Negen luie dikke kinderen De grenzeloze loyaliteit van de familie Jackson

Terwijl Janet inmiddels als meest succesvolle Jackson-familielid door Nederland toert, kondigden haar broers een reünie-cd aan. De Jackson Five weer bijeen onder de werknaam J5....

HET BEGON allemaal met de gitaar in de kast, de gitaar van Joseph - zijn kinderen noemden hem geen daddy of zo, altijd alleen maar Joseph. Die gitaar was van hem en daar mocht niemand aanzitten, behalve Katherine, moeder Jackson. Zij zong graag, hield van country & western, en soms haalde ze de gitaar te voorschijn om wat te zingen voor de kinderen, die dan, eerst nog wat schuchter maar al spoedig heel bekwaam, in meerstemmige samenzang losbarstten - zo gaat het verhaal.

Maar Tito wist het ding ook te vinden. Stiekem maakte hij zich de beginselen van het gitaarspel eigen, en samen met Jackie en Jermaine probeerde hij dan in goede orde wat te doobiedoowen en whapwhappen. Niks aan de hand, totdat Tito een snaar brak en het wel moest opbiechten.

Joseph, die toch al licht ontvlambaar was, sprong uit zijn vel. Woest, razend was hij - 'zo razend', aldus La Toya, die vaker uit de school zou klappen, 'dat hij blind op Tito begon in te hakken.' Eenmaal weer bij zinnen wilde hij echter wel even horen of het wat voorstelde wat die jongens van hem deden. En zie, het was een wondertje, zijn zoons konden zingen. Vanaf die dag werd er gerepeteerd op Jackson Street 2300 in Gary, Indiana, en niet zo'n klein beetje ook. Josephs wil was wet, en wie niet horen wilde of een danspasje miste, die moest maar voelen.

Zo begint het verhaal van de familie Jackson, dat door menigeen is opgetekend, onder wie ook Michael en La Toya (en zelfs moeder Katherine schijnt iets aan het papier te hebben toevertrouwd). Het is een opmerkelijk verhaal over een dynastie, waarvan de kiem al in de jaren vijftig werd gelegd, en die tot op heden grip blijft houden op de waan van de dag van de popmuziek.

In het succes van The Jackson Five, de laatste grote Motown-act, worden de jaren zestig/zeventig gereflecteerd. De records die king of pop Michael Jackson vestigde met Thriller, markeren de overgang van disco naar een nieuwe tijd waarin videoclips en stadionconcerten doodgewone fenomenen werden. En tegenwoordig is het Janet, de jongste Jackson, die de vinger aan de pulse van de tijd houdt.

Wat tussen de schuifdeuren begon als een doowop-trio werd vanzelf een kwintet. Eind 1962 deden Michael (4) en Marlon (5) ook al mee. Jermaine was toen zeven, Tito acht, en Jackie elf. Daarnaast bestond het gezin nog uit baby Randy, net één, en de meisjes, La Toya van zes, en Rebbie, de oudste, van twaalf. Binnen de kortste keren traden de broertjes op voor publiek. En toen het negende kind, Janet Dameta, in 1966 werd geboren, waren zij al hele binken in 'het vak'.

Terwijl Katherine thuis een toonbeeld van vroomheid was, liet Joseph de kinderen rustig in clubs voor volwassenen spelen, tussen de stripteases door. Michael was leadzanger, Tito speelde gitaar, Jermaine bas, en drummer was Johnny Porter Jackson (geen familie). Katherine was in die tijd parttime-verkoopster bij Sears. En Joseph werkte nog altijd als kraanmachinist in de staalfabriek van Inland Steel in East Chicago, voor zo'n achtduizend dollar per jaar.

Niet lang nadat de broertjes in 1967 de vermaarde talentenjacht in het Apollo Theatre in Harlem, New York wonnen, nam Joseph ontslag om zich helemaal op hun carrière te kunnen storten. In 1969 tekende The Jackson Five een contract met het fameuze Motownlabel. Begin 1970 begon de debuutsingle I want you back aan een opmars door de Amerikaanse hitlijsten, gestaag naar nummer één - onmiddellijk gevolgd door ABC, The Love You Save en I'll be There.

Het jaar daarop liet Joseph, die met zijn zoons al een tijdje in Hollywood bivakkeerde, de rest van het gezin - Katherine, La Toya en Janet - uit Indiana overkomen naar Californië; Rebbie was op haar achttiende getrouwd. Uiteindelijk vond Joseph in San Fernando Valley, een buitenwijk van Encino, het landhuis aan Hayvenhurst Avenue dat tot op heden als familie-residentie dient.

Van een driekamerwoning belandden de Jacksons in een mansion met zes slaapkamers, met een apart gastenverblijf, een onderkomen voor het personeel, zwembad, tuin, basketbalveldje en sinaasappelbomen. Later werd er nog een opnamestudio bij gebouwd, met daaraan vast een snoepwinkel. En in de achtertuin graasden lama's en giraffen.

Als een sprookje, zo onwerkelijk was die klim naar de top die uitmondde in een vlekkeloze lancering. Het ene moment nog een doorsnee ploeterend zwart gezin, het volgende moment zagen ze zichzelf terug als tekenfilmfiguurtjes op televisie. Mooi ook was het als voorbeeld van het uitermate Amerikaanse thema van de 'sociale mobiliteit' - als je maar hard genoeg buffelde dan kwam je d'r wel, zelfs al was je zwart.

Zo het menselijke wezens gegeven is de sterren van de hemel te plukken, dan lukte dat de Jacksons. En wat waren ze getalenteerd en leuk en aardig en beleefd en welopgevoed, je kon het overal lezen. Maar in wezen veranderde er weinig. Mochten ze vroeger de straat niet op vanwege het onmetelijke wantrouwen van pa en ma jegens de buitenwacht, hier liet de familie zich opsluiten zoals het sterren betaamt, achter een hoge omheining met een elektrisch te openen poort, en continue bewaking van beveiligingspersoneel en camera's.

Dat isolement waarin de Jacksons opgroeiden, al voordat ze naam maakten, is een voor de hand liggende verklaring voor de grenzeloze loyaliteit waarop je telkens weer stuit in publicaties over hen, ondanks alles. Incestueus doen de onderlinge verhoudingen aan, nog afgezien van of het waar is wat La Toya beweerde in Growing Up in the Jackson Family (1991), dat Joseph zich metterdaad in elk geval aan haar en Rebbie (spreek uit: Riebie) vergreep en dat Katherine daarvan op de hoogte was.

Niet alleen waren de kinderen op elkaar aangewezen omdat ze geen kans kregen vriendschappen buiten de deur aan te knopen. Doodsbang waren ze voor de grillige, explosieve Joseph, ook dat was een bindende factor. En vlak daarbij de rol van moeder, het lieve mens, niet uit. 'Thank you for being so telepathic, so understanding and for listening to me rant and rave', schrijft Janet in opperste aanbidding in haar met-dank-aan-lijstje op het omslag van The Velvet Rope (1997), een album dat in het teken staat van de lijfelijke genoegens. 'I believe that there's a much stronger bond between us than we ever can imagine. I LOVE YOU, MOTHER, AND WILL ALWAYS BE THERE FOR YOU AS YOU HAVE BEEN FOR ME'

Katherine beleed met hart en ziel haar lidmaatschap van de sektarische Jehova's Getuigen, waarbij alleen Rebbie, La Toya en Michael zich wilden aansluiten. Was Katherine (1930), dochter van een katoenplukker in Alabama, al niet onder een supergelukkig gesternte geboren (ze had als baby polio gehad en liep daardoor niet als een kievit), haar huwelijk met Joseph was evenmin een pretje. Die legde het aan met ondergeschikten en meisjes die op zijn jongens afkwamen, en hield er zelfs een tweede gezin op na. Katherine gedoogde. Ze bleven bij elkaar.

Toen Janet in 1974 haar debuut maakte op het podium, stond Josephs minnares op punt van bevallen. Joh' Vonnie heet de tiende Jackson, dochter van Joseph en een Jackson Five-fan uit Kansas. Joseph had zijn zinnen op Las Vegas gezet om een nieuw publiek aan te boren, en of ze wilden of niet La Toya, Randy en Janet werden aan de familie-act toegevoegd.

Janet moet daar op haar zevende, met platinablonde pruik, een verrukkelijke Mae West-imitatie ten beste hebben gegeven. Maar ze kon ook heel goed Cher zijn, met broer Randy als Sonny.

Zulk voortreffelijk materiaal schreeuwt inderdaad om een soap. Het was een van de jongens zelf, Jermaine, die samen met zijn echtgenote voor ABC in 1992 een miniserie (The Jacksons, an American Dream) produceerde. Gek genoeg is die serie geautoriseerd. Het beeld dat daarin van Joseph wordt geschetst, is verre van flatteus - het geeft te denken hoe erg hij wellicht in werkelijkheid tekeerging.

In 1972 begon het collectief scheuren te vertonen. Eerst kwam het soloplaatje van Michael, veertien jaar oud. Zijn broer Jermaine volgde, hij had een hit met Daddy's Home. Het jaar daarop verscheen de debuut-lp van de inmiddels 21-jarige Jackie.

In feite was Motown al niet meer wat het was geweest toen het The Jackson Five contracteerde. Na een vliegende start kelderden de verkoopcijfers zienderogen. Motown, nog helemaal op oude leest geschoeid, stond niet toe dat The Jackson Five eigen materiaal zouden opnemen. Toen het contract eindelijk afliep, tekende Joseph een overeenkomst met Epic Records (nu van Sony, destijds van CBS); tot op heden is Epic het label van Michael Jackson, maar ook van Rebbie, de oudste Jackson, van wie onlangs de cd Yours Faithfully verscheen, en van 3-T, de drie neefjes Jackson, zoons van Tito.

De overstap naar Epic bracht een onherstelbare breuk teweeg. Jermaine, die inmiddels was getrouwd met Hazel Gordy, dochter van Motownbaas Barry Gordy, verdomde mee te gaan. Zijn plaats werd simpelweg ingenomen door Randy. En omdat Motown zich de naam van The Jackson Five had toegeëigend, heetten ze voortaan The Jacksons.

Ze zouden nooit meer de status en het succes krijgen die ze daarvoor hadden gekend. Maar pas in 1986 barstte de bom echt. Michael zat inmiddels op rozen, zijn solo-carrière overschaduwde verreweg alles wat The Jackson Five ooit had betekend. En met die wereldberoemde broer, die niet alleen in menselijk opzicht de rest was ontstegen maar ook een geheel andere marktwaarde bezat, gingen The Jacksons in 1986 op tournee. Het werd een sof en het einde van The Jacksons; Michael gaf er de brui aan.

Laatste nieuws van het front: de broers zijn weer bij elkaar. Michael, Jackie, Jermaine, Marlon, Randy en Tito zijn bezig aan een nieuwe cd, onder de werktitel J5.

Zo dicht als de Jacksons in hun jeugd op elkaars lip zaten, zo groot was ook hun onderlinge naijver, die door beide ouders op geheel eigen wijze werd gestimuleerd. Joseph deed het door zijn kinderen stelselmatig de grond in te boren; ze konden niks en bovendien waren ze lui, dik en lelijk (vandaar hun verslaving aan het mes van de plastische chirurg). Katherine, zelf een doorzettertje met haar kinderverlamming, wakkerde het aan door ook bij het onbenulligste spelletje te hameren op het belang van winnen.

Michael huilde, toen hij voor de televisie vernam dat hij maar één Grammy Award kreeg voor Off the Wall (1979). Hij moet ook ernstig in de war zijn geraakt van wat Janet teweegbracht met haar cd Control (1986). Maar Michael kwam mettertijd met zichzelf en met het succes van zijn zusje in het reine. Toen Janet na Rhythm Nation 1814 (1989) wegging bij A & M en een monstercontract bij Virgin in de wacht sleepte, had hij juist een nieuwe deal met Sony gesloten.

Híj nam het initiatief tot het onderonsje, waarbij werd afgesproken dat Michael de bekendmaking van zijn nieuwe contract een week zou uitstellen, zodat Janet heel even het genoegen kon smaken om het vetste contract aller tijden op zak te hebben.

Janet kreeg van Virgin een toezegging van dertig miljoen dollar voor drie albums, zo luidde het nieuws in de loop van 1991, plús nog eens 22 procent aan royalty's, wat een buitengewoon hoog percentage is. Bovendien zou ze de ongekende optie hebben Virgin al na twee cd's de rug toe te keren, mocht ze dat zou willen. Negen dagen later werd Michaels deal bekend gemaakt, goed voor zo'n vijfenzestig miljoen dollar.

Zoals de meeste Jackson-kinderen trouwde ook Janet op zeer jonge leeftijd om aan 'Hayvenhurst' te ontsnappen; La Toya en Michael bleven lang thuis. De oudste jongens ontpopten zich heel klassiek als echtbrekers zoals hun vader, de meisjes liepen regelrecht in de armen van de verkeerde mannen. Janets eerste liefde bleek aan de dope en gewelddadig, het huwelijk werd nietig verklaard.

Zo graag als ze de voordeur achter zich dicht trokken, zo lastig viel het hun met Joseph als manager te breken. Special thanks to Joe Jackson Productions, heet het nog op Control ('cause Privacy is my middle name, my last name is Control'). Janet, die tegenwoordig bij voorkeur haar achternaam weglaat, had de eerste stap gezet door tóch met producers Jimmy Jam en Terry Lewis in zee te gaan en zich niet langer door zijn smaak te laten leiden. Hém had ze nog niet durven dumpen.

Ze gaat voor de 'normaalste' van het stel door, het meisje dat in Amerika in eerste instantie bekend werd door haar rollen in tv-series als Good Times, Diff'rent Strokes en Fame. Ze heet 'Jan' voor vrienden, en 'Booty' zeggen haar dansers, ter ere van haar fenomenale kont. Als jongste heeft ze waarschijnlijk het minst hinder ondervonden van de narigheid thuis. De weelde is zij gewend, en haar benen kunnen die dragen.

Janet Jackson treedt vanavond op in Ahoy', Rotterdam.

Janet Jackson: The Velvet Rope. Virgin Records 4476229 (1997).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.