Nederlands grootste tekstdichter Lennaert Nijgh is herontdekt met vijftien 'nieuwe' liedteksten

De biograaf van Nijgh schijnt nieuw licht op zijn oeuvre

De biograaf van Lennaert Nijgh vond vijftien 'nieuwe' liedteksten van Neerlands grootste tekstdichter. Die zijn té goed om niet op muziek te worden gezet. Dus is er nu Een tip van de sluier.

Lennaert Nijgh schreef poëtische liedteksten voor talloze artiesten. Foto Chris van Houts

Toen biograaf Peter Voskuil vier jaar geleden ging spitten in de literaire nalatenschap van de grote Nederlandse tekstdichter Lennaert Nijgh (1945-2002), vond hij vijftien onbekende teksten. Nooit op muziek gezet. Voskuil legde de teksten voor aan Nijghs laatste vrouw, de zangeres Josee Koning. Ze waren het snel eens: deze teksten konden ze niet langer laten verstoffen. Wie weet ging er zelfs een opvolger in schuil van klassiekers als Testament, Pastorale of Malle Babbe. Hier moest muziek bij worden gemaakt.

Die muziek is er nu. In januari verschijnt een album met vijftien nieuwe liedjes op teksten van de man die de poëzie in de Nederlandse popmuziek bracht. En al eind deze maand gaat de theatervoorstelling Een tip van de sluier in première in Nijghs thuisstad Haarlem. Naast de bekende hits zingen Josee Koning zelf, Jim de Groot (zoon van Boudewijn de Groot, die doorbrak met Nijghs teksten), Izaline Calister en Sjors van der Panne ook de nieuwe nummers.

Nieuw licht

'Het boeiendst van dit project is dat er een nieuwe generatie componisten met Lennaerts teksten aan de slag is gegaan', zegt Koning. 'Het zijn componisten die Lennaert niet gevonden zou hebben, want in de laatste jaren van zijn leven was hij vooral bezig met zijn proza en zijn columns, en benaderde hij niet zoveel nieuwe musici meer. Nu wordt er een nieuw licht op zijn teksten geworpen.'

Koning legde de vijftien nieuwe teksten eerst voor aan Nijghs belangrijkste muzikale partner Boudewijn de Groot, maar die gaf te kennen dat hij zijn periode met Nijgh had afgesloten en geen nieuwe muziek meer wilde schrijven. Koning stapte toen naar de vier winnaars van de Lennaert Nijgh-prijs, de in 2013 in het leven geroepen prijs bij de jaarlijkse Buma Awards voor de 'beste tekstdichter'. Koning: 'Winnaars Han Kooreneef, Frank Boeijen, Herman van Veen en Peter Slager (Bløf) vonden het alle vier een eer om mee te werken en kozen een tekst uit. Zij en nog diverse andere muzikanten hebben er muziek bij gemaakt in uiteenlopende stijlen, van fado tot country.'

Foto de Volkskrant

Meer bekendheid

Hoe wist Koning eigenlijk dat de gevonden teksten 'af' waren en geen kladjes? 'Van sommige teksten weten we zeker dat Lennaert die heel graag op muziek wilde hebben, maar dat destijds niemand zich daaraan gewaagd heeft. Van de vier sonnetten die we vonden is dat veel onduidelijker, maar je kunt het zien als je de kladversies naast elkaar legt en merkt dat er bij één versie geen aantekeningen meer staan. De herkomst van het lied Afscheid is helemaal vaag, die tekst vonden we op een carbonpapiertje (het dunne zwarte velletje waarmee vroeger op een schrijfmachine een kopie werd gemaakt, red.). Dat vind ik ook wel wat hebben: dat de echte afdruk van dat lied in de jaren zeventig ergens terecht moet zijn gekomen, maar wij geen idee hebben waar.'

Het Nijgh-project van Koning werpt nieuw licht op de man wiens werk nog altijd veelvuldig wordt gedraaid, met als duidelijkste voorbeeld het lied Avond, dat elk jaar weer in de hoogste regionen van de Top 2000 eindigt. Koning: 'Maar Lennaert verdient meer bekendheid, want als schrijver blijf je toch altijd achter de uitvoerende staan. Ik heb nog regelmatig dat mensen over liedjes die in ons collectieve geheugen gegrift staan tegen mij zeggen: 'Huh, is dat lied óók van Lennaert'? Alleen dat is al een reden om deze nieuwe voorstelling te maken: om te laten zien hoe breed zijn oeuvre is.'

Een tip van de sluier, première 28/11, Stadsschouwburg Haarlem; tournee t/m 16/3.


Afscheid (geschreven in de jaren zeventig)

Componist (en zelf ook tekstdichter) Han Kooreneef:

'Afscheid gaat over vrijheidsdrang. Een man en een vrouw beleven een mooie nacht, maar de man zegt: ik vind je lief, maar ik hoef geen vastigheid, morgen vertrek ik weer. Het beeld dat ik erbij kreeg, was dat de verteller dit zegt terwijl hij met zijn geliefde in bed ligt. Daarmee krijg je dat slaperige gevoel, waardoor ik meteen wist: dit moet een ballad worden, in een vierkwartsmaat.

'Ik koos voor deze tekst omdat ik er een heldere structuur in herkende. Het is een tekst met duidelijke coupletten, een refrein en ook een afwijkend stukje tekst dat ik als brug kon gebruiken. Het metrum is strak, het zit vol mooie alliteraties; dat zijn kenmerken van Nijgh waar ik zelf als tekstschrijver ook gek op ben.

'Je kunt Nijgh ook herkennen aan de liefde voor varen en scheepvaart. En aan hoe hij schildert met woorden; in dit geval gebruikt hij termen uit de scheepvaart als metaforen. Bijvoorbeeld 'een toplicht als een witte ster', wat slaat op het witte navigeerlicht van een schip aan de horizon. Dat zie je meteen voor je.'

Luister, liefste, naar de golven / De zon verdwijnt in zee, / Liefste, morgen zal ik weg zijn, / Dan neemt een schip me mee.

Luister, zachtjes zingt de branding / Voor jou een wiegelied, / Liefste, morgen zal ik weg zijn, / Maar ik vergeet jou niet. / Kom, kom hier, denk niet aan morgen, / Vannacht blijf jij bij mij, / De nieuwe dag brengt nieuwe zorgen, / Maar die gaan ook voorbij.'

Han Kooreneef Foto Aleksander Willemse

Sonnet I (geschreven rond 1962)

Zanger Frank Boeijen:

'Deze sprong er voor mij uit: een sonnet over liefdesverdriet, over een geliefde die weg is, waardoor de wereld nooit meer hetzelfde zal zijn. Hoewel het een vroege tekst van Nijgh is, zit de melancholie er al goed in, dat vond ik er mooi aan.

'Ik houd van zo min mogelijk woorden, die worden omgeven door muziek die je in een bepaalde stemming brengt.

'Het is een hele klus geweest om hier muziek bij te componeren. Het is geen liedje met een coupletje en een refreintje. Pas de veertiende versie vond ik goed genoeg. Ik wilde Nijghs tekst naar deze tijd halen en wegblijven van de bekende nummers.

Frank Boeijen Foto anp

'Tijdens het componeren luisterde ik veel naar drie platen die met de dood te maken hebben: Skeleton Tree van Nick Cave, Blackstar van David Bowie en You Want it Darker van Leonard Cohen. De intensiteit daarvan wilde ik in mijn compositie verwerken. Door veel sferische gitaargeluiden achter de zang te plaatsen, net als op Blackstar, wordt het allemaal wat grootser.'

'Als na vandaag de dagen komen / Dat er geen vogel is die zingt / Of die zingen wil in de bomen / Als er geen lach meer klinkt.

Dan, als ik niet meer kan dromen, / Van zon die in een vijver blinkt, / Dan, als de regens eind'loos stromen, / Als zelfs de zee verdrinkt.

Dan zal ik alleen nog horen / Met een droog gezicht / Naar de tranen in mijn oren. / Die door jouw stem het licht / En de muziek verloren / Ik hield te laat mijn oren dicht...

Meer over