conclusies te trekken.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden