'Nederlandse diplomatieke dienst moet drastisch hervormen'

De Nederlandse diplomatieke dienst moet op de schop. Zo moet er een zevenjarige diplomatieke academie komen, waar getalenteerde Nederlanders worden opgeleid tot het vak van diplomaat. Daarnaast moet het aantal ambassades wereldwijd omlaag en de overgebleven posten een meer regionale functie krijgen. Tot slot moet Buitenlandse Zaken veel meer communiceren met burgers via internet en sociale media.

Minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken. Beeld epa

Dit staat in het adviesrapport 'Modernisering van de diplomatie' dat donderdag is gepresenteerd door voormalig topambtenaar Arthur Docters van Leeuwen. Minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken heeft zelf om het advies gevraagd en gebruikt het rapport als inspiratie voor zijn beleidsnota over de toekomst van de diplomatie, welke vermoedelijk eind juni verschijnt.

Bestaansrecht
De diplomatieke dienst moet drastisch hervormen omdat Buitenlandse Zaken naast een eerdere bezuiniging van ruim 60 miljoen euro, binnenkort nog eens voor 40 miljoen euro wordt gekort. Het is het ministerie tot nu toe onvoldoende gelukt om haar bestaansrecht aan de buitenwereld duidelijk maken, waardoor het vreest dat het bij nieuwe bezuinigingsrondes weer de klos is.

Hervorming is nodig wil het ministerie haar 'relevantie behouden en herwinnen' en niet 'marginaliseren', staat in het rapport. 'De natuurlijke positie en bijdrage van het werk van Buitenlandse Zaken is niet altijd vanzelfsprekend meer', staat er ook onomwonden. Veel Nederlanders weten niet 'wat een ambassadeur de hele dag doet' en waarom zoveel dure ambassades wereldwijd nodig zijn.

Het adviesrapport pleit mede daarom voor meer communicatie over nut en noodzaak van het diplomatieke korps naar de buitenwereld toe. 'De professionaliteit van de diplomaat dient zichtbaar te worden'. Er moet één internetplatform komen waar Nederlanders contact kunnen maken met de diplomatieke dienst.

Meerdere ambassadeurs
Voorts pleit het rapport ervoor om de 'titel van ambassadeur ruimer beschikbaar' te maken. 'De titel duidt functiezwaarte aan, maar verwijst niet langer naar gebouwen of chauffeurs'. In de praktijk betekent dit bijvoorbeeld dat een ambassade in de toekomst soms niet één, maar meerdere ambassadeurs heeft. 'Titels zijn gratis; als het functioneel is, geef dan een titel.'

Opvallend is dat het adviesrapport erop hamert dat diplomatie een 'professioneel vak' is. Dat wijkt nadrukkelijk af van de woorden van voormalig minister Uri Rosenthal van Buitenlandse Zaken die het beroep van zijn personeel in 2010 kwalificeerde als 'rustiek tijdverdrijf'. Die kwalificatie zette veel kwaad bloed onder diplomaten en de onvrede daarover is nooit verdwenen.

De nieuwe 7-jarige opleiding moet de 'uitzonderlijke professionaliteit van diplomaten mogelijk maken en op peil houden', staat in het rapport. Want er schort wel degelijk nog wat aan die professionaliteit. 'Er zijn grote kwalitatieve verschillen in de wijze waarop diplomaten internationaal opereren'. Een academie met heldere opleidingsvereisten en een standaard voor toekomstige prestaties moet hier een einde aan maken.

Twitter en Facebook
De modernisering van de Nederlandse diplomatie is al waarneembaar. Zo heeft minister Timmermans zijn personeel nadrukkelijk toestemming gegeven om naar buiten te treden, waardoor bijvoorbeeld diplomaat Jaime de Bourbon op 21 mei ineens te zien was bij Pauw&Witteman, iets wat voorheen zelden gebeurde. Ambassadeurs mogen van Timmermans ook Twitteren en Facebooken over hun werk, een activiteit die zijn voorganger Rosenthal juist trachtte de kop in te drukken.

De revolutie op de 'Apenrots' - zoals het gebouw van het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag wordt genoemd - is deels vastgelegd in het regeerakkoord in oktober vorig jaar. Toen werd bekendgemaakt dat ook zij-instromers voortaan ambassadeur kunnen worden. Tot dan toe had alleen een select groepje dat het prestigieuze 'klasje' van Buitenlandse Zaken had doorlopen uitzicht op het ambassadeurschap.

De adviescommissie van Docters van Leeuwen waarschuwt het kabinet dat de kosten voor de baat uitgaan. Er is in eerste instantie een substantiële investering nodig om de modernisering van de diplomatie mogelijk te maken. De commissie komt later dit jaar met een kosten- en batenanalyse.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden