Nederland vreest vooruitgang

Waarschuwingen tegen de nadelen van internet passen in een Nederlandse traditie van angst voor technologische vooruitgang, meent Mike Ackermans. Wie de internet-revolutie bestrijdt, is conservatief....

RUIM TWEE eeuwen geleden, tijdens het hoogtepunt van de industriële revolutie, trokken arbeiders in de nijverheid gewapend met knuppels ten strijde tegen het symbool van de vooruitgang: het moderne tuig dat met stoom werd aangedreven, en dat de grondvesten onder het vertrouwde economisch systeem deed schudden. Een paar decennia later konden historici al vaststellen dat deze luddisten behoudende lieden waren die ten onrechte de vooruitgang vreesden. De industriële revolutie zou ongekende welvaart brengen, waardoor hongersnoden en wijdverspreide armoede eind vorige eeuw werd uitgebannen.

Toch is die sluimerende angst voor technologische ontwikkeling nooit verdwenen, met name niet uit Nederland. In de protestbeweging van de jaren zestig en zeventig werd elders vooral geprotesteerd tegen het vermeende Amerikaanse imperialisme (Frankrijk) en gevestigde elites (Duitsland), maar in Nederland werd met name de technologische vernieuwing (kernenergie, de auto) in diskrediet gebracht.

Nederland heeft de industrialisatie zoveel mogelijk overgeslagen en zijn huidige welvaart verworven met de groei van de dienstensector. Maar nu de technologische revolutie ook die sector van de economie aandoet, komen oude angstdromen weer boven. Afgelopen zaterdag stond een opmerkelijk staaltje van technologische afkeer op deze pagina van de heren Dijkshoorn en Loth. In het artikel werd aan de hand van vier stellingen betoogd dat de komst van internet wel eens het einde der tijden kan betekenen. 'Internet brengt de stabiliteit en welvaart in gevaar', stellen de auteurs, die constateren dat onze huidige samenleving wel zo ongeveer af is.

En sommigen maar denken dat er nog wat problemen op te lossen zijn. Niet met internet, waarschuwen de auteurs, want dat 'is slecht voor het milieu', 'vermoordt de bedrijfsorganisatie', en 'leidt tot financiële rampen'.

Die ambivalente houding van de Nederlander tegenover de technologische vooruitgang is ook in het buitenland niet onopgemerkt gebleven. In het recente boek van de Amerikaanse journalist Michael Lewis The New New Thing over het succes van IT-ondernemer Jim Clark (oprichter van Netscape) speelt Nederland een prominente rol, maar niet een om trots op te zijn. Lewis verhaalt van de weerstanden van Nederlandse scheepsbouwers, die een modern jacht voor Clark moeten bouwen, maar zich tot het uiterste verzetten tegen de technologische snufjes die de Amerikaan wilde toepassen. Ook beschrijft Lewis het onbegrip van Nederlandse investeerders die nog geen jaar geleden een presentatie aanhoren over een nieuw internet-bedrijf van Clark. De 'jonge Nederlanders met bleke huid en sluik haar', 'slonzige confectiepakken' en 'afgezakte sokken' horen het vol onbegrip aan. 'Ze probeerden waarschijnlijk nog steeds uit te dokteren hoe het mogelijk was dat er elektrisch licht bestond.'

Wellicht dédain van een stereotype Amerikaan, maar pas op. Amerikanen hebben vooralsnog het gelijk aan hun zijde wanneer zij onbegrip en weerstand tegen internet belachelijk maken. Sinds het begin van deze IT-revolutie ligt de groei van de Amerikaanse economie jaarlijks enkele procenten boven de Europese. Het heeft een enorme welvaartsaccumulatie veroorzaakt waardoor de inkomenspositie van Amerikaanse huishoudens (niet enkele, maar de overgrote meerderheid) de laatste jaren veel harder is gegroeid dan die van Europese.

Internet is volgens Jack Welch, de bestuursvoozitter van General Electric (oude economie!), 'de belangrijkste gebeurtenis in de Amerikaanse economie sinds de industriële revolutie.' De Verenigde Staten lopen met deze revolutie enkel jaren voor op Europa, en daardoor weten we dat daar de stellingen van Dijskhoorn en Loth al lang weerlegd zijn. Internet is juist goed voor het milieu, is uit ervaringsonderzoek gebleken, omdat de geavanceerde communicatietechnieken een opmerkelijke daling van zakelijke verkeersbewegingen over de weg en door de lucht tot gevolg hebben. Er zijn geen bedrijfsorganisaties om zeep geholpen, maar er is juist een ongekend groot aantal nieuwe bedrijven gecreëerd. Financiële strubbelingen op de beurs beperken zich tot de IT-sector zelf; de beurs van de 'oude' economie, Wall Street, schommelt nog steeds rond een recordniveau.

Indien Dijkshoorn en Loth willen betogen dat internet geen panacee is voor alle kwalen in onze samenleving hebben zij natuurlijk gelijk. Internet is vooral een nieuw medium dat wat impact betreft te vergelijken is met de opkomst van de televisie. Toen die in Nederland werd geïntroduceerd - bijna een kwart eeuw na de VS - waren er aanvankelijk ook grote mentale weerstanden in ons land, die zelfs decennialang in rigide regelgeving hun weerslag kregen.

Het is de bestuurlijke en intellectuele voorhoede in Nederland die een bedenkelijke rol speelt bij de technologische vooruitgang. In Duitsland, Frankrijk, Scandinavië en Groot-Brittannië investeren overheden al jaren massaal in de digitalisering van het onderwijs. In ons land moet, ondanks herhaalde beloftes van de politiek, de eerste basisschool nog door de overheid op internet worden aangesloten.

Francisco van Jole stelde afgelopen vrijdag in deze krant dat internet in Nederland een dorre woestijn is, maar dat gaat ook weer te ver. Aan de ondernemers ligt het niet. Er is inmiddels ruimschoots risicokapitaal beschikbaar en de internetbedrijven schieten als paddestoelen uit de grond.

Van Jole baseerde zijn stelling op waarnemingen in de nieuwsindustrie, maar die markt is voor internet betrekkelijk onbeduidend. In navolging van de VS en Duitsland groeit in Nederland de internetmarkt voor dienstverlening aan bedrijven erg hard, evenals de dienstverlening en verkoop aan consumenten.

Hier bewijst internet zijn onschatbare waarde: door het zuiveren en bundelen van grote hoeveelheden informatie worden markten transparant voor afnemers, waardoor die veel sterker staan. Wie via internet financiële transacties doet of een huis wil kopen, hoeft zich straks niet langer getild te voelen door ondoorzichtige kartels van banken en makelaars en bespaart veel geld.

Het is de rol van empowerment, het versterken van de maatschappelijke positie van de burger, die internet gemeen heeft met zoveel andere technologische vernieuwingen uit het verleden. Zonder die vooruitgang verliest onze steeds complexere samenleving zijn kracht om welvaart voor de burger te scheppen. In blinde angst de vooruitgang te lijf gaan, zoals de luddisten deden, is conservatief en dient geen enkel doel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden