InterviewNelleke Noordervliet

Nelleke Noordervliet: ‘De discussie is geen open debat meer. Er worden geen argumenten uitgewisseld. Het wordt persoonlijk’

Nelleke NoordervlietBeeld Valentina Vos

Welk boek lezen schrijvers deze zomer nu ze niet meer hoeven werken aan hun eigen boek (en waar gaat dat eigen boek trouwens over)? Deze week Nelleke Noordervliet (74). Begin september verschijnt haar nieuwe roman De val van Thomas G.

Welk boek leest u deze zomer?

‘Deze zomer heb ik een project bedacht: Van Voren Af Aan. Ik ben begonnen met de Ilias en de Odyssee, waaruit ik op het gymnasium stukken vertaalde. Dan wandel ik langzaam over de toppen van de literatuur naar het heden. Ik hoop 180 jaar te worden, maar het ligt in de lijn van de verwachting dat ik ergens ter hoogte van Elkerlyc zal sneven.’

Moet lezen altijd iets betekenen?

‘Nee, helemaal niet, ik ben een groot verslinder van thrillers. Elk boek heeft iets te brengen. Ofwel ontspanning, ofwel een inzicht, ofwel vragen. Al naar gelang je stemming pak je het ene boek of het andere.’

In uw nieuwe roman De val van Thomas G. zegt een van de hoofdpersonages: ‘Nog steeds, zo oud als ik ben, herinner ik me het gevoel van bevrijding door lezen.’ Geldt dat ook voor u?

‘Ja, enorm. Ik ben niet opgegroeid met een literaire cultuur. We hadden geen boeken thuis, want geen geld en dus ook geen boekenkast. Maar mijn moeder hield van lezen en haalde historische romans bij de bibliotheek, ik las veel kinderboeken uit de bieb. Toen ik rond mijn 15de eenmaal zelf naar de bibliotheek van de Volksuniversiteit in Rotterdam kon gaan, ging er een wereld open. Ik vrat alles.’

En nu heeft u naast veel ander werk uw elfde roman af. Hoe houdt u dat vol?

‘Gewoon door blijven gaan. Ik heb weleens in wanhoop gedacht: ik stop ermee, maar dat was een belachelijk plan. Want: wat moet ik dan de hele dag doen? Bij een museumclubje of een tuinclubje? Nee, dat is allemaal niets voor mij. Met schrijven heb ik het gevoel dat ik greep houd op de werkelijkheid. Vandaar ook mijn columns voor Trouw en OVT. Dan word ik niet een soort drifter die zo langzamerhand naar het graf afzakt.’

Uw nieuwe roman gaat over de val van een gerenommeerde uitgever die publiekelijk wordt afgemaakt.

‘Onze maatschappij is de afgelopen vijftien jaar enorm veranderd met de opkomst van rechts-populisme, de reacties daarop, de polarisatie waartoe dat heeft geleid. Sociale media zijn invloedrijker en mensen worden er makkelijk en fel bekritiseerd. Er is sprake van een afrekencultuur. Dit boek laat zien hoe zulke kritiek kan doorwerken in het persoonlijk leven van mensen, hoe iemand kapot kan gaan. Gedeeltelijk misschien door eigen schuld. Thomas Geel, de uitgever van een controversieel boek, verschuilt zich achter de vrijheid van meningsuiting, typisch een issue van zijn generatie. Zijn tegenstanders beschuldigen hem van racisme, seksisme en alle andere ismen waardoor een groep zich beledigd kan voelen. De discussie is geen open debat meer. Er worden geen argumenten uitgewisseld. Het wordt persoonlijk. Er wordt beschuldigd, bedreigd, veroordeeld. Kapotgemaakt. Ik merkte dat het ook een generatieconflict is, al gaat het vaak over dezelfde onderwerpen als waarvoor wij streden.’

In welke zin?

‘In de jaren zestig hebben we ook het milieu, ongelijkheid, discriminatie op grond van huidskleur en geslacht aangekaart. Het feminisme kwam op. Het was een grote opstand voor gelijkheid, maar natuurlijk is het vastgelopen, want je kunt zulke gigantische problemen niet in één generatie oplossen. Ik begrijp jonge mensen die zeggen: niet zo hoog van de toren blazen, jullie boomers, jullie hebben er weinig van gebakken.’

Is er ook verschil?

‘Ik vind, maar dat is wel weer de mening van een babyboomer, dat er weinig humor in zit. Je wordt scherper in een bepaalde hoek gezet waar je nooit meer uitkomt, en waar je op je sodemieter krijgt als je niet helemaal reageert conform de opinie van de club waar je bij hoort. Een zekere mate van vrijheid is er niet. Er is geen ademruimte meer. Dat vind ik jammer.’

Nelleke NoordervlietBeeld Valentina Vos

Uw roman laat ook zien hoe machteloos je kunt zijn tegenover de publieke opinie. Is dat een hedendaags fenomeen?

‘Ja, in het publieke domein gelden nauwelijks meer regels. Iedereen kan zijn reactie in het openbaar gooien op Twitter, Instagram of god mag weten waar. Mensen maken gebruik van hun vrijheid anderen te beledigen. Enerzijds vind ik dat goed. Je moet tegen beledigingen kunnen. Maar er is geen enkele reflectie meer. Scherpe opiniestukken in de krant vind ik iets anders dan opinies op sociale media. Die zijn directer, op de persoon gericht. Haatdragende tweets met verwensingen en scheldpartijen doen toch altijd pijn. Bij mij persoonlijk valt het wel mee, welke reaguurder leest er nou mijn column in Trouw?’

Waarom heeft u #MeToo buiten uw boek gelaten?

‘Dan zou het te veel naar die ene discussie getrokken worden. Ik wilde het breder trekken.’

Hoe kijkt u naar die beweging?

‘Ik vind het belangrijk dat vrouwen machtsmisbruik door seksuele intimidatie aan de orde durven stellen. Het heeft veel mannen bewust gemaakt van zaken waarvan ze niet eens wisten dat ze die deden. Niet alles is weerzinwekkend. Een heleboel dingen zijn ook best leuk. Je kunt nu nauwelijks meer flirten. Dat is wel heel jammer.’

Heeft u zelf vervelende ervaringen gehad op dat vlak?

‘In de jaren zestig was er de seksuele revolutie, we hadden de pil, wie deed ons wat. Die bevrijding was van belang voor vrouwen. Maar de vrijheid van toen maakte het ook lastiger om nee te zeggen. Dat je een beetje hebt geflirt, een stap verder zet en dan opeens met zo’n man in bed ligt en bij jezelf denkt: was dit nou mijn bedoeling? Tegenwoordig is er misschien meer bewustzijn dat je op elk moment kunt weigeren verder te gaan. Indertijd had je het gevoel dat je de consequenties moest aanvaarden, dat als je A zegt je ook B moet zeggen. Maar machtsmisbruik heb ik persoonlijk nooit meegemaakt, al was ik misschien geconditioneerd om het niet te zien.’

Hoe zit u erbij deze zomer?

‘We zijn in Ierland, in County Kerry.’

Wat doet u daar?

‘We zitten in een huis en we wandelen. Mijn man gaat vissen.’

En u?

‘Ik lees en schrijf. Wat ik in Nederland ook allemaal doe. Ik heb nooit vakantie of altijd vakantie.’

U doet daar niets anders dan anders?

‘Nou, ik fileer soms zo’n dertig makrelen. Dat is héél veel, kan ik je vertellen. Als mijn man op zee is geweest met zijn vriend Leo, komen ze vaak terug met een enorme vangst. Leo was vroeger visboer en weet dus alles van vissen. Dat fileren heb ik ook van Leo geleerd. En dan eten we makreel, makreel, makreel. Of we gaan ze roken. Met dat soort huiselijke dingen ben ik bezig, ja, dat vind ik leuk.’

De Volkskrant Boeken
Mooie romans, spannende non-fictie, interviews en pittige recensies: alles over de wereld van de letteren.

Wie is Nelleke Noordervliet?

Nelleke Noordervliet (1945) groeide op in Rotterdam. Ze studeerde Nederlands aan de Universiteit Leiden. In 1987 debuteerde ze met de roman Tine of de dalen waar het leven woont. Ze is columnist bij het VPRO-radioprogramma OVT en bij dagblad Trouw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden