nieuws Adviescommissie

‘Nederlandse kunstschatten moeten beter beschermd tegen verkoop aan buitenland’

Kunstschatten in het bezit van particulieren moeten beter worden beschermd om te voorkomen dat deze werken uit Nederland verdwijnen. Dat stelt een onafhankelijke adviescommissie onder leiding van voormalig D66-leider Alexander Pechtold in een maandag verschenen rapport.

De tekening van Rubens uit circa 1610 die door prinses Christina werd geveild.

De commissie werd ingesteld op verzoek van minister Van Engelshoven van Cultuur (D66) nadat prinses Christina begin dit jaar een tekening van Peter Paul Rubens (1577-1640) had laten veilen. Veel experts uit de museumwereld vonden die tekening uit kunsthistorisch oogpunt zo belangrijk dat die in Nederland had moeten blijven. Het werk had volgens hen voor de veiling aan musea in Nederland moeten worden aangeboden.

De tekening uit het privébezit van Christina (die zeven maanden na de veiling overleed) werd voor 7,2 miljoen euro verkocht. De identiteit van de winnende bieder op de veiling in New York is niet bekendgemaakt, maar vermoedelijk is die uit het buitenland afkomstig.

In Nederland bestaat een lijst van kunst en erfgoed in privébezit die vanwege hun kunsthistorische belang zijn aangewezen als ‘beschermd’; zij kunnen pas aan een buitenlandse koper worden verkocht als de minister van Cultuur geen bezwaar daartegen heeft. Heeft de minister dat wel, dan dient de Staat het werk te kopen of een Nederlandse koper de gelegenheid te geven het aan te schaffen. Zo moet worden voorkomen dat belangrijke cultuurgoederen naar het buitenland verdwijnen.

Moderne kunst 

Probleem is evenwel dat de lijst hiaten bevat, bijvoorbeeld op het terrein van moderne en hedendaagse kunst. Andere categorieën zijn volgens de adviescommissie zelfs helemaal niet of nauwelijks vertegenwoordigd, zoals mode, fotografie en design. De lijst met beschermde cultuurgoederen wordt ook niet meer geactualiseerd en er is geen onafhankelijke deskundigencommissie meer, zoals vroeger, die kan beoordelen of de lijst moet worden aangevuld. Door gebrek aan een goed overzicht en een visie berust het nu ‘te sterk op willekeur en toeval’ welke cultuurgoederen wel op de lijst staan en welke niet, aldus de adviescommissie.

De Rubens-tekening stond niet op de lijst van beschermde goederen. Minister Van Engelshoven wilde die daar ook niet opzetten toen bekend werd dat de tekening zou worden geveild. Volgens haar moet er terughoudendheid zijn bij het aanwijzen van nieuwe te beschermen werken, omdat de publiek toegankelijke kunst- en erfgoedverzamelingen in Nederland, zowel in overheidsbezit als in particuliere handen, al zo goed zijn.

Maar de D66-bewindsvrouw stelde later wel een budget uit het Nationaal Aankoopfonds beschikbaar voor een – mislukte – poging om met enkele andere Nederlandse partijen de tekening op de veiling te kopen. Dat is niet handig, concludeert de adviescommissie. ‘De commissie ziet hierin gestaafd dat de minister toch (na nader beraad) het mogelijke belang tot behoud van deze tekening voor Nederland inzag. Als de minister echter eerder in overweging had genomen de tekening al dan niet aan te wijzen, had zij voor zichzelf en anderen (zoals particuliere belangenorganisaties) tijd gecreëerd om de hiervoor gestelde vraag over het belang van de tekening zorgvuldiger te kunnen beantwoorden.’

Aankoopfonds

De adviescommissie doet tal van aanbevelingen om cultuurgoederen beter te beschermen. Zo moet er een onafhankelijke, vaste deskundigencommissie komen die zich afvraagt ‘wat we in Nederland willen hebben en houden en wat er ontbreekt’. Bijzondere aandacht moet er daarbij zijn voor ‘moderne/hedendaagse kunst en voor cultuurgoederen die hedendaagse ontwikkelingen als globalisering, multiculturaliteit, diversiteit en digitalisering vertegenwoordigen, alsmede voor erfgoed van regionaal en lokaal belang’.

In het maandag verschenen rapport wordt ook gesteld dat er altijd voldoende geld moet zitten in het Nationaal Aankoopfonds, zodat kunstschatten kunnen worden gekocht die uit Nederland dreigen te verdwijnen. Daarom zou dat fonds permanent moeten worden aangevuld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden