Nederlandse staat schendt grondwet met censuur op fotoserie detentiecentra

De Nederlandse staat heeft de grondwet en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens geschonden door preventief contractuele voorwaarden te stellen aan publicatie van foto's van detentiecentra. Dit staat in een uitspraak van het Gerechtshof in Den Haag.

Een uitgeprocedeerde asielzoeker demonstreert bij detentiecentrum Schiphol. Deze foto is niet van fotograaf Robert Glas.Beeld anp

Het gaat om een fotoserie die in mei werd gepubliceerd in weekblad Vrij Nederland. Fotograaf Robert Glas vroeg in maart 2014 toestemming aan het Ministerie van Veiligheid en Justitie om foto's te maken in vreemdelingendetentiecentra, waar mensen die illegaal in Nederland verblijven hun uitzetting afwachten. Dat verzoek werd aanvankelijk afgewezen. Glas spande een kort geding aan, waarna hij opnieuw met het Ministerie in gesprek ging. Het resultaat: fotograferen mocht, mits Glas het 'standaardcontract' voor dergelijke situaties ondertekende.

Een aantal voorwaarden in dat standaardcontract heeft het Gerechtshof nu strijdig verklaard met de Grondwet en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Met die uitspraak verwerpt het Hof een eerdere uitspraak van de voorzieningenrechter.

Toestemming

In het contract was onder meer te lezen dat de foto's alleen in Vrij Nederland mogen worden gepubliceerd. Verdere verspreiding was slechts toegestaan na toestemming van het Ministerie. Ook wilde Justitie vooraf de bijschriften bij de foto's controleren op feitelijke onjuistheden, 'met als doel de correcte context waarin de foto's worden gepubliceerd te kunnen garanderen.'

Glas tekende het contract, maar ging ook in beroep. Hij was het niet eens met de controle die het Ministerie alsnog over de verspreiding van zijn foto's wilde uitoefenen. De voorzieningenrechter bepaalde in een kort geding nog dat er geen sprake was van een schending van de persvrijheid.

Tekst loopt door onder de foto

Een demonstrant bij detentiecentrum SchipholBeeld anp

Hoger beroep

Maar die uitspraak geldt nu niet meer. Glas is in hoger beroep alsnog in het gelijk gesteld door het Gerechtshof. Volgens het Hof is het handelen van het Ministerie in strijd met artikel 7 van de Grondwet, dat bepaalt dat 'niemand voorafgaand verlof nodig heeft om door de drukpers gedachten of gevoelens te openbaren, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.' Volgens het Hof betekent dit dat het Glas hoe dan ook vrij staat zijn eigen foto's te publiceren en/of te verspreiden.

Aan die verspreiding mogen binnen de wet wel voorwaarden worden gesteld, aldus het Hof, maar die mogen niet zo ver gaan dat de overheid verspreiding in het algemeen verbiedt of de inhoud van het materiaal vooraf beoordeelt.

Het Ministerie beriep zich nog op de uitzonderingsmogelijkheid op de vrijheid van meningsuiting zoals vastgelegd in artikel 10 lid 2 van het EVRM. Van zo'n uitzondering kan alleen sprake zijn als een nationale wet daar aanleiding toe geeft. Dit is in deze zaak niet het geval, oordeelt het Gerechtshof.

Persvrijheid

Tegen Vrij Nederland zegt Glas 'hartstikke blij' te zijn met de uitspraak. 'Het vorige vonnis was een tik op de neus van de persvrijheid, en dat lijkt nu te zijn rechtgezet.' De foto's van Glas worden nu ook aan andere media aangeboden via fotobureau Hollandse Hoogte.

Frans-Willem Verbaas, de advocaat van Glas, ziet het als een overwinning voor de persvrijheid. 'Dit is voor de persvrijheid een heel mooie en belangrijke uitspraak. Het Hof zegt nu dat de overheid niet zomaar de verspreiding van informatie mag belemmeren en tegengaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden