Nederlands fijnste gitaarband is terug, en dat is geweldig nieuws

Jacob de Greeuw, voorman van Johan, over hoe hij er na negen jaar weer zin in kreeg

De band Johan in de oefenruimte in Amsterdam, met van links af gitarist Robin Berlijn, drummer Jeroen Kleijn, voorman Jacob de Greeuw, bassist Diets Dijkstra, toetsenist Jan Teertstra. Foto Daniel Cohen

Het moet 2011 geweest zijn, misschien 2012. Na een concert in Paradiso stond toeschouwer Jacob de Greeuw, ex-frontman van de gitaarband Johan, nog wat na te praten met vrienden. Verrek, daar heb je Jacob van Johan. Tijd niet gezien. Zijn band had in 2009 afscheid genomen met een memorabel concert, ook in Paradiso.

Even gauw vragen (meer als liefhebber dan als journalist) of De Greeuw nog met iets nieuws bezig was.

'Ik werk aan een soloplaat,' antwoordde hij. 'Elektronisch, met sequencers. Wordt te gek. Nog véél beter dan Johan.'

April 2018

Op een terras in Amsterdam-Zuid, niet ver van zijn huis, schatert De Greeuw (48) om de anekdote, want op dat elektronische meesterwerk wachten we dus nog steeds.

'Ik ben meestal vrij optimistisch over dat soort dingen.' Slok bier. 'Die plaat gaat er nog weleens komen, echt waar. Het was best goed wat ik toen maakte.'

Maar niet binnenkort, want aan de orde is nu de wederopstanding van Johan. Vandaag, negen jaar na het afscheid, ligt Pull Up in de platenwinkels, het comebackalbum dat de De Greeuw geen comebackalbum wil noemen: het is gewoon een nieuw begin, een nieuwe Johan, een prachtige nieuwe plaat die zich qua frisheid en dadendrang kan meten met de eerste drie. 'It's about freakin' time', zingt De Greeuw in opener About Time - en zo is dat.

'Ik ging na een paar jaar toch weer gitaarliedjes schrijven', zegt hij. 'Die klonken natuurlijk Johan-achtig. Een tijdlang bleef ik tegen mezelf zeggen: géén Johan meer, dat is geweest, je gaat toch niet met veel bombarie je band opheffen en dan weer terugkeren? Dat is stom. Maar ja, onder welke naam moest ik die liedjes dan uitbrengen? The Jacob de Greeuw Experience? Ik bén eigenlijk Johan. Dus het werd Johan.'

Zanger/gitarist Jacob de Greeuw. Foto Daniel Cohen

Terug naar 2009

Even terug naar 2009. Op 30 april had Johan het album 4 uitgebracht. Mooie plaat, maar wel iets minder dan de voorgangers. Beetje kort, negen liedjes, waarvan maar zes van De Greeuw. Het was wat karig.

'Veelzeggend, achteraf', erkent hij nu. 'Die plaat was niet af. Voor een echt goed Johan-album had ik een paar goede liedjes extra moeten schrijven, maar kennelijk was het vuur er niet meer. Dat heb ik kort daarna ook aan mezelf toegegeven. De plaat mist ook een verháál.'

Dat (sombere) verhaal was er op de persoonlijke documenten Pergola (2001) en Thx Jhn (2006) wel. Bij 4 had hij minder gevoel en dus stopte Johan, tot onbegrip van de andere bandleden, na bijna twintig jaar, als je de albumloze aanloop onder de naam Visions Of Johanna (1990-1996) meerekent. Songschrijver, zanger en gitarist De Greeuw was de enige constante factor, al die jaren. Zijn liedjes (soms lekker punky, maar vaak introspectief en verhuld-persoonlijk) vielen op door hun Beatle-eske gevoel voor melodie: melancholie in een vaak verraderlijke verpakking van sprankelende indiepop.

Van de Engelstalige gitaarbands op kwaliteitslabel Excelsior Recordings werd Johan (uit Hoorn, tot De Greeuw in 2005 naar Amsterdam verkaste) het succesvolst: debuut Johan (1996) werd in de VS uitgebracht, opvolger Pergola (2001) is tot de canon van de Nederlandse popmuziek gaan horen en behaalde in 2009 de gouden status. Thx Jhn (2006) deed er niet voor onder; 4 (2009) wel een beetje.

Tuinkabouterregen

Tumble And Fall kwam tot plaats 76 in de Single Top 100 en geldt als dé hit van Johan, al reikten Oceans (nr. 67) en Walking Away (nr. 36) eigenlijk hoger. Maar: Tumble And Fall was ‘alarmschijf’, ging vergezeld van een memorabele videoclip waarin het tuinkabouters regende en heeft zich sinds 2015 zelfs genesteld in de onderste regionen van dé jaarlijst van het grote publiek, de Top 2000.

Radiohits 

Er waren radiohits die kopjes gaven tegen de onderkant van mainstream: Everybody Knows (1996), Oceans en Walking Away (2006), maar vooral Tumble And Fall (2001), een Nederlands gitaarjuweel voor de eeuwigheid. Als live-band waren ze geliefd: volle zalen, mooie festivals, van Noorderslag tot Lowlands.

De Greeuw: 'Na het afscheidsconcert was ik een tijdje totaal klaar met het band- en muziekwereldje. Ik heb relatief lang nodig om tot een album te komen en voelde me vaak gepusht, opgejaagd, al joeg niemand me op. Een jaar lang schreef ik niets, ging ik niet naar bandjes kijken. Ik wilde er niets meer mee te maken hebben. Daarna kwam die elektronische muziek, lekker rustig, op mijn eigen tempo.'

En daarna kwamen de gitaarsongs weer. In 2015 opperde drummer Jeroen Kleijn om 'weer eens wat te gaan doen' met Johan. De Greeuw ging overstag. De elf songs op Pull Up (vormgeving: de minimalistische icoontjes op een vliegtuigdeur) kwamen pas daarna tot stand: geen enkel liedje uit de jaren 2009-2015 haalde het album.

Ouderwets leuk

'Vanaf de eerste keer dat we weer in het oefenhok stonden, was het ouderwets leuk', zegt De Greeuw. 'Mijn stem is iets lager geworden, vooral door deze jongens' - hij klopt kameraadschappelijk op het pakje sigaretten dat voor hem op tafel ligt - 'maar daar ben ik eerlijk gezegd wel blij mee. Hij is dieper, vind ik.'

De eerste twee kleinschalige 'opwarmshows' (in Amsterdam en Utrecht) zijn inmiddels achter de rug. Er volgt er nog een, 14 april in Hoorn, de stad van zijn jeugd. Het Rotterdamse festival Motel Mozaïque heeft de officiële première (20 april). Clubtournee vanaf 11 mei. Uitverkocht. In november en december volgt een najaarstournee.

Een aardige internetstorm stak op toen de kaartverkoop begon. Niet gek voor een band die vaak 'onderschat' wordt genoemd. Het is maar net hoe je het bekijkt. Hoeveel Engelstalige Nederlandse gitaarbands van het subtiele soort gooien hogere ogen dan Johan?

Amerikaanse collega's als The Posies, The Lemonheads en Fountains Of Wayne, zijn die nou zo veel groter? Johan is nu eenmaal geen Kane, Di-rect of Kensington (en is juist daarom zo geliefd).

Johan in de nieuwe bezetting. Foto Daniel Cohen

De bezetting

Opvallend: van de bezetting waarmee het in 2009 eindigde, doen bassist Diets Dijkstra en drummer Jeroen Kleijn weer mee. Gitarist Maarten Kooijman is vervangen door de wat ruiger spelende Robin Berlijn (Fatal Flowers, Ellen ten Damme, Kane, Moke, Sky Pilots). Om de vraag waarom kun je niet heen.

'Ja, dat is pijnlijk,' zegt De Greeuw. 'Ik heb een geweldige tijd met Maarten gehad, ik vind hem goed en op 4 waren zijn liedjes misschien wel de mooiste. Maar ik wilde een keer met Robin in een band spelen en heb mezelf dat toegestaan. Er wás geen Johan meer en ik heb gevraagd wie ik wilde vragen. Ik kan dat verhaal niet mooier maken dan het is.'

Zo kwam een einde aan zijn Johan-loze jaren. Wat hij nou per saldo heeft uitgespookt in die periode? Hij antwoordt met theatrale zelfspot: 'Veel gelezen. Beetje muziek geschreven, toch ook wel. Veel op vakantie geweest. Op terrassen gezeten met mijn lieve vrouw. Zij heeft een goede baan, dus ik kon het wel even uitzingen.'

Duistere kant

In de liedjes op Pull Up doet hij in essentie hetzelfde als vroeger: in persoonlijke, vaak wat cryptische zinnen schrijven over de duistere kant van zijn gevoelsleven. Nu dus over ouder worden. Over 'ruzietjes die er zijn geweest'. Over zijn relatie die 'een tijdje wat minder ging' maar met glans overleefde.

Hij treedt er niet over in detail: teksten uitleggen vindt hij gênant. Zelfs als zijn vrouw vraagt of een liedje over haar gaat, blijft hij terughoudend in zijn toelichting.

'Het voelt goed, ik ben trots op de plaat', zegt hij. 'Ik ben sowieso een blij ei tegenwoordig, zeker in vergelijking met vroeger, maar liedjes schrijven doe ik toch meestal over de dingen die me somber stemmen. Zo was het altijd al en zo is het nog steeds.'

Verdriet en depressie

Het is een understatement om te zeggen dat Jacob de Greeuw niet bekend staat als een 'blij ei'. Op Pergola (2001) schreef hij de dood van zijn vader van zich af: zijn verdriet en depressie, geschetst met een keurige woonwijk in Hoorn als decor. Ook diverse songs op Thx Jhn (2006) gaan over depressie: die perioden waarin hij in een gat viel en helemaal niets meer voelde.

Hij is er vatbaar voor, de medicatie hoort bij zijn leven, en dan denk je toch weer terug aan die afscheidsavond in Paradiso, 22 december 2009. Pergola was 'goud' geworden en de groep kreeg het bijbehorende eremetaal uitgereikt door Joost Zwagerman, bewonderaar van De Greeuws 'zwarte, droevige teksten' en de manier waarop hij die in mooie, troostrijke liedjes wist te vangen.

'Joost sprak me wel eens aan op mijn teksten,' zegt De Greeuw. 'Hij vertelde wel eens dat hij het moeilijk had. Zijn dood heeft me aangegrepen. Het gaat al jaren goed met me, ik voel me vrij en ben niet somber van aard, maar het zit wel in me, zoals het ook in Joost zat. Het loert, het kan terugkomen, en dan kun je verliezen, zoals Joost. Dat idee is heel heftig.'

'Take them pills/ No more thrills,' zingt hij in Anyone Got A Clue?, beklemmend hoogtepunt van het prachtige Pull Up en, afgaand op de opwarmshows, een live-favoriet in de dop, met een steeds herhaalde, desolate zin: 'You don't know what I'm talking about.'

We hebben geen idee. Dat moest maar zo blijven, maar Johan is maar mooi terug en daar mogen we knetterblij om zijn.

Johan: Pull Up. Excelsior/V2.14/4 Huis Verloren, Hoorn (try-out, uitverkocht). 20/4 Motel Mozaïque, Rotterdam. 6/5 Here Comes The Summer, Vlieland. Tournee vanaf 11 mei.

Meer over