Nederlandse verzamelaar eert Obama's met schenking kunstwerken

De enigmatische Christiaan Braun communiceert via krantenadvertenties

Nederlandse verzamelaar Christiaan Braun schenkt werk aan museum in Chicago en eert Obama. Dat blijkt uit een advertentie die Braun in The New York Times plaatst. Het is niet de eerste keer dat de enigmatische collectioneur alleen op die manier met de buitenwereld communiceert.

Kunstenaar David Hammons (links) en 'zijn terreinknecht', verzamelaar Christiaan Braun hijsen samen de African-American Flag op het Amsterdamse Museumplein voor Museum Overholland, 7 april 1990. Foto Foto Peter Cox

Je moet het lef maar hebben. Om pal tegenover het Amerikaanse consulaat, aan het Amsterdamse Museumplein, een Amerikaanse vlag te hijsen. Niet in de gebruikelijke rood, wit en blauwe strepen en sterren, maar in de pan-Afrikaanse kleuren zwart, groen en rood. En je moet ook maar op het idee komen uitgerekend deze vlag aan het Museum of Contemporary Art in Chicago te schenken, ter ere van 'a man who changed a nation', Barack Obama.

Dat de vlag een kunstwerk is van de zwarte Amerikaanse kunstenaar David Hammons was wellicht bekend. Minder bekend: dat het idee van het hijsen van de vlag en het schenken, 27 jaar later, aan een prestigieus Amerikaans museum uit bewondering voor de vorige president, afkomstig is van de Nederlandse verzamelaar Christiaan Braun (77).

Museum Overholland

Braun hees de vlag met Hammons, in 1990 op de stoep voor Museum Overholland. Het gebouw tussen het Stedelijk Museum en Van Gogh Museum werd tussen 1987 en 1990 vermaard door de exposities die Braun samenstelde met tekeningen van klinkende namen als Paul Cézanne, Marlene Dumas, Thomas Schütte en Gerhard Richter. En dus ook de controversiële driekleur van David Hammons, tijdens de tentoonstelling Black USA, de eerste van zwarte Amerikaanse kunstenaars in Europa. De expositie heeft overigens volgens de overlevering niet tot een diplomatieke rel geleid. De Amerikaanse consul kwam weliswaar naar de gehesen vlag kijken, maar scheen de actie juist te waarderen.

Vandaag wordt Hammons' vlag officieel aangeboden aan het museum in Chicago, de huidige woonplaats van het echtpaar Obama. Morgen staat de 'African American' driekleur, met uitleg, in een advertentie over de volle breedte in het nieuwskatern van The New York Times (NYT) afgebeeld. En daar blijft het niet bij. Volgende week zondag volgt deel twee. Dan maakt Braun, wederom in een advertentie in The New York Times, bekend ook een tekening van H.C. Westermann aan het museum in Chicago te gunnen, dan opgedragen aan, jawel, Michelle Obama.

David Hammons' African-American Flag uit 1990 wordt vandaag officieel geschonken aan het Museum of Contemporary Art Chicago, opgedragen aan Barack Obama. Hiernaast: aankondiging in The New York Times van 22 oktober.
David Hammons, African-American Flag, 1990. Foto Stichting Over Holland

Uitbundig geprezen

In de begeleidende teksten worden de Obama's door Braun uitbundig geprezen. Barack voor zijn passie voor mensenrechten en het feit dat hij 'moeilijke vragen' over de Amerikaanse droom en 's lands collectieve geschiedenis aan de orde stelde; Michelle als voorvechter van vrouwenrechten, sociale gelijkheid en educatie. Een en ander wordt door de afgedrukte kunstwerken gesymboliseerd. Bij Hammons' vlag is dat evident; de opstijgende torenflats in Westermanns tekening zouden refereren aan Michelles beroemde uitspraak: 'When they go low, we go high' (uit haar speech op de Democratische conventie).

Wie deze publicitaire tweetrapsactie overziet kan alleen maar concluderen dat Christiaan Braun een en ander grondig heeft overdacht, om het zacht uit te drukken. Denk alleen al aan de keuze voor de Obama-gezinde Times, waarmee Braun tegelijk zijn afkeer lijkt te betonen van Donald Trump, die de krant al tijden beticht van fake news.

David Hammons (1943)

Weinigen zullen het in levenden lijve hebben meegemaakt, maar het moet een vreemde belevenis zijn geweest. Hoe de Amerikaanse kunstenaar David Hammons in 1983 op Cooper Square in New York een op grootte gesorteerd assortiment sneeuwballen aanbood. Typisch Hammons: het beeld van een zwarte kunstenaar die witte ballen verkoopt. Het is alsof de actie zijn oeuvre in een notendop samenvat. Hammons is een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Afro-Amerikaanse kunst, waarin etnische identiteit de hoofdrol speelt. Uitgebeeld met afvalmateriaal, wrange fotografie en macabere humor.

Motieven

Overigens kun je naar de echte motieven van Braun alleen maar gissen. De verzamelaar heeft zich de laatste decennia ontwikkeld tot een uiterst tegenstrijdig en moeilijk te doorgronden man. Belemmerende factor: hij geeft al jaren geen interviews, net zomin als hij zich laat fotograferen (bijgevoegde foto met Hammons is een uitzondering.) Uitspraken van hem zijn niet bekend.

Op grond van de twee peperdure advertenties in de Main News Section van de NYT kun je stellen dat hij een rijk man moet zijn. Dat klopt. Braun bouwde zijn vermogen op als bedenker en alleenvertegenwoordiger in de Benelux van de eerste fotozetmachine met toetsenbord, de Diatronic. Het zetsysteem bleek bij verkoop miljoenen waard te zijn.

Met het geld richtte hij de ideële Stichting Over Holland op en bouwde hij aan een van de mooiste verzamelingen moderne en hedendaagse tekeningen ter wereld - naar het schijnt, want ook van die verzameling is weinig meer bekend dan dat zij groot is. In het Stedelijk Museum mocht de verzamelaar eind jaren negentig enige tijd een enkel zaaltje inrichten. Sinds hij in 1996 trustee committee member van het Museum of Modern Art in New York is, gaat veel werk naar Amerika.

Tekening Untitled (1964) van H.C. Westermann zal worden geschonken aan het Museum for Contemporary Art Chicago, opgedragen aan Michelle Obama, zoals (hiernaast) zal worden aangekondigd in The New York Times op 29 oktober aanstaande.
Untitled (1964) van H.C. Westermann. Foto Stichting Over Holland

Het controversiële van Braun zit hem in zijn tweeslachtigheid. Aan de ene kant de idealistische mecenas die tekeningen uitdeelt, pro-Obama-advertenties publiceert en, zoals onlangs, de Over Hoop Prijs in het leven roept, voor grensverleggende culturele projecten. Aan de andere kant de lastpak die een eigenzinnige koers vaart en zich met van alles bemoeit wat hem niet aanstaat.

Hoe we dat weten? Braun mag dan wel geen interviews geven, hij laat graag op een andere manier van zich horen, door middel van dure advertentiepagina's. Blijkbaar ziet de man van de Diatronic-zetmachine ook zichzelf graag in de krant afgedrukt, op eigen voorwaarden uiteraard.

Krantenadvertenties

Spraakmakend waren de vier paginagrote krantenadvertenties, in 2014, waarin hij de Raad van Toezicht en directeur Beatrix Ruf van het Stedelijk Museum Amsterdam berispte wegens belangenverstrengeling. Toen al schreef Braun dat Ruf haar nevenfuncties als adviseur bij buitenlandse privéverzamelaars zou moeten neerleggen. Gezien haar vertrek, afgelopen week, lijkt Brauns vooruitziende blik angstaanjagend scherp.

Dat Braun iets met - of beter: tégen - het Stedelijk heeft, is eufemistisch uitgedrukt. Bron van alle ellende is de weigering van het museum (volgens Braun) om een voorgenomen gift te accepteren van 24 tekeningen van de Nederlands-Amerikaanse schilder en beeldhouwer Willem de Kooning, met een destijds geschatte waarde van 2,5 miljoen euro.

Controversieel of niet, enig idealisme kun je Braun dus niet ontzeggen. Daarbij lijkt de voormalige Diatronic-man zichzelf niet te verloochenen: de keuze voor krantenpapier van The New York Times beoogt een goed gecalculeerd effect. Niet alleen dat die krant voor een dag dienstdoet als tentoonstellingsruimte, met een bereik van miljoenen 'bezoekers' wereldwijd. Maar ook dit: nu de Black Lives Matters-beweging een steuntje in de rug kan gebruiken, zal de vlag van Hammons morgen op vele Amerikaanse huiskamertafels een strijdbare, symbolische waarde krijgen.

Je moet inderdaad het lef maar hebben.

Wie is Braun?

Hij is afkomstig uit een katholiek gezin uit Hillegom. Op zijn 23ste begon hij als corrector bij de zetterij van Trouw. Hij werkte bij de Lettergieterij Amsterdam, het latere Bührmann Tetterode. Bij Berthold in Berlijn kwam, mede door zijn toedoen, de eerste fotozetmachine met toetsenbord op de markt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.